Η Καλιφόρνια απαγορεύει το «ρομπότ-αφεντικό» στις απολύσεις

Στις 30 Σεπτεμβρίου 2026 ο κυβερνήτης Γκάβιν Νιούσομ υπέγραψε στην Καλιφόρνια νόμους που περιορίζουν τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης στις απολύσεις και στην επιτήρηση εργαζομένων. «AI should expand opportunity – not come at the expense of workers and families», δήλωσε στην επίσημη ανακοίνωση της πολιτείας. Το SB 947 απαγορεύει στον εργοδότη να στηρίζεται αποκλειστικά σε αυτοματοποιημένο σύστημα για πειθαρχική απόφαση ή απόλυση. Η υπογραφή έκανε τον κανόνα νόμο, αλλά η εφαρμογή του θα αρχίσει αργότερα.

Η ίδια δέσμη καλύπτει και άλλες αποφάσεις που αγγίζουν άμεσα την εργασία. Το Associated Press καταγράφει υποχρέωση γραπτής ενημέρωσης όταν η ΤΝ προκαλεί μαζικές περικοπές θέσεων, καθώς και απαγόρευση χρήσης της για την εξαγωγή συμπερασμάτων σχετικά με τα συναισθήματα εργαζομένων από βιομετρικά δεδομένα. Για όποιον αξιολογείται από αλγόριθμο, η κεντρική αλλαγή αφορά το σημείο όπου μια βαθμολογία ή σύσταση μετατρέπεται σε κύρωση: εκεί ο εργοδότης αναλαμβάνει την ευθύνη ανθρώπινου ελέγχου.

Πώς ελέγχεται μια αλγοριθμική σύσταση για απόλυση

Σύμφωνα με το οριστικό κείμενο του SB 947, οι διατάξεις για τις αυτοματοποιημένες αποφάσεις στην εργασία αρχίζουν να εφαρμόζονται την 1η Ιουλίου 2027. Ως αυτοματοποιημένο σύστημα νοείται διαδικασία που παράγει, μεταξύ άλλων, βαθμολογία, ταξινόμηση ή σύσταση και επηρεάζει ουσιωδώς ανθρώπους. Επομένως, ο κανόνας μπορεί να αφορά εργαλεία αξιολόγησης ακόμη κι αν ο εργοδότης δεν τα παρουσιάζει ως προϊόντα «ΤΝ».

Η απαγόρευση της αποκλειστικής εξάρτησης από το σύστημα ισχύει για πειθαρχία και απόλυση. Όταν η έξοδός του αποτελεί την κύρια βάση της απόφασης, ο εργοδότης πρέπει να αναθέσει σε άνθρωπο την επιβεβαίωσή της με τα δεδομένα που χρησιμοποιήθηκαν για το αποτέλεσμα ή με άλλα σχετικά στοιχεία. Ο νόμος αναφέρει ενδεικτικά αξιολογήσεις προϊσταμένων, φακέλους προσωπικού, το έργο του εργαζομένου, γνώμες συναδέλφων και μαρτυρίες. Η ανθρώπινη συμμετοχή, συνεπώς, έχει συγκεκριμένο αντικείμενο: να εξετάσει αν τα στοιχεία στηρίζουν πράγματι τη σύσταση.

Αν η σύσταση δεν μπορεί να επιβεβαιωθεί ή αν ο άνθρωπος που την εξετάζει τη βρει ανακριβή, ελλιπή ή παραπλανητική, ο εργοδότης δεν επιτρέπεται να τη χρησιμοποιήσει για την πειθαρχική απόφαση ή την απόλυση. Το σύστημα μπορεί να εισηγηθεί μια ενέργεια· η ευθύνη για την τελική πράξη και για τα στοιχεία που την τεκμηριώνουν παραμένει στον εργοδότη. Αυτός είναι ο ουσιαστικός φραγμός σε μια απλή ανθρώπινη επικύρωση της αλγοριθμικής πρότασης.

Απόφαση – υποχρέωση – δικαίωμα

Οι νόμοι συνδέουν διαφορετικές χρήσεις της ΤΝ με διαφορετικές υποχρεώσεις. Η αξιολόγηση ενός προσώπου, η κύρωση εις βάρος του, η παρακολούθησή του και μια συλλογική περικοπή θέσεων δεν ενεργοποιούν την ίδια διαδικασία:

