AI nuk po i heq njerëzit nga puna: po riorganizon detyrat rreth tyre

Më 22 shtator 2026, Organizata Ndërkombëtare e Punës (ILO) paraqiti gjetjet nga intervistat në 21 ndërmarrje kineze dhe një anketë me 1 591 profesionistë, prej të cilëve 39% presin ulje të të ardhurave nga AI; bashkautori Ekkehard Ernst e përshkroi prirjen si “reorganising work around hybrid human–AI workflows”. Në ndërmarrjet e intervistuara, inteligjenca artificiale përdoret kryesisht brenda proceseve ku punonjësit vazhdojnë të drejtojnë punën dhe të kontrollojnë rezultatin.

Ndryshimi prek së pari detyrat brenda një vendi pune: sistemi mund të përpunojë një kërkesë rutinë ose të përgatisë një përgjigje, ndërsa njeriu trajton përjashtimet dhe mban përgjegjësi për përdorimin e saj. Kjo nuk garanton se madhësia e çdo ekipi do të mbetet e njëjtë. Për punonjësit dhe drejtuesit në Shqipëri e Kosovë, dallimi vendimtar është mes kohës së kursyer në një hap dhe punës që mbetet për t’u bërë në të gjithë rolin.

Detyra që automatizohen, detyra që ndahen

Rastet e studimit mund të lexohen përmes tri kategorive të punës: hapa që automatizohen, hapa që kryhen bashkë me AI dhe vendime që kërkojnë gjykim njerëzor. Kjo është një ndarje e detyrave, jo një renditje profesionesh sipas rrezikut. Një rol zakonisht përmban disa lloje detyrash, ndaj automatizimi i njërës prej tyre nuk tregon vetë sa punonjës do të nevojiten.

Përpunimi i dokumenteve, mbledhja e të dhënave, filtrimi fillestar i CV-ve dhe përgjigjet ndaj pyetjeve të zakonshme të klientëve janë shembuj të hapave të përsëritur që ndërmarrjet ia kalojnë sistemit. Ndryshimi më i madh ndihet kur këta hapa zinin pjesën kryesore të ditës së punonjësit. Koha e liruar mund të përdoret për raste më të ndërlikuara, por mund të ulë edhe vëllimin e punës për të cilin ishte ngritur më parë një ekip.

Në punën e përbashkët, AI përgatit një përmbledhje, përgjigje ose sugjerim, ndërsa punonjësi vlerëson nëse është i saktë dhe i përshtatshëm për rastin. Gabimet, kërkesat e paqarta dhe pasojat për klientin kërkojnë njohuri të fushës dhe një person që mund të marrë vendimin përfundimtar. Prandaj një përgjigje e prodhuar më shpejt mund ta zhvendosë punën drejt verifikimit, pa e hequr atë nga procesi.

Shpejtësia rritet më lehtë se sa matet ndikimi

Te një kompani sigurimesh, 300 punonjës të shërbimit ndaj klientit kaluan nga 6 000 në 15 000 çështje të trajtuara në ditë pas futjes së AI; te një grup tjetër sigurimesh, cikli i rekrutimit ra nga 30 në 13 ditë, ndërsa një njësi prodhimi dha një shifër prej 30% për rritjen e efikasitetit, sipas raportimit të People Matters. Këto janë tregues për procese të ndryshme: numër çështjesh, kohë rekrutimi dhe efikasitet prodhimi. Ata nuk mund të mblidhen në një shifër të vetme për ndikimin te punonjësit.

Të dhënat e produktivitetit janë dhënë nga përfaqësuesit e ndërmarrjeve dhe nuk janë verifikuar në mënyrë të pavarur. Studimi nuk përshkruan eksperimente të kontrolluara që do të ndanin ndikimin e AI nga ndryshime të tjera në organizim ose në kërkesën për shërbime. Kjo e bën të rëndësishëm dallimin mes një përmirësimi të raportuar pas futjes së mjetit dhe një përmirësimi që mund t’i atribuohet me siguri vetëm atij.

