Հայաստանը ԱԲ տնտեսության հիմքում դնում է մաթեմատիկան և քննադատական միտքը

ՀՀ բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության և արհեստական բանականության նախարարությունը 2026 թվականի հոկտեմբերի 7-ի հաղորդագրությամբ ներկայացրել է փոխնախարար Տաթև Ասլանյանի ելույթի շեշտադրումները Աստանայում կայացած AI & Digital Bridge 2026 համաժողովում․ բուհերում ամուր մաթեմատիկա, վիճակագրություն և ծրագրավորում, իսկ մասնագիտական աշխատանքի ընթացքում՝ շարունակական ուսուցում ու ԱԲ արդյունքների քննադատական վերլուծություն։ Սկսնակների իրական աշխատանքային փորձի համար քննարկվել են նաև մենթորությունն ու աշակերտությունը։

NEWS.am-ի հոկտեմբերի 7-ի հրապարակումը նշում է, որ Ասլանյանը «Ո՞վ է սնուցելու ԱԲ տնտեսությունը» քննարկմանը ներկայացրել է Հայաստանի մարդկային կապիտալի և նորարարական կրթական ծրագրերի առաջնահերթությունները։ Ղազախստանի թվային զարգացման գերատեսչության համաժողովի ամփոփման համաձայն՝ նույն քննարկմանը մասնակցել են նաև Digital Cooperation Organisation-ի ղեկավար Դիմա Ալ Յահյան, Oxford Insights-ի ղեկավար Ռիչարդ Սթիրլինգը և NVIDIA-ի փոխնախագահ Ռև Լեբարեդյանը․ քննարկվել է, թե ինչ կարողություններ են պահանջվելու ԱԲ տնտեսությունում և ինչպես պետք է արձագանքեն կրթությունը, պետությունն ու բիզնեսը։

Բուհական հիմքը՝ վերապատրաստման հնարավորության համար

Մաթեմատիկայի, վիճակագրության և ծրագրավորման համատեղ շեշտադրումը ուսանողի համար տարբերակում է առարկաները՝ ըստ դրանց աշխատանքի։ Մաթեմատիկան օգնում է խնդիրը ձևակերպել և հասկանալ մոդելի գործողության տրամաբանությունը։ Վիճակագրությունն անհրաժեշտ է տվյալների և չափումների իմաստը գնահատելու համար, իսկ ծրագրավորումը թույլ է տալիս լուծումը գործարկել, կրկնել և փոխել։ Այս կապն է կարևոր, երբ ԱԲ գործիքից ստացված պատասխանը պետք է վերածել ստուգելի աշխատանքի։

Այդ տրամաբանությամբ ընտրված դասընթացը չի ավարտվում միայն կոդ գրելով կամ պատրաստի գրադարանի հրամանները հիշելով։ Ուսանողը պետք է կարողանա բացատրել, թե որ խնդիրն է լուծում, ինչ տվյալով է աշխատում, ինչպես է գնահատում արդյունքը և ինչ պայմաններում կարող էր այլ պատասխան ստանալ։ Սա դասընթացի ընտրության չափանիշ է՝ բխեցված ներկայացված առաջնահերթություններից, ոչ թե նախարարության հաստատած ուսումնական ծրագիր։

Մասնագիտությունը փոխող մարդու համար նույն հիմքը կարող է կառուցվել այլ հերթականությամբ։ Եթե նա արդեն գիտի իր ոլորտի գործնական խնդիրները, մաթեմատիկայի և վիճակագրության բացերը լրացնելը կօգնի այդ փորձը կապել ԱԲ մեթոդների հետ, իսկ ծրագրավորումը՝ ստուգել, թե գաղափարն ինչպես է աշխատում տվյալների վրա։ Օրինակ՝ պայմանական ուսումնական նախագծում կարելի է մշակել տվյալների փոքր հավաքածու, նկարագրել հաշվարկի քայլերը և ցույց տալ, թե որտեղ է մոդելի պատասխանը շեղվում ակնկալիքից։ Այդ օրինակը բացատրում է հմտությունների կապը, ոչ թե խոստանում աշխատանք։

Սկսնակի համար գիտելիքին պետք է միանա փորձը

Սկսնակ մասնագետի խնդիրն այն առաջադրանքներն են, որոնց միջոցով նա սովորաբար անցնում է դասից դեպի աշխատանք։ Եթե ԱԲ-ն կատարում է այդ մակարդակի աշխատանքի մի մասը, փորձ ձեռք բերելու միջանկյալ հնարավորությունները կարող են նվազել։ Այս մտահոգությունից չի բխում Հայաստանի աշխատաշուկայի չափված փոփոխություն․ կարևոր է, թե սկսնակը որտեղ կստանա իրական առաջադրանք և մասնագիտական արձագանք։

