
Македонија е на 38,5% од иновацискиот просек на ЕУ, а јазот расте

Во извештајот за Северна Македонија од 4 ноември 2026 година, Европската комисија наведува дека земјата достигнува 38,5% од иновацискиот просек на ЕУ и дека јазот се шири. Во истиот документ, вложувањата во истражување и иновации се наведени како 0,38% од БДП во 2024 година, а учеството на приватниот сектор во истражувањето како 0,10% од БДП. За стартап што развива сопствен производ, овие бројки ја опишуваат средината во која треба да обезбеди истражување, партнери и капитал.
Европската оценка доаѓа во време кога Министерството за образование и наука зборува за поголема јавна поддршка: Коха пишува за најавениот научен буџет од 773 милиони денари. Планираниот буџет е важен за истражувачките установи, но не ја мери истата појава како вложувањата на компаниите или достапноста на ризичен капитал. Токму раздвојувањето на тие канали покажува зошто една буџетска најава не може сама да го промени вкупниот иновациски резултат.
Што мери европската оценка
Ноемврискиот извештај ја презема оценката од Европската иновациска табела, која ја споредува работата на националните иновациски системи. Таа опфаќа човечки ресурси, истражувачки капацитети, вложувања на фирмите, соработка и економски резултати. Вкупната вредност затоа зборува за условите околу компаниите, а не за квалитетот на секој поединечен основач, инженер или научник.
Ширењето на јазот е споредба со европското темпо. Земјата може да напредува во одделни области, а сепак да заостанува повеќе ако просекот на ЕУ расте побрзо. За домашен тим ова има конкретно значење: знаењето и производството можат да постојат, додека врските што го претвораат истражувањето во производ и го финансираат неговото ширење остануваат послаби.
Периодите во извештајот не треба да се мешаат. Вкупниот иновациски резултат припаѓа на актуелното издание на табелата, додека податокот за националните вложувања потекнува од последната достапна статистичка година за таа ставка. Така се добива слика за состојбата на системот, без да се тврди дека сите негови показатели се измерени во ист месец.
Извозот е силен, развојот во фирмите слаб
Прегледот на Рацин за европската табела објавена на 9 јули 2026 година ги издвојува извозот на средно и високотехнолошки производи со споредбен индекс 92,6 и иновациските расходи надвор од формалното истражување со 138,6, наспроти деловното истражување со 4,1 и ризичниот капитал со 2,1. За секој од овие показатели европскиот просек е поставен на 100. Станува збор за споредбени индекси, а не за удели од домашниот буџет или за број на компании.
Разликата меѓу извозот и деловното истражување изнесува 88,5 индексни поени. Таа пресметка не кажува каде е создаден секој извезен производ, но јасно покажува колку различно стои земјата на двете мерки. Производство во меѓународен синџир може да донесе технолошки сложен извоз и кога истражувањето, развојот на дизајнот и сопственоста врз решението се на друго место. За основач со сопствена технологија, капацитетот за таков развој дома е поважен од самиот факт дека земјата извезува сложени производи.
Повисокиот индекс за иновациски расходи надвор од истражување и развој опфаќа друг вид вложувања и не ја надоместува слабата деловна истражувачка активност. И таа силна бројка има методолошка граница: се потпира на едно набљудување, со проценети вредности за следните години. Затоа е посигурно да се зборува за нерамномерен профил отколку за општ недостиг или општо изобилство на иновации во македонските фирми.
Зошто капиталот и трансферот се посебни пречки
Истражувачките вложувања и ризичниот капитал решаваат различни проблеми. Првите овозможуваат создавање и проверка на ново знаење; вториот може да финансира компанија додека од тоа знаење гради производ со неизвесен пазарен исход. Кога двата канала се слаби, тим може да стигне до техничко решение, но потешко до повторлив производ, продажба и раст.
Постојат и институционални механизми што можат да помогнат. Агенцијата ИНОВА работи, а воспоставен е механизам за кофинансирање компании што аплицираат за европски иновациски инструменти. Тоа отвора пат до поддршка за дел од проектите, но не е исто што и широко достапно приватно финансирање за ризични производни идеи. Извештајот наведува и дека националниот патоказ за трансфер на технологии сè уште не е изработен, што остава недовршена рамка за поврзување на истражувачките резултати со деловна примена.
Оваа комбинација ја објаснува разликата меѓу присуство на талент и способност тој талент да изгради домашна технолошка компанија. Научен резултат може да има вредност, а сепак да бара средства за понатамошен развој, договор со истражувачка установа, заштита на решението и капитал за излез на пазар. Вкупниот индекс ги собира последиците од повеќе такви врски, но не кажува дека недостигаат идеи.
Што значи јазот за домашните стартапи
Најголемиот товар паѓа врз тимовите што сакаат да создаваат сопствена технологија, наместо само да усвојуваат готови решенија. Тие мора да го поминат делот од развојот во кој трошоците се сигурни, а идната продажба не е. Слабите деловни истражувачки вложувања и ограничениот ризичен капитал го прават тој период потежок за финансирање, без оглед на способноста на основачите.
За компаниите што веќе произведуваат или извезуваат, предизвикот е поинаков: технолошката сложеност на производот не мора да значи дека домашната фирма го контролира неговиот развој. Поголема вредност за локалниот иновациски систем би донеле сопствени истражувачки задачи, решенија и права што остануваат кај домашните тимови. Тоа е економска можност, а не резултат што може да се прочита директно од извозниот индекс.
Сè додека приватното истражување, финансирањето на ризичен развој и преносот на знаење не се поврзат поцврсто, македонските стартапи ќе треба да градат производи во средина каде што силниот извоз сам по себе не создава доволна поддршка за нова домашна технологија.
Прочитајте и:
Поврзани статии


Make или Zapier: вториот уредувач може да ја преврти сметката

Deel или Rippling: јавната EOR-цена вреди повеќе од евтина понуда без бројка

Slack или Teams: постојната Microsoft 365 сметка го решава изборот

Mailchimp или Brevo: контактите и испратените пораки создаваат различна сметка

Salesforce го купува Braze за 5,66 милијарди долари — интеграцијата е ризикот
Претплатете се на нашиот билтен
Добивајте ги најновите вести за Web3, AI и крипто директно во вашето сандаче.