OKI czy zwykły rachunek? Powyżej 100 tys. zł podatek zmienia wynik

OKI będzie korzystniejsze podatkowo od zwykłego rachunku maklerskiego, jeśli zaoszczędzony podatek od dochodu przewyższy podatek od wartości aktywów. Według Ministerstwa Finansów od 2027 r. kwalifikujące się aktywa na OKI będą zwolnione z podatku od ich wartości do 100 tys. zł, z czego najwyżej 25 tys. zł może przypadać na część oszczędnościową. Dochody z aktywów na OKI mają być wolne od podatku od zysków kapitałowych również ponad tymi limitami.

Na zwykłym rachunku maklerskim nie ma podatku od samej wartości posiadanych akcji. Serwis podatkowy podaje stawkę 19 proc. dla dochodu ze sprzedaży akcji oraz dla odsetek od lokat i dywidend. Jeśli dochód podlegający opodatkowaniu jest niewielki, podatek na zwykłym rachunku może więc okazać się niższy niż opłata od aktywów na OKI. Porównanie zależy od osiągniętego dochodu, a nie od samej oczekiwanej stopy zwrotu.

Dwie podstawy opodatkowania

Ogłoszona ustawa o osobistych kontach inwestycyjnych ustala stawkę podatku od wartości aktywów na 0,85 proc. w 2027 r. i każe obliczać podstawę z sumy średnich wartości aktywów na wszystkich OKI jednej osoby. Średnią wyznacza się na podstawie dziennych wycen, z uwzględnieniem wpłat według zasad określonych w ustawie. Stan portfela w ostatnim dniu roku nie zastępuje tego obliczenia.

To zasadnicza różnica wobec podatku od dochodu. Na zwykłym rachunku wzrost kursu akcji, których inwestor nie sprzedał, sam w sobie nie oznacza dochodu ze sprzedaży do opodatkowania. Na OKI wartość takich akcji może wpływać na średnią wartość aktywów, od której naliczany jest podatek po wykorzystaniu odpowiedniego zwolnienia. Również rok zakończony stratą nie usuwa podatku od wartości aktywów ponad limit.

Zwolnienie od podatku od wartości nie obejmuje automatycznie każdego instrumentu, który można umieścić na OKI. W przypadku bezpośrednio posiadanych akcji ustawa wiąże je między innymi z denominowaniem kapitału zakładowego emitenta w złotych. Przy funduszach znaczenie ma skład aktywów przewidziany w ich polityce inwestycyjnej. Portfel zawierający instrumenty poza ustawowymi kategoriami może zatem mieć wyższą podstawę podatku niż portfel o tej samej wartości złożony wyłącznie z aktywów kwalifikujących się do zwolnienia.

Przy jakim dochodzie OKI wygrywa

Poniższe wyliczenia są warunkowe. Zakładają portfel akcji kwalifikujących się do zwolnienia, podaną średnią wartość aktywów na OKI przez pełny rok podatkowy oraz dochód ze sprzedaży akcji, który w tym samym roku podlegałby opodatkowaniu na zwykłym rachunku. Pomijają prowizje i inne koszty. Podatek na OKI odpowiada 0,85 proc. średniej wartości ponad zwolnienie, a podatek na zwykłym rachunku — 19 proc. przyjętego dochodu.

• Przy średniej wartości portfela 100 tys. zł podatek od aktywów na OKI wynosi 0 zł. Dochód 2 tys. zł ze sprzedaży akcji oznaczałby na zwykłym rachunku 380 zł podatku.
• Przy 150 tys. zł portfela podatek na OKI wynosi 425 zł. Dochód równy 1 proc. wartości portfela daje 285 zł podatku na zwykłym rachunku, a dochód równy 2 proc. — 570 zł. W pierwszym wariancie tańszy podatkowo jest zwykły rachunek, w drugim OKI.
• Przy 200 tys. zł portfela OKI oznacza 850 zł podatku. Dochód równy 2 proc. wartości portfela daje 760 zł podatku na zwykłym rachunku; przy 4 proc. jest to 1520 zł.
• Przy 300 tys. zł portfela podatek na OKI wynosi 1700 zł. Na zwykłym rachunku dochód równy 2 proc. wartości portfela oznacza 1140 zł podatku, a dochód równy 4 proc. — 2280 zł.

