ԱՄՆ-ն ու Չինաստանը ԱԲ միջադեպերի կապուղի են բացում, բայց կանոնները դեռ չկան

ԱՄՆ-ն ու Չինաստանը պայմանավորվել են ստեղծել արհեստական բանականության միջադեպերի երկկողմ կապուղի։ Չինաստանի սեպտեմբերի 26-ի պաշտոնական ամփոփման համաձայն՝ պայմանավորվածությունը ձեռք է բերվել սեպտեմբերի 23–25-ին Վաշինգտոնում Դոնալդ Թրամփի և Սի Ծինփինի հանդիպումների ընթացքում. կողմերը նաև համաձայնել են քննարկել ԱԲ-ի ռիսկերն ու օգուտները և հաջորդ քննարկումն անցկացնել նոյեմբերին։ Կապուղի ստեղծելու համաձայնությունը դեռ չի նշանակում, որ հրապարակվել է այն գործարկելու ընթացակարգը։

Սպիտակ տան սեպտեմբերի 25-ի տեղեկագիրը նույնպես արձանագրում է երկխոսության հաստատումը և միջադեպերի համար երկկողմ կապուղի ստեղծելու համաձայնությունը, սակայն հաջորդ քննարկման ժամկետը ձևակերպում է որպես «մինչև 2026 թվականի նոյեմբեր»։ Ամերիկյան տեքստը կիրառում է «գերբանականություն»՝ super intelligence կամ SI, անվանումը։ Երկու հրապարակումներում էլ բացակայում է կապուղու աշխատանքային կարգը. այս պահին հաստատված է կառավարությունների պայմանավորվածությունը, ոչ թե արդեն կիրառվող ծանուցման համակարգը։

Երկխոսությունն ու կապուղին ինչի համար են

Պայմանավորվածությունը ներառում է երկու տարբեր շփում։ Ռիսկերի և օգուտների շուրջ երկխոսությունը նախատեսված է պարբերական քննարկման համար, իսկ կապուղին՝ ԱԲ-ին առնչվող միջադեպի դեպքում երկու պետությունների միջև հաղորդակցության։ Նոյեմբերին նախատեսված հանդիպումը երկխոսության հաջորդ ժամկետային հանգրվանն է. միջադեպերի կապուղու համար նույնպիսի գործարկման օր կամ պատրաստ լինելու պայման հրապարակված չէ։ Այդ տարբերությունն է որոշում, թե ինչ կարելի է արդեն սպասել համաձայնությունից։

Երկխոսությունը կարող է շարունակվել նաև առանց կոնկրետ միջադեպի. կողմերը կարող են այնտեղ քննարկել, թե որ ռիսկերն են ընդհանուր և ինչ տեղեկություն է օգտակար փոխանակել։ Կապուղին այլ խնդիր ունի. միջադեպի պահին հաղորդումը պետք է հասնի համապատասխան պետական հասցեատիրոջը այնպիսի ձևով, որ մյուս կողմը հասկանա դեպքի բնույթը։ Պաշտոնական ձևակերպումը տալիս է այդ շփման առարկան, բայց դեռ չի նկարագրում հաղորդման ճանապարհը կամ պատասխանատուներին։

Համաձայնությունը ձևակերպված է որպես երկկողմ պետական հաղորդակցություն։ Դրանից չի հետևում, որ ԱԲ մշակող ընկերությունները կամ մասնավոր լաբորատորիաները անմիջական մուտք կունենան կապուղի։ Եթե խնդիրը առաջինը հայտնաբերվի մասնավոր համակարգում, անհրաժեշտ կլինի պարզել, թե տեղեկությունն ինչպես է հասնելու կառավարությանը և ով է որոշելու այն փոխանցել մյուս երկրին։ Այդ շղթան հրապարակված պայմանավորվածության մեջ սահմանված չէ, թեև այն կարող է վճռական լինել իրական դեպքի ժամանակ։

Ամերիկյան և չինական անվանումները նույնը չեն

Կողմերի հրապարակային բառապաշարում կա նկատելի տարբերություն։ Չինական ձևակերպումը վերաբերում է «արհեստական բանականության» երկխոսությանը և ԱԲ միջադեպերին։ Ամերիկյանը խոսում է «գերբանականության» երկխոսության և SI միջադեպերի մասին, իսկ ամերիկյան հրապարակման մեջ նշվում է նաև, որ առաջնորդները համաձայնել են կիրառել այդ անվանումը համապատասխան զարգացող տեխնոլոգիաների համար։ Կապուղի ստեղծելու գործողությունը երկու ձևակերպումներում նույնն է, սակայն դրանց բառերը դեռ չեն տալիս գործարկման ընդհանուր սահմանում։