Shumica e ndërmarrjeve të intervistuara nuk kishin një mënyrë sistematike për të matur ndikimin përtej treguesve të zakonshëm të produktivitetit. Numri i çështjeve të mbyllura, për shembull, nuk tregon sa përgjigje u kthyen për korrigjim, sa punë kontrolli iu shtua stafit ose nëse ndryshuan kushtet e punës. Një proces mund të duket më i shpejtë në një pikë dhe të kërkojë më shumë kohë njerëzore në një tjetër.

Kur ndryshimi i detyrës pakëson ekipin

Rreziku për punonjësit bëhet konkret kur një hap që kërkonte shumë njerëz kryhet me një ekip më të vogël. Përmbledhja kërkimore përshkruan një klient të prodhuesit të paneleve gjysmëpërçuese, ku ekipi që lexonte specifikimet u pakësua nga më shumë se 10 në 2–3 punonjës; në një firmë shërbimesh të burimeve njerëzore, saktësia e shërbimit ndaj klientit me AI mbeti nën pragun 95% të kërkuar për përdorim të drejtpërdrejtë. Rasti i parë tregon se automatizimi mund të ulë nevojën për staf në një detyrë të caktuar. I dyti tregon pse disa rezultate ende duhet të kalojnë nga kontrolli njerëzor.

Anketa mat pritshmëri për të ardhurat, ndërsa intervistat japin shembuj të ndryshimit të punës në ndërmarrje. Këto nuk janë e njëjta gjë me një matje të vendeve të punës të humbura në të gjithë ekonominë. Ankthi për pagën mund të jetë i pranishëm edhe aty ku punonjësi vazhdon të punojë, sepse detyrat, vëllimi i punës dhe aftësitë që kërkohen prej tij po ndryshojnë.

Edhe kufijtë e teknologjisë ndryshojnë nga një proces te tjetri. Cilësia e përgjigjeve, siguria e të dhënave, rregullat e sektorit, lidhja me sistemet ekzistuese dhe aftësitë e stafit mund të përcaktojnë nëse një hap automatizohet plotësisht apo kërkon rishikim. Njohja e fushës bëhet veçanërisht e vlefshme kur punonjësi duhet të dallojë një përgjigje bindëse, por të gabuar.

Çfarë tregon kjo për vendimet mbi rolet në Shqipëri e Kosovë

Gjetjet kineze japin një mënyrë për të shqyrtuar një rol para se të vendoset për madhësinë e ekipit. Për secilën detyrë duhet të jetë e qartë çfarë bën sistemi, çfarë kontrollon punonjësi dhe kush vendos kur rezultati prek klientin. Pa këtë ndarje, një kursim kohe në përgatitjen e përgjigjes mund të ngatërrohet me kursim kohe në gjithë shërbimin.

Për një ekip që fut AI në punë, krahasimi i dobishëm përfshin kohën e përfundimit, gabimet, kthimet për korrigjim, ankesat dhe ngarkesën e mbikëqyrjes para e pas ndryshimit. Për punonjësin ka rëndësi të bëhet e dukshme edhe puna që shtohet: kontrolli i përgjigjeve, trajtimi i përjashtimeve dhe mësimi i një mënyre të re pune. Për drejtuesin dhe burimet njerëzore, këto të dhëna lidhin vendimin për personelin me cilësinë e shërbimit, kushtet e punës dhe të ardhurat, jo vetëm me numrin e detyrave të përfunduara.

Ndërmarrjet e intervistuara u zgjodhën qëllimisht dhe të gjitha po përdornin AI ose kishin plane konkrete për ta futur. Përvoja e tyre nuk përfaqëson statistikisht çdo ndërmarrje kineze dhe nuk parashikon se çfarë do të ndodhë në Shqipëri apo Kosovë. Pasoja e afërt për një vend pune është megjithatë e qartë: kur puna rutinë pakësohet, vlera dhe madhësia e rolit varen nga puna e re që krijohet, nga cilësia që kërkohet dhe nga mënyra si shpërndahet përfitimi i kohës së kursyer.

Lexoni gjithashtu:

• Diella nuk trashëgon pushtet kushtetues: përgjegjësia mbetet njerëzore
• Claude Opus 5.5 kushton më pak, por arsyetimi nuk çaktivizohet
• Një përmbledhje e gabuar nga AI uli kujtesën e saktë në 44,8%