Englafjárfestir eða sjóður: fyrsta ávísunin mótar næstu lotu

Ef félagið þarf afmarkað fé til að ná næsta áfanga og reynsla tiltekins einstaklings skiptir miklu getur englafjárfestir verið góður fyrsti kostur. Samkvæmt fræðslu IceBAN leggja englafjárfestar oft 1–20 milljónir króna í einstakt fyrirtæki; virkur engill getur jafnframt veitt ráðgjöf og opnað tengsl. Stofnandi þarf þó að meta raunverulegt framlag viðkomandi, ekki aðeins fjárhæðina.

Sjóður getur hentað betur ef félagið þarf stærri lotu, hefur skýra vaxtaráætlun og getur sýnt hvaða árangri fjármagnið á að skila. Munurinn felst ekki aðeins í stærð ávísunarinnar: ákvörðunarferli, eignarhlutur, réttindi og vilji til að styðja næstu lotu geta haft áhrif á svigrúm stofnenda síðar. Þess vegna er skynsamlegra að bera saman tilboð og væntingar fjárfesta en að velja eftir heitinu engill eða sjóður.

Fjárþörfin ákvarðar hvar samtalið byrjar

Reiknaðu fyrst hvað félagið þarf til að ná áfanga sem næsti fjárfestir getur metið: til dæmis fullbúinni vöru, fyrstu greiðandi viðskiptavinum eða skýrari vísbendingum um eftirspurn. Í áætluninni þarf einnig að rúmast sá tími sem fer í að undirbúa og ljúka næstu fjármögnun. Ef fyrsta lotan klárast áður en áfanginn næst gæti félagið þurft að semja aftur án þess að hafa sýnt þann árangur sem átti að bæta samningsstöðu þess.

Viðmið einstakra sjóða eru ólík. Crowberry Capital, sem fjárfestir í norrænum sprotum á fyrstu stigum, tilgreinir upphafsfjárfestingar á bilinu 200.000–2.000.000 evrur. Það er fjárfestingarbil þessa sjóðs, ekki regla fyrir alla íslenska vísissjóði. Þar sem upphæðir engla og sjóðs eru hér gefnar í ólíkum gjaldmiðlum þarf að bera raunveruleg tilboð saman í sömu mynt og með sömu forsendum um verðmat.

Einn engill getur dugað fyrir afmarkaða tilraun en stærri lota kann að kalla á fleiri fjárfesta. Fjölmennur fjárfestahópur getur aftur á móti aukið vinnu við samninga og samskipti ef hver aðili vill sérstök réttindi eða upplýsingar. Stærri ávísun er heldur ekki sjálfkrafa hagstæðari: hún getur lengt tímann til næstu lotu en jafnframt kallað á sölu stærri eignarhlutar en félagið þarf að selja núna.

Ákvörðunarhraði og formfesta fara saman

Einstaklingur sem fjárfestir eigin fé getur tekið ákvörðun á eigin forsendum, en hraðinn ræðst samt af því hvað hann vill kanna og semja um. Hjá sjóði geta fleiri komið að ákvörðuninni. Í fjárfestingarferli Frumtaks eru kynning fyrir samstarfsaðilum og stjórn sjóðsins, áreiðanleikakönnun og ákvörðun sem byggist á samstöðu; sjóðurinn segir upphafsfjárfestingu yfirleitt nema 1–3 milljónum evra. Þetta lýsir ferli og fjárhæð Frumtaks, ekki öllum sjóðum.

Berðu því saman leiðina frá fyrsta samtali til þess að fé berst félaginu. Hver getur samþykkt fjárfestinguna, hvaða gögn þarf, hver semur um skilmálana og hvenær er raunhæft að ljúka? Ef félagið á skamman rekstrartíma eftir af núverandi fé getur óvissa um ákvörðun verið jafn mikilvæg og upphæðin sem stendur til boða.

Formlegt mat getur dregið fram spurningar um markað, rekstur og eignarhald áður en samningar eru undirritaðir. Það kostar tíma stofnenda að svara þeim, sérstaklega ef margir fjárfestar fara í gegnum ólík ferli samtímis. Sá kostnaður er hluti af samanburðinum, þótt hann birtist ekki sem prósenta í tilboði.

Þynning og stjórn eru aðskilin samningsatriði

Þegar nýtt hlutafé er gefið út ráðast eignarhlutföll af fjárhæð og verðmati félagsins fyrir fjárfestingu. Í skilyrtu dæmi er félag metið á 80 milljónir króna fyrir 20 milljóna króna fjárfestingu. Nýi fjárfestirinn á þá 20% eftir innborgun og stofnendur, sem áður áttu allt félagið, eiga 80%, að því gefnu að ekkert annað breyti hlutafénu.

Segjum að félagið taki síðar inn 100 milljónir króna við 300 milljóna króna verðmat fyrir þá lotu. Nýi fjárfestirinn fær þá 25% eftir innborgun; hlutur stofnendanna fer úr 80% í 60% og hlutur fyrsta fjárfestisins úr 20% í 15%. Dæmið sýnir hvernig fyrsta lotan hefur áhrif á eignarhaldið í þeirri næstu. Kaupréttir, þátttaka fyrri fjárfesta og annað verðmat myndu breyta niðurstöðunni.

