AI Act στην Ελλάδα: τέσσερις ερωτήσεις πριν βάλεις ΤΝ στην επιχείρηση

Για να εντοπίσεις τις υποχρεώσεις της επιχείρησής σου βάσει του AI Act, απάντησε σε τέσσερις ερωτήσεις: είσαι πάροχος ή φορέας εφαρμογής, τι κάνει το σύστημα στην πράξη, ποιος κίνδυνος συνδέεται με αυτή τη χρήση και πότε εφαρμόζονται οι σχετικοί κανόνες; Η διάκριση των ρόλων στην αλυσίδα ΤΝ έχει σημασία ακόμη και όταν η επιχείρηση αγοράζει ένα έτοιμο εργαλείο.

Κατάγραψε κάθε χρήση χωριστά, μαζί με τον σκοπό της, τους ανθρώπους που επηρεάζει και το αποτέλεσμα που παράγει. Έτσι θα ξεχωρίσεις τις απαιτήσεις που ισχύουν ήδη από εκείνες για τις οποίες πρέπει να προετοιμαστείς. Το όνομα του προμηθευτή ή η γενική περιγραφή «εργαλείο ΤΝ» δεν αρκούν για αυτή την ταξινόμηση.

1. Είσαι πάροχος ή φορέας εφαρμογής;

Όταν χρησιμοποιείς ένα έτοιμο σύστημα υπό τη δική σου ευθύνη, είσαι συνήθως φορέας εφαρμογής. Όταν αναπτύσσεις ή αναθέτεις την ανάπτυξη συστήματος και το διαθέτεις με το δικό σου όνομα, μπορεί να είσαι πάροχος. Η αγορά άδειας χρήσης δεν σου μεταφέρει αυτομάτως τις υποχρεώσεις του προμηθευτή, αλλά ούτε σε απαλλάσσει από τις υποχρεώσεις που συνδέονται με τον τρόπο χρήσης.

Πρόσεξε ιδιαίτερα τι συμβαίνει όταν ενσωματώνεις ένα σύστημα σε δική σου υπηρεσία. Η τοποθέτηση της επωνυμίας σου σε ήδη διαθέσιμο σύστημα υψηλού κινδύνου, η ουσιώδης τροποποίησή του ή η αλλαγή του σκοπού του ώστε να γίνει υψηλού κινδύνου μπορούν να σε καταστήσουν πάροχο του συγκεκριμένου συστήματος. Ζήτησε από τον προμηθευτή να ορίσει τον προβλεπόμενο σκοπό χρήσης, ποιες αλλαγές επιτρέπει και τι τεχνική υποστήριξη μπορεί να παράσχει αν χρειαστεί νέα αξιολόγηση.

2. Τι κάνει το σύστημα στην πράξη;

Περιέγραψε τη χρήση με ένα συγκεκριμένο αποτέλεσμα: απαντά σε πελάτες, κατατάσσει βιογραφικά, παράγει διαφημιστικές εικόνες ή εισηγείται μια απόφαση. Σημείωσε ποιος λαμβάνει το αποτέλεσμα, αν δημοσιεύεται και αν επηρεάζει την πρόσβαση κάποιου σε εργασία ή υπηρεσία. Η αξιολόγηση αφορά αυτή τη λειτουργία και τον δηλωμένο σκοπό του συστήματος, όχι απλώς την τεχνολογία πάνω στην οποία έχει κατασκευαστεί.

Σε ένα υποθετικό παράδειγμα, μια επιχείρηση χρησιμοποιεί εργαλεία του ίδιου προμηθευτή για εσωτερικές περιλήψεις και για κατάταξη υποψηφίων πριν από συνέντευξη. Η δεύτερη χρήση επηρεάζει τη διαδικασία πρόσληψης και χρειάζεται διαφορετική εξέταση από την πρώτη. Ακόμη και για το ίδιο εργαλείο, η μετάβαση από βοήθεια στη σύνταξη κειμένου σε αξιολόγηση ανθρώπων μπορεί να αλλάξει τις εφαρμοστέες απαιτήσεις.

Κατάγραψε επίσης ποιος ελέγχει τα δεδομένα που εισάγονται, ποιος βλέπει την έξοδο και ποιος μπορεί να αγνοήσει ή να ανατρέψει μια εισήγηση. Αυτά τα στοιχεία δείχνουν πώς λειτουργεί πραγματικά η ανθρώπινη εποπτεία και βοηθούν να εντοπιστεί μια χρήση που αποκλίνει από τις οδηγίες του παρόχου. Αν εισάγονται προσωπικά δεδομένα, εξέτασε παράλληλα και τις υποχρεώσεις προστασίας τους.

3. Σε ποια κατηγορία κινδύνου ανήκει η χρήση;

Πρώτα εξέτασε αν η σχεδιαζόμενη πρακτική απαγορεύεται. Έπειτα έλεγξε αν η χρήση εμπίπτει στις κατηγορίες υψηλού κινδύνου, όπως ορισμένες εφαρμογές στην πρόσληψη προσωπικού, στην εκπαίδευση ή στην πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες. Ξεχωριστή διαδρομή προβλέπεται για συστήματα που αποτελούν εξαρτήματα ασφαλείας συγκεκριμένων ρυθμιζόμενων προϊόντων. Η χρήση ενός συστήματος σε μια επιχείρηση δεν το καθιστά από μόνη της υψηλού κινδύνου.

