AI literacy στην επιχείρηση: ένα σεμινάριο για όλους δεν αρκεί

Σύμφωνα με τις διευκρινίσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, το άρθρο 4 του AI Act απαιτεί από όσους παρέχουν ή χρησιμοποιούν συστήματα ΤΝ να λαμβάνουν μέτρα για την ανάπτυξη των σχετικών γνώσεων του προσωπικού τους και άλλων προσώπων που τα χειρίζονται για λογαριασμό τους. Τα μέτρα λαμβάνουν υπόψη τις γνώσεις και την εμπειρία των ανθρώπων, το πλαίσιο χρήσης και όσους επηρεάζονται από το σύστημα. Δεν απαιτείται εγγύηση συγκεκριμένου επιπέδου γνώσεων για κάθε άτομο.

Για μια επιχείρηση, η πρακτική αφετηρία είναι να συνδέσει κάθε χρήση ΤΝ με τους ανθρώπους που τη χειρίζονται και με τις αποφάσεις που επηρεάζει. Ένα κοινό εισαγωγικό μάθημα μπορεί να δώσει βασικές έννοιες, αλλά δεν καλύπτει από μόνο του τις διαφορετικές ανάγκες ενός συντάκτη διαφημιστικών κειμένων και ενός υπευθύνου που αξιολογεί υποψηφίους. Ούτε επιβάλλεται συγκεκριμένη μορφή σεμιναρίου, πιστοποιητικό ή ειδική θέση υπευθύνου ΤΝ. Ένας σύντομος καμβάς με χρήσεις, ομάδες, κινδύνους και καθοδήγηση βοηθά να οργανωθούν και να τεκμηριωθούν τα μέτρα.

Βήμα 1: Καταγράψτε τα εργαλεία μαζί με τη χρήση τους

Σημειώστε για κάθε σύστημα τον σκοπό του, ποιος το χρησιμοποιεί, τι στοιχεία εισάγει και τι γίνεται με την έξοδό του. Η εμπορική ονομασία μόνη της λέει λίγα για την καθοδήγηση που χρειάζεται: το ίδιο chatbot μπορεί να προτείνει τίτλους για εσωτερική συζήτηση ή να συντάσσει απαντήσεις που φτάνουν σε πελάτες. Στη δεύτερη χρήση πρέπει να είναι σαφές ποιος ελέγχει την απάντηση πριν σταλεί.

Καταγράψτε και τη θέση της επιχείρησης απέναντι στο σύστημα. Αν χρησιμοποιεί εργαλείο άλλου παρόχου, οι χρήστες χρειάζονται οδηγίες για τη δική τους εργασία και για τα όρια του εργαλείου. Αν αναπτύσσει σύστημα που θα χρησιμοποιήσουν άλλοι, η καθοδήγηση πρέπει να καλύπτει και όσους το σχεδιάζουν, το δοκιμάζουν ή το παρέχουν. Έτσι η απογραφή περιγράφει μια πραγματική διαδικασία, όχι απλώς έναν κατάλογο εφαρμογών.

Μια εγγραφή μπορεί να είναι σύντομη: «chatbot για προσχέδια διαφημίσεων — ομάδα μάρκετινγκ — ανθρώπινη έγκριση πριν από τη δημοσίευση». Για μια διαφορετική χρήση, όπως η υποστήριξη αξιολόγησης υποψηφίων, καταγράψτε ποιος λαμβάνει την τελική απόφαση και σε ποιο στάδιο βλέπει την έξοδο του συστήματος. Πρόκειται για ενδεικτικές εγγραφές, όχι για χαρακτηρισμούς κινδύνου που ισχύουν αυτομάτως για κάθε προϊόν.

Βήμα 2: Ορίστε ομάδες με βάση το καθήκον τους

Οι άνθρωποι που γράφουν εντολές προς ένα σύστημα, ελέγχουν την έξοδό του ή στηρίζουν μια απόφαση σε αυτήν έχουν διαφορετικές ανάγκες. Συμπεριλάβετε εξωτερικούς συνεργάτες όταν χειρίζονται το σύστημα για λογαριασμό της επιχείρησης. Το κριτήριο είναι η εργασία που κάνουν με την ΤΝ, όχι μόνο η σχέση εργασίας τους.

Το κοινό μέρος της καθοδήγησης μπορεί να εξηγεί ποια συστήματα χρησιμοποιεί η επιχείρηση, τι μπορούν να κάνουν και πού είναι πιθανό να σφάλλουν. Στη συνέχεια, ο συντάκτης διαφημίσεων χρειάζεται να ξέρει ποιοι ισχυρισμοί απαιτούν έλεγχο και ποια στοιχεία επιτρέπεται να εισάγει. Ο άνθρωπος που χρησιμοποιεί έξοδο ΤΝ σε απόφαση για πρόσωπα χρειάζεται να καταλαβαίνει πώς ερμηνεύεται αυτή η έξοδος, πότε ζητά επανεξέταση και ποια ευθύνη παραμένει δική του.