Eignarhlutur segir hins vegar ekki einn til um hver ræður. Sæti í stjórn félagsins, regluleg upplýsingagjöf og samþykki fjárfestis fyrir tilteknum ákvörðunum eru atriði sem þarf að ræða sérstaklega. Sá sem leggur inn minni fjárhæð getur óskað eftir mikilli aðkomu, en stærri fjárfesting þarf ekki að fela í sér sömu daglegu afskipti. Spyrðu hvaða ákvarðanir stofnendur geta tekið sjálfir og hvaða skyldur fylgja tilboðinu áður en eignarhlutfallið er metið í einangrun.

Tengsl og eftirfylgni þurfa að nýtast félaginu

Gildi engils getur legið í nákvæmlega þeirri reynslu eða þeim kynnum sem félagið þarf á næsta stigi. Sjóður getur einnig boðið aðgang að fólki, þekkingu og frekara fjármagni. Brunnur Ventures lýsir til dæmis ráðgjöf, tengslaneti og stuðningi við vöxt sem hluta af samstarfi sínu við stofnendur. Slík lýsing er gagnleg upphafspunktur, en stofnandi þarf að vita hver muni sinna samstarfinu og hvernig það tengist áætlun félagsins.

Spyrðu hvaða kynningar fjárfestirinn geti raunverulega hjálpað til við: til mögulegra viðskiptavina, sérfræðinga, stjórnenda eða fjárfesta í næstu lotu. Jafnframt skiptir máli hversu oft hann vill fá rekstrarupplýsingar og hver bregst við þegar forsendur áætlunar breytast. Virk aðkoma getur flýtt fyrir réttum tengslum, en tíð skýrslugjöf og mörg samráð taka tíma frá rekstri. Samkomulag um samskipti á að vera nægilega skýrt til að báðir aðilar viti hvers er vænst.

Fyrsta lotan setur forsendur þeirrar næstu

Áætlun um næstu fjármögnun er hluti af valinu núna. Fjárfestingarnálgun Valaris sýnir mögulega millileið: fyrirtækið fjárfestir eigin fé á allra fyrstu stigum og lýsir aðstoð við undirbúning stærri englalotu eða A-lotu. Það er dæmi um fjárfesti sem tengir fyrstu aðkomu sína við næsta fjármögnunaráfanga án þess að vera vísissjóður.

Fyrir félag sem velur engil er því gagnlegt að vita hvort hann geti lagt meira fé inn síðar eða aðstoðað við að kynna félagið fyrir öðrum. Fyrir félag sem velur sjóð skiptir máli hvort hann hyggist taka þátt í framhaldsfjárfestingu, hversu mikið svigrúm hann hefur til þess og hvaða árangri hann ætlast til að félagið nái fyrst. Vilji til áframhaldandi stuðnings er ekki loforð um að næsta lota verði fjármögnuð.

Einnig þarf að kanna hvort væntingar fyrsta fjárfestis passi við líklega næstu fjárfesta. Ef áætlunin krefst þess að félagið fari fljótt á erlendan markað, þarf fyrsta fjármagnið að duga til að sýna fram á forsendur þess vaxtar. Ef næsti áfangi er minni og afmarkaðri getur of stór lota skapað meiri þynningu og hærri væntingar en verkefnið kallar á á þessu stigi.

Spurningar sem gera tilboðin samanburðarhæf

Leggðu sömu spurningar fyrir hvern fjárfesti og berðu svörin saman við fjárþörf og næsta áfanga félagsins:

• Hversu mikið fé getið þið lagt inn núna og hvaða árangri á það að skila?
• Hver tekur lokaákvörðun, hvaða könnun þarf og hvenær gæti féð borist?
• Hvaða eignarhlut, stjórnarsetu, upplýsingagjöf og samþykkisrétt óskið þið eftir?
• Hver mun vinna með félaginu og hvaða tilteknu tengsl eða reynslu getur sá aðili lagt til?
• Getið þið tekið þátt í næstu lotu og hvaða skilyrði myndu ráða þeirri ákvörðun?
• Hvernig viljið þið bregðast við ef næsti áfangi eða fjármögnun seinkar?

Svörin sýna hvað félagið fær fyrir hlutinn sem það selur og hvaða skyldur fylgja fjárfestingunni. Þau gera einnig sýnilegt hvort fyrsta lotan gefi nægan tíma og svigrúm til að ná þeim árangri sem næsta fjármögnun mun byggjast á.

Lestu einnig:

• Whisper eða Google fyrir íslenskt tal: stuðningur tryggir ekki nákvæmni
• HubSpot eða Pipedrive: ókeypis byrjun getur orðið dýrari við fyrsta vaxtarskref
• Slack eða Teams: ódýrara valið ræðst af hugbúnaðinum sem er fyrir