Այստեղ մենթորության և աշակերտության նշանակությունը կոնկրետ է։ Սկսնակը պետք է տեսնի իրական խնդրի ամբողջ ընթացքը՝ առաջադրանքի ստացումից մինչև արդյունքի վերանայում, ոչ միայն պատրաստի պատասխանը։ Փորձառու մասնագետի արձագանքը ցույց է տալիս, թե որտեղ է հաշվարկը սխալ, որտեղ է տվյալը թերի, և ինչպես է փոփոխվում լուծումը այդ դիտողությունից հետո։ Բուհի, ընկերության և պետության համագործակցությունն այդպիսի անցումն ապահովելու ուղի է, սակայն ներկայացված շեշտադրումներում տեղերի կամ ժամկետների ցանկ չկա։

Առաջին աշխատանքի համար պորտֆոլիոյում առավել խոսուն կլինի ավարտված, հստակ սահմանված խնդիրը։ Այն կարող է ցույց տալ տվյալների աղբյուրը, սեփական կոդը, գնահատման եղանակը և սխալների վերլուծությունը՝ թեկնածուի ներդրումը տարբերելով գործիքի պատրաստի արդյունքից։ Եթե նախագիծն ուսումնական է, դրա այդ կարգավիճակը պետք է պահպանվի. գործատուի համար կարևոր է հասկանալ, թե թեկնածուն ինչ որոշումներ է կայացրել ինքնուրույն և որ փուլում է ստացել օգնություն։ Նույն սկզբունքը օգտակար է նաև ոլորտ փոխողին, որը փորձում է նախկին փորձը միացնել նոր տեխնիկական կարողություններին։

Քննադատական վերլուծությունը՝ ԱԲ աշխատանքի մաս

Ինքնուրույն մտածելն այստեղ առանձին հավելում չէ։ ԱԲ-ի առաջարկած պատասխանը պետք է համեմատվի խնդրի պայմանների, օգտագործված տվյալների և ստուգման չափանիշի հետ։ Համոզիչ ձևակերպված արդյունքը կարող է հենվել սխալ նախադրյալի վրա, իսկ գործարկվող ծրագիրը կարող է պատասխանել այլ հարցի։ Ուստի մասնագետի արժեքը միայն համակարգին հրահանգ տալու արագությամբ չի չափվում. նա պետք է կարողանա հիմնավորել, թե ինչու է ընդունում, ուղղում կամ մերժում ստացված լուծումը։

Հրահանգավորման հմտությունն այդ աշխատանքի կիրառական կողմն է։ Ճիշտ սահմանված հարցը կարող է ավելի նպատակային պատասխան բերել, բայց հաջորդ գործողությունը ստուգումն է՝ համեմատել արդյունքը խնդրի հետ և նկատել բացակայող հիմնավորումը։ Պայմանական ուսումնական աշխատանքում դա կարելի է ցույց տալ երկու տարբեր հրահանգների պատասխաններով՝ բացատրելով, թե որն է համապատասխանում առաջադրանքի պայմաններին։ Նման համեմատությունը պորտֆոլիոյում ավելի շատ բան է ասում թեկնածուի դատողության մասին, քան պարզապես օգտագործված ԱԲ գործիքների ցանկը։

Շարունակական ուսուցման շեշտադրումը կապում է այս կարողությունները ժամանակի ընթացքում։ Գործիքներն ու աշխատանքի ձևերը փոխվում են, և մասնագետը պետք է կարողանա նոր մեթոդը սովորել՝ պահպանելով տվյալների, հաշվարկի և արդյունքի ստուգման չափանիշները։ Ուսանողի համար դա նշանակում է ամուր հիմք, որի վրա կարելի է նոր տեխնոլոգիա ավելացնել։ Աշխատանքը փոխողի համար՝ հնարավորություն նախկին մասնագիտական գիտելիքը զուգակցելու տեխնիկական հմտության հետ՝ առանց ամեն նոր գործիքի հայտնվելուն զուգընթաց ամբողջ պատրաստությունը զրոյից սկսելու։

Այս շեշտադրումների գործնական հետևանքը հատկապես զգալի է առաջին աշխատանքի շեմին. միայն դասընթացի ավարտը չի ցույց տալիս, թե մարդն ինչպես է գործում անորոշ տվյալով կամ ուղղում սխալ արդյունքը։ Այդ տարբերությունը տեսանելի է դառնում այն ժամանակ, երբ ուսումնական աշխատանքին միանում են բացատրելի նախագիծը, մասնագիտական արձագանքը և սեփական որոշումների պատասխանատվությունը։

Կարդացեք նաև:

• Քննադատական մտածողության դասընթացներն աճել են 107%․ միայն ԱԲ-ն այլևս քիչ է
• Deel թե Remote Հայաստանում․ մեկ աշխատողի տարբերությունը տարեկան $1,200 է
• Հայաստանի ԱԲ ենթակառուցվածքը մեծանում է․ առաջին փուլի գինը՝ $150 մլն