Próg równego obciążenia otrzymuje się, dzieląc podatek od aktywów na OKI przez stawkę podatku od dochodu na zwykłym rachunku. Dla portfela 150 tys. zł jest to około 2237 zł dochodu podlegającego opodatkowaniu, czyli 1,49 proc. wartości portfela. Przy 200 tys. zł próg rośnie do około 4474 zł, czyli 2,24 proc., a przy 300 tys. zł do około 8947 zł, czyli 2,98 proc. Powyżej odpowiedniego progu OKI ma niższy podatek w przyjętym roku i przyjętych warunkach; poniżej progu korzystniejszy jest zwykły rachunek.

Lokaty i obligacje mają węższy limit

Dla kwalifikujących się lokat w złotych i skarbowych obligacji oszczędnościowych zwolnienie od podatku od wartości aktywów kończy się na 25 tys. zł. Ten limit mieści się w łącznym limicie 100 tys. zł, a nie powiększa go. Przy portfelu składającym się wyłącznie z takich oszczędności część przekraczająca 25 tys. zł może więc podlegać podatkowi na OKI, choć cały portfel jest wart mniej niż 100 tys. zł.

Warunkowe 50 tys. zł kwalifikujących się oszczędności utrzymywane przez pełny rok daje przy stawce na 2027 r. 212,50 zł podatku od wartości aktywów na OKI. Gdy odsetki wyniosą 1000 zł, podatek poza OKI wyniesie 190 zł i zwykłe rozwiązanie będzie tańsze podatkowo. Przy 2000 zł odsetek podatek poza OKI wzrośnie do 380 zł, więc korzystniejsze będzie OKI. Granica dla tego przykładu to około 1118 zł odsetek, czyli 2,24 proc. wartości oszczędności.

W portfelu mieszanym znaczenie ma również sposób wykorzystania wspólnego zwolnienia. Przykładowo średnio 70 tys. zł kwalifikujących się akcji i 30 tys. zł lokaty daje łącznie 100 tys. zł aktywów, ale 5 tys. zł lokaty przekracza jej własny limit. Przy stawce na 2027 r. odpowiada to 42,50 zł podatku od wartości aktywów. Sama suma portfela nie wystarcza więc do ustalenia wyniku: trzeba oddzielić część oszczędnościową od inwestycyjnej.

Dostęp do pieniędzy i znaczenie słabego roku

Właściciel OKI będzie mógł wpłacać i wypłacać środki bez czekania do określonego wieku. Dostęp do pieniędzy nie oznacza jednak, że wypłata pod koniec roku wyzeruje podatek od aktywów utrzymywanych wcześniej na koncie. W obliczeniu pozostają wcześniejsze dzienne wyceny; przy portfelu, który zmienia się w ciągu roku, proste przykłady ze stałą średnią wartością służą tylko jako punkt odniesienia.

Słaby rok szczególnie wyraźnie pokazuje cenę dwóch różnych podstaw opodatkowania. Jeśli sprzedaż akcji na zwykłym rachunku przyniesie stratę zamiast dochodu, od tej sprzedaży nie powstanie podatek dochodowy. Na OKI inwestor może mimo to zapłacić podatek od wartości aktywów przekraczającej zwolnienie. Z kolei przy wysokim dochodzie osiągniętym z tego samego portfela brak podatku od zysków na OKI może z nadwyżką pokryć koszt podatku od aktywów. Stawka 0,85 proc. jest ustalona dla 2027 r.; przy porównaniu kolejnych lat próg opłacalności będzie zależał od stawki obowiązującej w danym roku.

Przeczytaj także:

• ETF czy fundusz TFI? Niższy TER nie pokazuje całego rachunku
• IKE czy IKZE w 2026 roku? Próg podatkowy może odwrócić wybór
• YouTube czy Spotify dla wideopodcastu? Odkrywanie zmienia wybór