IPO თუ direct listing: ანდერრაიტერი ფასის ფორმირებას ცვლის

ტრადიციულ IPO-ში კომპანია ახალ აქციებს ანდერრაიტერებთან შეთანხმებულ ფასად ყიდის, ხოლო NYSE-ის ორი გზის შედარებით, direct listing-ის პირველი ფასი გახსნის აუქციონზე ყალიბდება. IPO-ს მყიდველთა ჯგუფი საჯარო ვაჭრობამდე იკრიბება; direct listing-ში შესყიდვისა და გაყიდვის შეკვეთები პირველ ფასს ვაჭრობის გახსნისას ადგენს.

კომპანიისთვის მეორე განსხვავება ფულის დანიშნულებაა. თუ direct listing-ში მხოლოდ არსებული აქციონერები ყიდიან, თანხა მათთან მიდის და კომპანიაში ახალი კაპიტალი არ შედის. NYSE-ის კაპიტალის მომზიდველ ფორმაში კომპანია ახალ აქციებსაც ყიდის, მაგრამ მათ ფასსა და გაყიდვიდან მიღებულ თანხას გახსნის აუქციონი განსაზღვრავს. პირველი ინვესტორისთვის არჩევანი ნიშნავს განსხვავებას წინასწარ განაწილებულ IPO-ს აქციასა და აუქციონზე შესრულებულ შეკვეთას შორის.

რეგისტრაციიდან პირველ გარიგებამდე

ორივე გზა საჯარო შეთავაზებისთვის პროსპექტის მომზადებასა და ინფორმაციის გამჟღავნებას მოითხოვს. განსხვავება განსაკუთრებით თვალსაჩინოა მომდევნო ეტაპებზე: ვინ აგროვებს მყიდველებს, როდის იყიდება აქციები და რა მომენტში ხდება ფასი საბოლოო. ქვემოთ აღწერილია აშშ-ის ბაზრისა და NYSE-ის პროცესი; ის საქართველოს ბირჟის დაშვების წესებს არ აღწერს.

1. რეგისტრაცია. ტრადიციული IPO-ს დოკუმენტებში კომპანია აღწერს ახალ აქციებს, შეთავაზების პირობებსა და მოზიდული თანხის გამოყენებას. Direct listing-ის პროსპექტშიც უნდა ჩანდეს, მხოლოდ არსებული მფლობელები ყიდიან თუ გაყიდვაში კომპანია ახალი აქციებითაც მონაწილეობს. ეს განსაზღვრავს, ვის ეკუთვნის პირველი გაყიდვიდან მიღებული თანხა.
2. მოთხოვნის შეგროვება. IPO-ში ანდერრაიტერები პოტენციურ მყიდველებთან მუშაობენ და აქციების განაწილებისთვის ინვესტორთა ჯგუფს აყალიბებენ. არსებული აქციების direct listing-ში წინასწარი განაწილება არ ხდება. ფინანსური მრჩეველი და ბირჟა შეიძლება საორიენტაციო ფასზე მუშაობდნენ, თუმცა ასეთი ფასი შესრულებულ გარიგებას არ ნიშნავს.
3. საჯარო ვაჭრობამდე გაყიდვა. IPO-ში კომპანია და ანდერრაიტერები შეთავაზების ფასზე თანხმდებიან, შემდეგ კი ახალი აქციები შერჩეულ ინვესტორებს მიეყიდება. Direct listing-ში პირველი საჯარო გაყიდვა ამ ეტაპზე ჯერ არ დასრულებულა. თუ კომპანიაც უშვებს ახალ აქციებს, მათი გაყიდვა გახსნის აუქციონის ნაწილია.
4. პირველი საბირჟო გარიგება. NYSE-ზე IPO-ს აქციებიც გახსნის აუქციონით იწყებს ვაჭრობას, მაგრამ კომპანიის პირველადი გაყიდვის ფასი უკვე განსაზღვრულია. Direct listing-ში აუქციონი თავად ადგენს პირველი საჯარო გაყიდვის ფასს. ამიტომ ამ ორი ფასის შედარებისას უნდა გაიმიჯნოს IPO-ს შეთავაზება და მისი შემდგომი საბირჟო გახსნა.

ფასის დადგენა: შეთანხმება და აუქციონი

IPO-ს შეთავაზების ფასი კომპანიისა და ანდერრაიტერების შეთანხმების შედეგია. კომპანიამ წინასწარ იცის, რა ფასად ყიდის ახალ აქციებს, თუმცა გახსნის აუქციონზე ბაზარმა შეიძლება უფრო მაღალი ან დაბალი ფასი აჩვენოს. თუ საბირჟო ფასი უფრო მაღალია, უკვე გაყიდული აქციებიდან ეს სხვაობა კომპანიას აღარ ხვდება; თუ დაბალია, წინასწარი გაყიდვის ფასი მისთვის უფრო ხელსაყრელი გამოდის.

Direct listing-ის საორიენტაციო ფასი სხვა დანიშნულებას ასრულებს: ის აუქციონის საწყისი ნიშნულია და გარანტირებულ შესყიდვის ფასს არ წარმოადგენს. NYSE-ის დანიშნული მარკეტმეიკერი გახსნის ფასს შემოსული ყიდვისა და გაყიდვის შეკვეთების მიხედვით ადგენს. კაპიტალის მომზიდველი direct listing-ისას კომპანია ახალ აქციებს სწორედ ამ ფასად ყიდის, ამიტომ მისაღები თანხა აუქციონის შედეგზეა დამოკიდებული. საცალო ინვესტორის შეკვეთაც იქ არსებულ მოთხოვნასა და მიწოდებას ხვდება.