Μην θεωρείτε ότι η τεχνική εμπειρία καλύπτει κάθε ανάγκη. Ένας έμπειρος χρήστης μπορεί να γνωρίζει πώς λειτουργεί ένα μοντέλο, αλλά να αγνοεί τους κανόνες της συγκεκριμένης επιχείρησης για τη χρήση του ή τη διαδικασία αναφοράς προβλήματος. Αντίστοιχα, ένας νέος συνεργάτης μπορεί να χρειάζεται μόνο στοχευμένη καθοδήγηση για τη χρήση που του ανατέθηκε, αντί για όλο το υλικό που λαμβάνει η ομάδα ανάπτυξης.

Βήμα 3: Συνδέστε την άσκηση με τον κίνδυνο κάθε χρήσης

Για ένα chatbot που βοηθά στη σύνταξη κειμένων, μια ενδεικτική άσκηση είναι να εντοπίσει ο χρήστης έναν ανακριβή ισχυρισμό σε προσχέδιο και να τον ελέγξει πριν από τη δημοσίευση. Η καθοδήγηση μπορεί επίσης να ορίζει ποια δεδομένα δεν εισάγονται στο εργαλείο και ποιος εγκρίνει το τελικό κείμενο. Έτσι ο χρήστης μαθαίνει τι να κάνει στην εργασία του όταν η έξοδος φαίνεται πειστική αλλά περιέχει σφάλμα.

Σε ένα υποθετικό σύστημα υψηλού κινδύνου για αξιολόγηση υποψηφίων, η άσκηση χρειάζεται να αφορά και την ανθρώπινη παρέμβαση. Ο χειριστής πρέπει να γνωρίζει τον προβλεπόμενο σκοπό του συστήματος, πώς διαβάζεται η έξοδός του και πότε σταματά τη διαδικασία για επανεξέταση. Για όσους χρησιμοποιούν συστήματα που εμπίπτουν στις ειδικές διατάξεις υψηλού κινδύνου, το άρθρο 26 του AI Act προβλέπει ανάθεση της ανθρώπινης εποπτείας σε πρόσωπα με την αναγκαία επάρκεια, εκπαίδευση, εξουσία και υποστήριξη.

Η διαφορά ανάμεσα στα παραδείγματα βρίσκεται στο αποτέλεσμα της χρήσης. Στο διαφημιστικό προσχέδιο, ο έλεγχος επικεντρώνεται στην ακρίβεια και στην έγκριση του περιεχομένου. Στην αξιολόγηση προσώπων, ο χρήστης πρέπει επιπλέον να ξέρει πώς θα ασκήσει ουσιαστική εποπτεία πριν επηρεαστεί μια απόφαση. Η ένδειξη «chatbot» ή «εργαλείο ανθρώπινου δυναμικού» δεν αρκεί για να καθορίσει μόνη της ούτε την εκπαίδευση ούτε τη νομική ταξινόμηση του συστήματος.

Βήμα 4: Κρατήστε αρχείο των μέτρων και ενημερώστε το

Ένα πρακτικό εσωτερικό αρχείο μπορεί να έχει μία εγγραφή ανά χρήση: σύστημα και σκοπός, ομάδες χρηστών, κύριοι κίνδυνοι, οδηγίες ή άσκηση που δόθηκαν, συμμετέχοντες και υπεύθυνος ενημέρωσης. Δεν χρειάζεται να παρουσιαστεί ως πιστοποίηση γνώσεων. Χρησιμεύει για να φαίνεται ποια καθοδήγηση έλαβε κάθε ομάδα και γιατί το περιεχόμενό της διαφέρει από εκείνο άλλης ομάδας.

Η εγγραφή χρειάζεται αναθεώρηση όταν αλλάζει η εργασία ή η ευθύνη των χρηστών. Αν ένα chatbot περάσει από εσωτερικά προσχέδια σε απαντήσεις προς πελάτες, αλλάζουν ο έλεγχος πριν από την αποστολή και οι οδηγίες προς την ομάδα. Αν ένας εξωτερικός συνεργάτης αναλάβει τη χρήση συστήματος αξιολόγησης, πρέπει να λάβει την καθοδήγηση που αντιστοιχεί στον δικό του ρόλο στην απόφαση. Αυτές οι αλλαγές είναι πιο χρήσιμο να αποτυπώνονται στην εγγραφή της χρήσης παρά σε ένα γενικό αρχείο παρουσιών.

Για επιχειρήσεις στην Ελλάδα, η συλλογή της Ειδικής Γραμματείας ΤΝ συγκεντρώνει ευρωπαϊκό και εθνικό νομοθετικό υλικό, πόρους γραμματισμού και εργαλεία διαχείρισης κινδύνου. Το υλικό μπορεί να τροφοδοτεί τις εσωτερικές οδηγίες, ενώ η απογραφή δείχνει ποιες από αυτές χρειάζονται οι συγκεκριμένοι άνθρωποι της επιχείρησης. Ο ίδιος καμβάς χρήσης, ρόλου, κινδύνου και καθοδήγησης είναι χρήσιμος και για μια επιχείρηση στην Κύπρο που οργανώνει τα μέτρα της βάσει του AI Act.

Διαβάστε επίσης:

• Δωρεάν εργαλεία ΤΝ για το Δημόσιο: από ανωνυμοποίηση έως eSummary
• Google Drive ή OneDrive: ο χώρος δεν είναι το μόνο κόστος
• Κωδικός WhatsApp αντί για PIN: βάλε email πριν χρειαστεί ανάκτηση