Անվանման տարբերությունից հնարավոր չէ որոշել, թե որ համակարգերն են ընդգրկվելու կապուղու շրջանակում։ Դրա համար պետք է առնվազն պարզ լինի՝ ինչ է համարվում հաղորդման ենթակա միջադեպ, և արդյոք նույն չափանիշը գործում է երկու կողմի համար։ Նույնքան կարևոր է տարբերել համակարգի անսպասելի վարքը, դրա մասին չստուգված տեղեկությունը և հաստատված միջադեպը։ Պայմանավորվածության հրապարակված ձևակերպումները այդ աստիճանավորումը չեն տալիս։

Կապուղին երբեմն ներկայացվում է որպես «թեժ գիծ», բայց այդ անվանումը հուշում է մշտապես պատրաստ կապ, որոշված հասցեատերեր և արագ արձագանքման կարգ։ Դրանցից ոչ մեկը դեռ նկարագրված չէ հրապարակված պայմանավորվածության մեջ։ Առավել ճշգրիտ է խոսել կապուղի ստեղծելու համաձայնության մասին. դրա տեխնիկական միջոցը, հերթապահությունը և գործարկման պահը առայժմ հայտնի չեն։ Այս տարբերակումը կարևոր է, որովհետև քաղաքական որոշումը և պատրաստ գործող կապը միջադեպի պահին տարբեր հնարավորություններ են տալիս։

Ինչն է որոշելու՝ երբ հաղորդել միջադեպի մասին

Axios-ի սեպտեմբերի 26-ի հրապարակումը նշում է, որ դեռ պարզ չէ՝ ինչպիսի միջադեպը կգործարկի կապուղին և ինչ ծանուցումներ կողմերը կփոխանցեն միմյանց։ Հրապարակված պայմանավորվածությունը չի սահմանում նաև ծանուցման ժամկետը, փոխանակվող տվյալների ծավալը կամ դրանց ստուգման մեխանիզմը։ Սրանք առանձին հարցեր են. միջադեպի շեմը որոշում է՝ երբ կապ հաստատել, իսկ հաղորդման կարգը՝ ինչ տեղեկություն և ում փոխանցել։

Պայմանականորեն, եթե կողմերից մեկը տեղեկություն ստանա ԱԲ համակարգի անսպասելի վարքի մասին, այն կարող է դեռ չիմանալ՝ խնդիրը հաստատված է, թե միայն նախնական ազդանշան։ Շատ բարձր գործարկման շեմը կարող է հետաձգել զգուշացումը, իսկ չափազանց ցածրը՝ մյուս կողմին փոխանցել անորոշ տեղեկություն։ Կապուղու օգտակարությունը կախված կլինի նրանից, թե կողմերն ինչպես կհամաձայնեցնեն այդ շեմը և ինչպես կճշտեն հաղորդման կարգավիճակը։ Սա ընթացակարգի հնարավոր խնդրի բացատրություն է, ոչ տեղի ունեցած միջադեպ։

Տվյալների ստուգման հարցը նույնքան գործնական է։ Կարճ նախազգուշացումը թույլ կտա արագ կապ հաստատել, բայց կարող է բավարար չլինել դեպքի բնույթը գնահատելու համար։ Ավելի մանրամասն հաղորդումը կարող է օգնել հասկանալ՝ ինչ է տեղի ունեցել, սակայն դրա պատրաստումն ու փոխանցումը ժամանակ են պահանջում։ Հրապարակված տեքստերից դեռ պարզ չէ՝ նախատեսվո՞ւմ է նախնական ազդանշան, դրան հաջորդող ճշտված հաղորդում, թե այլ հերթականություն։ Առանց այդ կարգի կողմերը կարող են նույն տեղեկությունից տարբեր սպասելիքներ ունենալ։

Նոյեմբերյան քննարկման նշանակությունը

Նոյեմբերյան երկխոսությունը պայմանավորվածության հաջորդ նշված հանգրվանն է։ Այն կարող է առիթ տալ հստակեցնելու միջադեպի սահմանումը, պետական պատասխանատուների դերը և հաղորդման բովանդակությունը, բայց այդպիսի որոշում դեռ հայտարարված չէ։ Հանդիպման անցկացումն ինքնին չի ցույց տա, որ կապուղին պատրաստ է կիրառման. դա պարզ կդառնա, եթե հրապարակվի դրա գործարկման կարգը կամ կողմերը հաստատեն, որ այն սկսել է աշխատել։

Հատկապես կարևոր կլինի՝ արդյոք կողմերը կսահմանեն ծանուցման շեմը և մասնավոր լաբորատորիայից պետական մարմին տեղեկության փոխանցման ճանապարհը։ Այդ մանրամասները կպարզեն, թե կոնկրետ միջադեպի դեպքում որքան արագ կարող է հասնել նախազգուշացումը և ինչի հիման վրա մյուս կառավարությունը կարող է գնահատել այն։ Մինչև դրանց հրապարակումը համաձայնության ամենակոնկրետ հաջորդ քայլը նոյեմբերին նախատեսված երկխոսությունն է։