ახალი აქციები, არსებული აქციები და კაპიტალი

ტრადიციული IPO კომპანიის დაფინანსების გზაა: ის ახალ აქციებს უშვებს და მათი გაყიდვიდან თანხას იღებს, გარიგების ხარჯების გამოკლებით. არსებული აქციების direct listing-ში გამყიდველები ადრეული ინვესტორები, თანამშრომლები ან სხვა აქციონერები არიან. მათთვის ეს წილის გაყიდვის შესაძლებლობაა; ამ გარიგებიდან კომპანიას ნაღდი ფული არ ემატება.

კაპიტალის მომზიდველი direct listing ამ ორ შედეგს შეიძლება აერთიანებდეს. კომპანია საკუთარ ახალ აქციებს გახსნის აუქციონზე ყიდის, ხოლო არსებული მფლობელები იმავე დროს ან შემდეგ თავიანთ აქციებს სთავაზობენ ბაზარს. კომპანიის მიერ გაყიდული აქციების თანხა ემიტენტს ეკუთვნის, მფლობელების მიერ გაყიდულისა — მათ. ამიტომ მხოლოდ სახელწოდება direct listing ვერ პასუხობს კითხვას, მოიზიდავს თუ არა კომპანია კაპიტალს; პასუხს გასაყიდი აქციების წარმოშობა იძლევა.

ანდერრაიტერი და lockup

IPO-ში ანდერრაიტერი შეთავაზების ფასზე მუშაობს, გაყიდვას ორგანიზებას უწევს და აქციებს წინასწარ შეკრებილ ინვესტორებზე ანაწილებს. ამ მომსახურებას ხარჯიც ახლავს. არსებული აქციების direct listing-ში ასეთი წინასწარი განაწილება არ არის; ფინანსური მრჩევლის მონაწილეობა საორიენტაციო ფასის მომზადებაში ანდერრაიტერის მიერ IPO-ს აქციების გაყიდვის ტოლფასი არ არის.

ახალი აქციების გაყიდვისას NYSE-ის წესი განსხვავებულ მოთხოვნას აწესებს: SEC-ის დამტკიცებული წესით, კომპანიამ კაპიტალის მომზიდველი direct listing-ისთვის ანდერრაიტერი უნდა დაიქირაოს და რეგისტრაციის დოკუმენტში დაასახელოს. მას ფასის გამოცხადებულ დიაპაზონზე მუშაობაშიც აქვს როლი. ამასთან, ახალი აქციები IPO-ს მსგავსად წინასწარ შერჩეულ მყიდველებზე არ ნაწილდება: მათი გაყიდვის საბოლოო ფასი გახსნის აუქციონზე დგინდება. ამ ფორმისთვის ფრაზა „ანდერრაიტერი არ მონაწილეობს“ არაზუსტია.

Lockup მფლობელებისთვის აქციების გაყიდვის დროებითი შეზღუდვის შეთანხმებაა. IPO-ში ასეთი შეთანხმებები ხშირად გამოიყენება, რათა არსებული მფლობელების აქციები დაუყოვნებლივ არ გამოვიდეს ბაზარზე. არსებული აქციების direct listing-ს საერთო სავალდებულო lockup არ ახლავს, თუმცა კონკრეტულ მფლობელს საკუთარი შეთანხმება შეიძლება ზღუდავდეს. კაპიტალის მომზიდველ direct listing-ში ანდერრაიტერსაც შეუძლია მსგავსი შეზღუდვის მოთხოვნა; მისი არსებობა და მოცულობა ავტომატურად განსაზღვრული არ არის.

საწყისი ინვესტორები და ვაჭრობის მოცულობის რისკი

SEC-ის შედარებით განმარტებაში IPO კომპანიას საწყის ინვესტორთა ბაზაზე მეტ კონტროლსა და ვაჭრობის ორგანიზებაში ანდერრაიტერის დახმარებას აძლევს. იქ აღწერილი, ძირითადად არსებული აქციების direct listing-ისას კომპანია მყიდველებს წინასწარ არ ანაწილებს და ვაჭრობის მოცულობის სირთულე შეიძლება შეექმნას. კაპიტალის მომზიდველი NYSE-ის ფორმისთვის ანდერრაიტერის ცალკე მოთხოვნა ამ განსხვავების წაშლას არ ნიშნავს: პირველ საჯარო გაყიდვამდე აქციები IPO-ს წესით მაინც არ ნაწილდება.

პირველი ინვესტორისთვის IPO-ს შეთავაზების ფასად ყიდვა განაწილებაში მოხვედრაზეა დამოკიდებული. ვისაც აქციები არ შეხვდა, ვაჭრობის დაწყების შემდეგ უკვე საბირჟო ფასს ხვდება. Direct listing-ის გახსნაში შეკვეთის შეტანა უფრო ფართო ბაზარს შეუძლია, მაგრამ სასურველ ფასად და სასურველი რაოდენობით გარიგების შესრულება გარანტირებული არ არის. კომპანიისთვის წინასწარ ორგანიზებული მყიდველების არქონა ნიშნავს, რომ პირველი გარიგებისას მოთხოვნა და გასაყიდად გამოტანილი აქციები შეიძლება მოსალოდნელად არ დაემთხვეს ერთმანეთს.

ასევე წაიკითხეთ:

• n8n თუ Make: გრძელი ავტომატიზაციის ფასს სხვადასხვა მრიცხველი ცვლის
• SAFE თუ კონვერტირებადი სესხი: ვადა და პროცენტი რისკს ცვლის
• Nscale-მა $3,36 მილიარდი ვალად მოიზიდა — აქციებად IPO-ზე გადაიქცევა