Αν η χρήση δεν ανήκει σε αυτές τις κατηγορίες, εξέτασε τις ειδικές απαιτήσεις διαφάνειας. Για παράδειγμα, όποιος αλληλεπιδρά άμεσα με ορισμένα συστήματα ΤΝ πρέπει κατά κανόνα να ενημερώνεται ότι συνομιλεί με ΤΝ. Για συγκεκριμένο παραγόμενο ή αλλοιωμένο περιεχόμενο ισχύουν επίσης απαιτήσεις σήμανσης ή γνωστοποίησης, ανάλογα με το περιεχόμενο και τον ρόλο της επιχείρησης.

Αν σχεδιάζεις να αγοράσεις σύστημα για χρήση που φαίνεται να είναι υψηλού κινδύνου, ζήτησε τεκμήρια συνδεδεμένα με το συγκεκριμένο προϊόν και τον σκοπό του:

• τον δηλωμένο σκοπό χρήσης και την αιτιολόγηση της ταξινόμησής του, ιδίως αν ο προμηθευτής υποστηρίζει ότι μια χρήση που περιλαμβάνεται στο παράρτημα III εξαιρείται από την κατηγορία υψηλού κινδύνου·
• οδηγίες χρήσης που περιγράφουν δυνατότητες, περιορισμούς, κατάλληλα δεδομένα εισόδου και μέτρα ανθρώπινης εποπτείας·
• διαθέσιμες πληροφορίες για ακρίβεια, γνωστές συνθήκες αστοχίας, παρακολούθηση της λειτουργίας και αρχεία καταγραφής·
• όπου απαιτούνται, στοιχεία αξιολόγησης συμμόρφωσης, δήλωση συμμόρφωσης ΕΕ και σήμανση CE, καθώς και τρόπο ενημέρωσης για αλλαγές του συστήματος.

Η λίστα είναι έλεγχος προμήθειας, όχι ενιαίο πακέτο εγγράφων που οφείλει να παραδίδει κάθε προμηθευτής ΤΝ. Σκοπός της είναι να διαπιστώσεις αν μπορείς να χρησιμοποιήσεις το συγκεκριμένο σύστημα σύμφωνα με τις οδηγίες του και να ασκήσεις την εποπτεία που απαιτεί η χρήση του. Μια γενική διαβεβαίωση συμμόρφωσης δεν απαντά σε αυτά τα ερωτήματα.

4. Πότε εφαρμόζεται ο κανόνας στην Ελλάδα;

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τοποθετεί την εφαρμογή των απαγορευμένων πρακτικών και των μέτρων εξοικείωσης με την ΤΝ στις 2 Φεβρουαρίου 2025, των κανόνων διαφάνειας στις 2 Αυγούστου 2026, των ειδικών απαιτήσεων για συστήματα υψηλού κινδύνου του παραρτήματος III στις 2 Δεκεμβρίου 2027 και των αντίστοιχων απαιτήσεων για ορισμένα ρυθμιζόμενα προϊόντα στις 2 Αυγούστου 2028. Η μεταγενέστερη προθεσμία μιας κατηγορίας υψηλού κινδύνου δεν αναβάλλει κανόνες που ήδη εφαρμόζονται στη χρήση σου.

Για την επιχείρηση, η εξοικείωση του προσωπικού με την ΤΝ αφορά τις πραγματικές εργασίες και τους κινδύνους των ανθρώπων που χειρίζονται τα συστήματα. Παράλληλα, η προετοιμασία για μια μελλοντική απαίτηση υψηλού κινδύνου χρειάζεται χρόνο για επιλογή προμηθευτή, τεκμηρίωση, οδηγίες και οργάνωση ανθρώπινης εποπτείας. Κράτησε την ημερομηνία εφαρμογής δίπλα στην καταγραφή κάθε χρήσης, ώστε οι υποχρεώσεις να μην συγχέονται μεταξύ τους.

Στην Ελλάδα, η Ειδική Γραμματεία ΤΝ και Διακυβέρνησης Δεδομένων περιγράφει το πλαίσιο του νόμου 5321/2026: η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα έχει ρόλο εποπτείας της αγοράς και ενιαίου σημείου επαφής, ενώ η ΕΕΤΤ είναι η κοινοποιούσα αρχή. Η εθνική εποπτεία συμπληρώνει τους ευρωπαϊκούς κανόνες που καθορίζουν τις υποχρεώσεις της χρήσης. Αν αλλάξει ο σκοπός ή η λειτουργία του συστήματος, επανεξέτασε την ταξινόμηση και τα τεκμήρια που έχεις ζητήσει από τον προμηθευτή.

Διαβάστε επίσης:

• AI literacy στην επιχείρηση: ένα σεμινάριο για όλους δεν αρκεί
• Ατομική επιχείρηση ή ΙΚΕ: η χαμηλή φορολογία δεν λέει όλη την αλήθεια
• Η Κύπρος βάζει €13,5 εκατ. στην ESA — ανοίγουν τέσσερα προγράμματα