Byrjendastörfum fækkar — en ekki er sannað að AI sé orsökin

Samkvæmt útgáfusíðu Skills England birtist breska ársskýrslan um færni fyrst í júní og var uppfærð 6. október 2026 þegar myndum var bætt við HTML-útgáfur skýrslnanna. Uppfærslan gerir efnið aðgengilegra en felur ekki í sér nýja talningu starfsauglýsinga.

Í ársskýrslu Skills England kemur fram að breskum netauglýsingum fyrir nýútskrifaða fækkaði um 45% árið 2025 frá árinu áður og auglýsingum fyrir almenn byrjendastörf um 25%; þar er jafnframt talið of snemmt að ákvarða þátt gervigreindar. Fækkun auglýsinga sýnir að sýnilegum leiðum inn á vinnumarkaðinn hefur fækkað, en segir ekki hversu margir útskriftarnemar fengu starf.

Auglýsingar eru aðeins ein leið inn í starf

Tölurnar lýsa tveimur flokkum auglýsinga á breskum vinnumarkaði. Störf sem eru sérstaklega merkt nýútskrifuðum mynda þrengri flokk en almenn byrjendastörf, sem geta einnig staðið öðrum umsækjendum til boða. Vinnuveitandi getur auk þess auglýst sérfræðistarf án þess að merkja það sérstaklega sem starf fyrir nýútskrifaða. Það sem hverfur úr einum auglýsingaflokki hverfur því ekki endilega úr öllum þeim störfum sem fólk getur sótt um.

Fækkun netauglýsinga getur samt haft raunveruleg áhrif. Sá sem er nýkominn úr námi hefur oft færri tengsl við atvinnulífið en reyndari umsækjandi og sér færri opnar leiðir að vinnuveitendum þegar auglýsingum fækkar. Þrengri sýnilegur markaður getur aukið samkeppni um hverja stöðu, jafnvel þótt hluti ráðninga fari fram án almennrar auglýsingar. Talan segir þannig eitthvað um aðgengi að tækifærum, en hún er ekki talning á ráðningarsamningum.

Við mat á stöðu nýútskrifaðra skiptir líka máli hvernig vinnuveitendur leita að fólki. Sumir geta dregið úr auglýsingum þegar margar umsóknir berast eða leitað beint til umsækjenda. Auglýsingagögn ná ekki sjálfkrafa utan um hverjir voru ráðnir, hvort starfið var nýtt eða hvort umsækjendur fundu það eftir öðrum leiðum. Þess vegna getur mæld fækkun verið bæði mikilvæg vísbending og ónákvæmur mælikvarði á endanleg atvinnutækifæri.

Ólíkar rannsóknir gefa ólíkar vísbendingar um gervigreind

Ein rannsókn sem fjallað er um í skýrslunni ber saman fyrirtæki eftir því hve útsett starfsemi þeirra er fyrir gervigreind. Þar virðist samdráttur í störfum fremur koma fram í yngri stöðum hjá fyrirtækjum sem eru meira útsett. Sú aðferð færir umræðuna nær hegðun vinnuveitenda en talning auglýsinga ein og sér: hún skoðar atvinnuþróun eftir eiginleikum fyrirtækja. Hún einangrar þó ekki alla þætti sem geta breytt ráðningum á sama tíma.

Önnur greining horfir á þróun starfa fyrir nýútskrifaða yfir lengra tímabil og finnur ekki skýra vísbendingu um að gervigreind skýri hægari eftirspurn. Hægfara fækkun auglýsinga hafði staðið yfir um árabil. Breytingar á vinnumarkaði eftir heimsfaraldurinn og almenn hagsveifla geta einnig haft áhrif á ráðningar. Samhliða útbreiðsla tækninnar og fækkun auglýsinga er því ekki mæling á orsakasambandi þeirra.

Útsetning starfs fyrir gervigreind merkir að sum verkefni þess megi hugsanlega sjálfvirknivæða eða styðja með tækninni. Hún segir ekki að starfið sjálft hafi þegar verið lagt niður. Í sama sérfræðistarfi getur gervigreind tekið yfir hluta venjubundinnar vinnu á meðan eftirlit, túlkun niðurstaðna og samskipti halda áfram að krefjast starfsmanns. Breytt verkefnasamsetning getur þannig farið saman við áframhaldandi ráðningar, þótt væntingar vinnuveitanda til nýliða breytist.

Mesta tæknilega útsetningin tengist störfum þar sem hugræn, skrifleg og gagnatengd verkefni eru stór hluti vinnunnar. Það á meðal annars við um ýmis sérfræði- og greiningarstörf, en möguleg áhrif eru ekki þau sömu í öllum störfum eða hjá öllum vinnuveitendum. Til að greina áhrif á inngöngu nýútskrifaðra þarf að fylgja bæði fjölda ráðninga og verkefnum sem fólki eru falin eftir ráðningu.

Hvað geta íslenskir umsækjendur tekið af þessu?

Bresku auglýsingatölurnar lýsa ekki Íslandi. Atvinnugreinar, stærð markaðar og ráðningarleiðir geta verið aðrar hér, svo sama hlutfall fækkunar verður ekki flutt yfir á íslensk byrjendastörf. Ályktunin sem nýtist hér er þrengri: færri auglýsingar fyrir ákveðinn hóp geta bent til erfiðari inngöngu, en orsök þeirra og áhrif á raunverulegar ráðningar þurfa sérstök gögn.

Íslenskur nýútskrifaður sem leitar að fyrsta sérfræðistarfi getur því skoðað almenn yngri sérfræðistörf jafnt og stöður sem bera sérstakt merki fyrir nýútskrifaða. Í umsókn hjálpar að lýsa afmörkuðu verkefni, eigin framlagi og því hvernig niðurstaðan var metin. Þannig sér vinnuveitandi hvað umsækjandinn getur gert, óháð því hvort fyrri reynslan kom úr launuðu starfi, námi eða öðru verkefni.

Ef gervigreind var notuð við slíkt verkefni er gagnlegra að segja hvaða hluta hún studdi og hvaða ákvarðanir umsækjandinn tók sjálfur en að telja tæknina eina og sér til hæfni. Gagnrýnin hugsun, samskipti og geta til að meta niðurstöður skipta máli þegar tæknin er notuð. Þau atriði hjálpa nýliða að sýna að hann geti borið ábyrgð á vinnu sem verkfæri aðstoðar við.

Í umsögn Institute of Student Employers um tölur Adzuna sem birtust í ágúst 2026 kallar samforstjórinn Stephen Isherwood fækkun auglýsinga „clearly concerning“ og segir könnun samtakanna á ráðningum væntanlega 14. október 2026. Þessar nýrri tölur ná til annars tímabils en árssamanburðurinn í opinberu skýrslunni. Könnunin ætti að gefa skýrari vísbendingu um hvort þrengri sýnilegur auglýsingamarkaður hafi einnig skilað sér í færri ráðningum.

Lestu einnig:

• AI þrengir innganginn í netöryggi — byrjendastörfum fækkar
• Whisper eða Google fyrir íslenskt tal: stuðningur tryggir ekki nákvæmni
• GitHub Actions eða GitLab CI: mínútan kostar ekki það sama