Shqipëria nënshkruan Konventën e OKB-së: provat elektronike kalojnë kufijtë

Shqipëria nënshkroi më 24 shtator 2026 Konventën e OKB-së kundër Krimit Kibernetik në Nju Jork, siç shënon regjistri i traktateve të OKB-së. Në regjistër figuron nënshkrimi, por jo ratifikimi i Shqipërisë; konventa ende nuk ka hyrë në fuqi. Ajo parashikon bashkëpunim për sigurimin e provave elektronike përtej kufijve, ndërsa përdorimi i këtyre mekanizmave nga Shqipëria kërkon hapa të tjerë juridikë.

Sipas njoftimit të Ministrisë së Jashtme të 26 shtatorit 2026, ministri Ferit Hoxha nënshkroi në emër të Shqipërisë gjatë Javës së Nivelit të Lartë të Asamblesë së Përgjithshme të OKB-së. Hoxha u shpreh: «Shqipëria mbetet e përkushtuar për të punuar ngushtë me partnerët e saj ndërkombëtarë». Një publikim i MAPO-s e lidh nënshkrimin me bashkëpunimin për shkëmbimin e provave elektronike dhe hetimin e krimeve të rënda në hapësirën digjitale.

Çfarë mbulon konventa që nënshkroi Shqipëria

Konventa krijon një kuadër bashkëpunimi ndërmjet shteteve për veprat penale që përcakton dhe për provat elektronike të krimeve të rënda. Kjo do të thotë se rëndësi ka edhe forma e provës: të dhënat e ruajtura në një sistem informatik mund të nevojiten në një hetim që nuk kufizohet te ndërhyrja në atë sistem. Për autoritetet, problemi praktik lind kur të dhënat ose ofruesi që i mban ato ndodhen në një juridiksion tjetër.

Teksti i konventës dallon ruajtjen e të dhënave nga marrja dhe zbulimi i tyre. Një kërkesë e shpejtë për ruajtje synon të pengojë humbjen ose ndryshimin e të dhënave të përcaktuara, ndërsa kërkesa pasuese për qasje dhe dorëzim trajtohet përmes ndihmës juridike. Shteti që merr kërkesën zbaton ligjin e vet dhe kushtet e bashkëpunimit; ruajtja e një prove nuk i jep automatikisht hetuesit të huaj qasje te përmbajtja e saj.

Rruga e një kërkese për prova elektronike

Kur mekanizmi të jetë i zbatueshëm për shtetet e përfshira, autoriteti kërkues duhet të identifikojë të dhënat që kërkon të ruajë, lidhjen e tyre me hetimin dhe shtetin ku mund të ndodhen. Kërkesa për ruajtje përshkruan veprën që hetohet, faktet përkatëse, arsyen e urgjencës dhe, nëse dihet, mbajtësin ose vendndodhjen e të dhënave. Pika e kontaktit e shtetit tjetër mund të ndihmojë në përcjelljen e shpejtë të kërkesës dhe në gjetjen e ofruesit përkatës.

Autoritetet e shtetit të kërkuar vendosin për ruajtjen sipas ligjit vendas. Nëse hetuesit kërkojnë më pas vetë të dhënat, kërkesa për qasje, sigurim ose zbulim kalon në procedurën e ndihmës juridike. I njëjti dallim vlen edhe në drejtim të kundërt: nëse një shtet kërkon të dhëna të ruajtura në Shqipëri, masat ndaj mbajtësit të tyre duhet të kalojnë përmes autoriteteve dhe kompetencave që zbatohen këtu.

Në një rast hipotetik, nëse të dhënat e nevojshme për një hetim shqiptar ruhen jashtë vendit, ruajtja e tyre mund të kërkohet përpara se të përfundojë kërkesa për dorëzim. Ky rend synon të mbajë provën të disponueshme gjatë procedurës, jo të anashkalojë shqyrtimin ligjor të dorëzimit. Mundësia konkrete e bashkëpunimit varet nga statusi i konventës për të dy shtetet dhe nga rregullat e zbatueshme në secilin prej tyre.

Pasojat për organizatat dhe qytetarët

Për bizneset që ruajnë të dhëna, dallimi kryesor është ndërmjet një kërkese për t’i mbajtur të paprekura dhe një kërkese për t’i dorëzuar. Një organizatë mund të përfshihet vetëm kur autoriteti kompetent nxjerr një masë të zbatueshme sipas ligjit përkatës. Nënshkrimi, më vete, nuk krijon një urdhër të ri për kompanitë shqiptare dhe nuk ndryshon detyrimet e organizatave në Kosovë.

Për një organizatë që mban të dhëna përdoruesish, pyetjet praktike janë:

• Cilat të dhëna të abonentëve, të trafikut ose të përmbajtjes ruhen dhe në cilin juridiksion ndodhen?
• Kush e merr kërkesën zyrtare dhe si dallohet ruajtja e të dhënave nga dorëzimi i tyre?
• Si ruhet integriteti i të dhënave të përcaktuara në kërkesë, pa zgjeruar masën te të dhëna të tjera?
• Cili autoritet dhe cili ligj vendosin për zbulimin e të dhënave ose për njoftimin e personit të prekur?

Për qytetarët, rëndësi kanë kufijtë e qasjes te të dhënat personale. Konventa kërkon që kompetencat hetimore të shoqërohen me garanci në ligjin vendas, përfshirë proporcionalitetin dhe, sipas masës, kontrollin gjyqësor ose të pavarur dhe mjetet juridike efektive. Transferimi i të dhënave personale duhet gjithashtu të përputhet me rregullat e zbatueshme për mbrojtjen e tyre.

Çfarë duhet të ndodhë pas nënshkrimit

Nënshkrimi shpreh angazhimin e Shqipërisë ndaj konventës, ndërsa ratifikimi është hapi me të cilin shteti përfundon procedurën për t’u lidhur juridikisht me të. Më pas duhet depozituar instrumenti përkatës pranë Sekretarit të Përgjithshëm të OKB-së. Zbatimi praktik kërkon gjithashtu që kompetencat për sigurimin e provave, autoritetet për ndihmën juridike dhe pika e kontaktit për kërkesat urgjente të funksionojnë sipas rregullave vendase.

Konventa hyn në fuqi vetëm pasi të plotësohet kushti i saj ndërkombëtar për depozitimin e instrumenteve dhe të kalojë afati i parashikuar në tekst. Për Shqipërinë, zhvillimi konkret që pritet është ratifikimi dhe regjistrimi i tij. Deri atëherë, një kërkesë reale për prova elektronike duhet të mbështetet te ligji dhe marrëveshjet që janë tashmë të zbatueshme.