• Αξιολόγηση απόδοσης: Μια βαθμολογία ή κατάταξη μπορεί να αποτελέσει στοιχείο αξιολόγησης. Αν γίνει η κύρια βάση πειθαρχικής απόφασης ή απόλυσης, ο εργοδότης οφείλει να εξασφαλίσει ανθρώπινη επιβεβαίωση. Ο εργαζόμενος αποκτά τότε δικαίωμα να ζητήσει ουσιαστική και αντικειμενική περιγραφή των δικών του δεδομένων που χρησιμοποίησε το σύστημα.
• Πειθαρχική απόφαση: Ο εργοδότης δεν μπορεί να βασιστεί μόνο στο αυτοματοποιημένο αποτέλεσμα. Αν βασίστηκε κυρίως σε αυτό, οφείλει να δώσει χωριστή γραπτή ενημέρωση όταν γνωστοποιεί την απόφαση. Ο εργαζόμενος πρέπει να πληροφορηθεί ότι έγινε ανθρώπινος έλεγχος και να έχει στοιχεία επικοινωνίας με πρόσωπο που μπορεί να εξηγήσει περισσότερα.
• Ατομική απόλυση: Ισχύει η ίδια απαίτηση επιβεβαίωσης με σχετικά στοιχεία και γραπτής ενημέρωσης όταν το σύστημα ήταν η κύρια βάση της απόφασης. Ο εργαζόμενος μπορεί να ζητήσει περιγραφή των προσωπικών δεδομένων που χρησιμοποιήθηκαν. Ο εργοδότης απαγορεύεται να προβεί σε αντίποινα επειδή ο εργαζόμενος άσκησε τα δικαιώματά του.
• Βιομετρική επιτήρηση: Η απαγόρευση εξαγωγής συμπερασμάτων για τα συναισθήματα από βιομετρικά δεδομένα αφορά την ίδια τη χρήση του εργαλείου επιτήρησης. Η προστασία συνδέεται με τον τρόπο παρακολούθησης του εργαζομένου, ανεξάρτητα από το αν ακολουθήσει αξιολόγηση ή απόλυση.
• Μαζικές περικοπές: Όταν η ΤΝ ή άλλη αυτοματοποίηση προκαλεί περικοπές για τις οποίες απαιτείται ειδοποίηση, ο εργοδότης πρέπει να δηλώνει γραπτώς τον ρόλο της τεχνολογίας. Η υποχρέωση αυτή αφορά την αιτία μιας συλλογικής απώλειας θέσεων. Διαφέρει από τον ανθρώπινο έλεγχο που απαιτεί το SB 947 για πειθαρχία ή απόλυση συγκεκριμένου εργαζομένου.

Τι αποκαλύπτει η ειδοποίηση στον εργαζόμενο

Η γραπτή ειδοποίηση του SB 947 δίνεται τη στιγμή που ο εργοδότης ανακοινώνει πειθαρχική απόφαση ή απόλυση στηριγμένη κυρίως σε αυτοματοποιημένο σύστημα. Πρέπει να είναι χωριστή, διατυπωμένη σε απλή γλώσσα και να αναφέρει ότι άνθρωπος εξέτασε την απόφαση και επιβεβαίωσε το αποτέλεσμα του συστήματος. Πρέπει επίσης να δίνει στοιχεία επικοινωνίας με άνθρωπο, να εξηγεί το δικαίωμα του εργαζομένου να ζητήσει περιγραφή των δεδομένων του και να τον ενημερώνει για την προστασία από αντίποινα.

Το δικαίωμα πρόσβασης αφορά περιγραφή των δεδομένων του ίδιου του εργαζομένου που χρησιμοποίησε το σύστημα, με προστασία των προσωπικών στοιχείων πελατών, συναδέλφων και άλλων προσώπων. Έτσι ο εργαζόμενος μπορεί να μάθει ποια δικά του στοιχεία τροφοδότησαν την απόφαση, ενώ ο εργοδότης εξακολουθεί να πρέπει να αποδείξει ότι η ανθρώπινη επιβεβαίωση είχε πραγματική βάση. Σε διαδικασία για παραβίαση των κανόνων πειθαρχίας ή απόλυσης, ο νόμος προβλέπει ότι, αφού αποδειχθεί η χρήση του συστήματος, ο εργοδότης πρέπει να δείξει πως δεν στηρίχθηκε κυρίως σε αυτό ή πως τήρησε τις σχετικές υποχρεώσεις.

Οι κανόνες αυτοί αφορούν την Καλιφόρνια και έχουν διαφορετικό αντικείμενο από τους κανόνες που ισχύουν στην Ελλάδα και την Κύπρο. Δίνουν όμως ένα συγκεκριμένο παράδειγμα κατανομής της ευθύνης: αν μια επιχείρηση επιλέξει να χρησιμοποιήσει αλγοριθμική σύσταση σε απόφαση για εργαζόμενο, θα πρέπει να μπορεί να δείξει ποιος άνθρωπος την έλεγξε, με ποια στοιχεία και τι γνωστοποιήθηκε στο πρόσωπο που επηρεάστηκε.

Διαβάστε επίσης:

• Η ψηφιοποίηση φέρνει 20% περισσότερες απουσίες στις χειρωνακτικές δουλειές
• Ψηφιακό Φροντιστήριο: 45 μαθήματα ανοίγουν δωρεάν στις 28 Σεπτεμβρίου