Strata na akcjach nie przepada od razu — PIT daje pięć lat na odliczenie

Stratę ze sprzedaży akcji objętej PIT-38 wykaż w zeznaniu za rok sprzedaży. Zasady rozliczenia akcji pozwalają obniżać o nią dochód z tego samego źródła w pięciu kolejnych latach podatkowych. Okres ten zaczyna się w roku następującym po roku straty i biegnie także wtedy, gdy w którymś roku nie osiągniesz dochodu.

Możesz rozliczać stratę w rocznych kwotach nieprzekraczających 50 proc. jej pierwotnej wysokości albo odliczyć jednorazowo do 5 mln zł w jednym z tych pięciu lat. Reguły odliczania strat w PIT przewidują, że po jednorazowym odliczeniu pozostałą kwotę rozlicza się w pozostałych latach tego samego okresu, z limitem 50 proc. pierwotnej straty na rok. W obu wariantach odliczysz najwyżej tyle, ile wynosi dochód z właściwego źródła.

Najpierw ustal roczny wynik i źródło dochodu

Strata powstaje, gdy przychody podlegające rozliczeniu są niższe od kosztów ich uzyskania. Przy akcjach kupionych za pieniądze kosztem jest wydatek na nabycie sprzedanych akcji; uwzględnia się też odpowiednie wydatki związane z transakcją i obsługą rachunku. Spadek kursu akcji, które nadal posiadasz, nie jest jeszcze stratą ze sprzedaży do wykazania w PIT-38.

Liczy się wynik z właściwego źródła za cały rok, a nie wynik jednej transakcji. Zysk ze sprzedaży innych akcji może dać dochód, od którego odejmiesz wcześniejszą stratę, lecz wynagrodzenie z pracy ani dochód z najmu nie należą do tego źródła. Jeśli po zsumowaniu tegorocznych przychodów i kosztów wynik wynosi zero albo jest ujemny, nie ma dochodu, który można pomniejszyć o stratę z poprzednich lat.

Gdzie wykazać stratę w PIT-38

W zeznaniu za rok sprzedaży wpisz przychody i koszty w części C. Gdy otrzymasz PIT-8C od biura maklerskiego, wykorzystaj wykazane w nim kwoty i uwzględnij udokumentowane koszty, których biuro nie ujęło. Jeśli PIT-8C nie otrzymasz, nadal samodzielnie rozliczasz sprzedaż na podstawie posiadanych dokumentów.

W późniejszym roku najpierw ustal bieżący dochód, a następnie kwotę odliczanej straty z lat ubiegłych. Broszura do PIT-38 za 2025 r. wskazuje pozycję 28 na bieżący dochód, pozycję 29 na bieżącą stratę oraz pozycję 30 na odliczenie straty z lat ubiegłych; kwota w pozycji 30 nie może przekroczyć dochodu z pozycji 28. Przy rozliczaniu innego roku sprawdź numery pól w formularzu właściwym dla tego roku.

Do odliczenia nie składa się osobnego wniosku. Podstawą ustalenia straty są dokumenty transakcyjne i wcześniejsze zeznania, dlatego zachowaj też zapis kwot wykorzystanych w kolejnych latach. Dzięki temu każdą nową kwotę możesz odnieść do straty z konkretnego roku, jej pozostałego salda i końca okresu odliczenia.

Roczny limit 50 proc. — przykład

Załóżmy hipotetycznie, że strata za 2023 r. wyniosła 20 000 zł. Przy rozliczaniu jej w rocznych częściach limit w każdym z pięciu następnych lat wynosi 10 000 zł. To połowa pierwotnej straty, a nie połowa tegorocznego dochodu ani połowa kwoty, która pozostała po poprzednim odliczeniu.

Jeżeli dochód za 2024 r. wynosi 16 000 zł, możesz odliczyć 10 000 zł. Dochód po odliczeniu wyniesie 6000 zł, a do wykorzystania pozostanie 10 000 zł straty. Przy dochodzie 12 000 zł za 2025 r. możesz odliczyć pozostałe 10 000 zł: dochód po odliczeniu wyniesie 2000 zł, a strata z 2023 r. zostanie wykorzystana w całości.

Nie trzeba dzielić straty na równe części. Gdyby dochód w pierwszym roku tego przykładu wyniósł tylko 3000 zł, odliczenie ograniczyłoby się do 3000 zł, mimo że roczny limit był wyższy. Niewykorzystane 17 000 zł mogłoby obniżać dochód w kolejnych latach pozostałych z pięcioletniego okresu, nadal z limitem 10 000 zł w każdym roku.

Jednorazowe odliczenie do 5 mln zł — przykład

Wariant jednorazowy pozwala wykorzystać w jednym roku więcej niż połowę pierwotnej straty, jeśli dochód jest dostatecznie wysoki. Pułap jednorazowego odliczenia wynosi 5 mln zł. Pozostała część nie dostaje nowego pięcioletniego terminu: rozlicza się ją w latach, które pozostały z okresu liczonego od roku poniesienia straty.

Przykład hipotetyczny: strata za 2023 r. wynosi 6 mln zł, a dochód za 2024 r. z tego samego źródła — 5,5 mln zł. Jednorazowe odliczenie 5 mln zł pozostawia 500 000 zł dochodu i 1 mln zł straty do wykorzystania. Jeśli dochód za 2025 r. wyniesie 1,2 mln zł, można odliczyć pozostały milion; mieści się on zarówno w tym dochodzie, jak i w limicie 50 proc. pierwotnej straty na rok po odliczeniu jednorazowym.

Przy metodzie rocznych odliczeń w pierwszym roku tego samego przykładu można byłoby odjąć najwyżej 3 mln zł, czyli połowę pierwotnej straty. Wybór zmienia więc rozkład odliczeń między latami. Sam limit 5 mln zł nie pozwala jednak wykazać odliczenia wyższego od dochodu osiągniętego w roku, w którym chcesz z niego skorzystać.

Co się dzieje, gdy dochodu zabraknie

Rok bez dochodu nie zatrzymuje biegu pięcioletniego okresu. Poniższy hipotetyczny rejestr dotyczy straty 30 000 zł za 2023 r. rozliczanej metodą rocznych odliczeń. Limit dla tej straty wynosi 15 000 zł na rok, ale faktyczne odliczenie w każdym roku ogranicza również osiągnięty dochód:

• 2024: dochód 4000 zł; odliczenie 4000 zł; pozostała strata 26 000 zł.
• 2025: dochód 0 zł; odliczenie 0 zł; pozostała strata 26 000 zł.
• 2026: dochód 7000 zł; odliczenie 7000 zł; pozostała strata 19 000 zł.
• 2027: dochód 9000 zł; odliczenie 9000 zł; pozostała strata 10 000 zł.
• 2028: dochód 0 zł; odliczenie 0 zł; niewykorzystane po zakończeniu okresu 10 000 zł.

W zeznaniu za każdy rok wykazuje się kwotę rzeczywiście odliczaną w tym roku, nie całe pozostałe saldo. W przykładzie odliczenia wyniosły łącznie 20 000 zł. Niewykorzystanych 10 000 zł straty z 2023 r. nie będzie już można przenieść na 2029 r., ponieważ 2028 r. był piątym kolejnym rokiem podatkowym na jej rozliczenie.

Przeczytaj także:

• Plany XTB dostały akcje, lecz gotowego składu nie można edytować
• Polska wdraża część DSA — skarga do UKE nie usunie od razu treści
• Zoom czy Google Meet na słabym łączu? Benchmark nie daje jednego zwycięzcy