Քամ Ղաֆարիանը կստանա Հայաստանի տեխնոլոգիական մրցանակը՝ տիեզերական ուղերձով

«Արմենպրեսի» հոկտեմբերի 6-ի հաղորդմամբ՝ Քամ Ղաֆարիանը հայտարարվել է Հայաստանի 2026 թվականի՝ բարձր տեխնոլոգիաների ոլորտում համաշխարհային ներդրման համար պետական մրցանակի դափնեկիր, իսկ նոյեմբերի 5-ին պարգևը նրան նախատեսվում է հանձնել վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը։ Դափնեկրի անունը հրապարակվել է Երևանում՝ «Ինժեներական քաղաքում» կայացած ասուլիսում։

ՀՀ բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության և արհեստական բանականության նախարարության պաշտոնական հաղորդագրությունը Ղաֆարիանին ներկայացնում է որպես IBX-ի, Axiom Space-ի, Intuitive Machines-ի, X-energy-ի և Quantum Space-ի հիմնադիր կամ համահիմնադիր։ «Synopsys Armenia»-ի տնօրեն Հովիկ Մուսայելյանը նրա ուղին նկարագրելիս հիշատակել է անցումը «Լուսնի վրա մարդկության առաջին քայլերով ոգեշնչված մանուկից մինչև տիեզերական հետազոտությունների ոլորտի առաջատար դառնալը»։ Այս ընկերությունների գործունեությունն է մրցանակի տիեզերական շեշտադրման հիմքը։

Ինչ է նախատեսված Ղաֆարիանի հայաստանյան այցի ընթացքում

Մրցանակի հանձնումը նոյեմբերյան այցի կենտրոնական իրադարձությունն է։ Դափնեկրի ընտրությունն արդեն հրապարակված է, իսկ պարգևի հանձնումը դեռ նախատեսվող արարողություն է։ Մրցանակաբաշխության մասին հաղորդված ծրագրով Ղաֆարիանին շնորհվելու է նաև Հայաստանի ազգային պոլիտեխնիկական համալսարանի պատվավոր դոկտորի կոչում։

«Ինժեներական քաղաքում» նախատեսվում է տեղադրել նրա անունը կրող խորհրդանշական աստղ։ Դա նույն վայրն է, որտեղ հրապարակվել է դափնեկրի անունը, ուստի այցի ծրագրում այդ տարածքն ունի նաև արարողակարգային նշանակություն։ Պատվավոր կոչումն ու անվանական աստղը ճանաչման տարբեր ձևեր են՝ կապված ձեռներեցի մասնագիտական ուղու, այլ ոչ թե նրա ընկերություններից որևէ մեկի նոր արտադրանքի ներկայացման հետ։

Հրապարակված հաջորդականությունը հստակ է՝ նախ դափնեկրի ընտրության հայտարարություն, ապա նրա սպասվող այցն ու պարգևի հանձնումը։ Այցի մյուս միջոցառումների համար առանձին օրեր չեն նշվել։ Այդ պատճառով համալսարանական և «Ինժեներական քաղաքի» արարողությունները պետք է ընկալել որպես այցի հայտարարված ծրագիր, որի իրականացման մասին հնարավոր կլինի խոսել միջոցառումներից հետո։

Ինչու է ընտրությունն առնչվում տիեզերքին

Ղաֆարիանի հետ կապված տիեզերական ընկերությունները տարբեր խնդիրներ են լուծում։ Axiom Space-ը NASA-ի հետ համագործակցությամբ իրականացնում է առևտրային տիեզերական առաքելություններ և աշխատում ուղեծրային ենթակառուցվածքների վրա։ Նրա աշխատանքի առանցքում մարդկանց թռիչքներն ու ուղեծրում գործունեության համար անհրաժեշտ պայմաններն են. այստեղ առևտրային բաղադրիչը հենց ընկերության մատուցած ծառայություններին է վերաբերում։

Intuitive Machines-ի գործունեության տեսանելի օրինակն Odysseus լուսնային սարքն է, որը վայրէջք է կատարել Լուսնի հարավային բևեռային շրջանում։ Այդ արդյունքը վերաբերում է ռոբոտային լուսնային առաքելությանը՝ Երկրի ուղեծրում մարդկանց տեղափոխելուց տարբեր տեխնիկական խնդրի։ Սարքի վայրէջքը ցույց է տալիս, թե ինչու Ղաֆարիանի անունը կապվում է նաև Լուսնի հետազոտության հետ. նրա մասնակցությամբ ստեղծված ընկերությունը հասել է Լուսնի մակերևույթ։

Երկու ուղղությունների տարբերությունը կարևոր է Հայաստանի մրցանակի իմաստը հասկանալու համար։ Ուղեծրային ծառայությունները պահանջում են անձնակազմի թռիչք և ուղեծրում գործունեության կազմակերպում, իսկ լուսնային առաքելությունը՝ սարքի տեղափոխում ու վայրէջք մեկ այլ երկնային մարմնի վրա։ Մրցանակը գնահատում է այդպիսի ձեռնարկություններ ստեղծած մարդու ներդրումը՝ առանց դրանց գործունեությունը Հայաստանի անունից իրականացվող մեկ ընդհանուր ծրագրի վերածելու։

Quantum Space-ը լրացնում է Ղաֆարիանի տիեզերական գործունեության պատկերը որպես ենթակառուցվածքներով զբաղվող ընկերություն։ Այսպիսով, նրա ձեռնարկատիրական ճանապարհում տեղ ունեն մարդկանց տիեզերական թռիչքները, լուսնային սարքի առաքելությունը և տիեզերական ենթակառուցվածքների զարգացումը։ Այդ տարբեր ոլորտների համադրությունն էլ բացատրում է, թե ինչու մրցանակաբաշխության ուշադրության կենտրոնում անհատ ձեռներեցն է, ոչ թե մեկ սարք կամ մեկ առաքելություն։

X-energy-ն և մյուս ընկերությունները ինչ տեղ ունեն այս պատմության մեջ

Ղաֆարիանի գործունեությունը չի սահմանափակվում տիեզերական առաքելություններով։ X-energy-ի պաշտոնական կենսագրությունը նրան ներկայացնում է որպես ընկերության հիմնադիր և տնօրենների խորհրդի նախագահ. ընկերությունը զարգացնում է փոքր մոդուլային միջուկային ռեակտորներ և դրանց վառելիքը։ Նույն կենսագրության համաձայն՝ նրա հետ կապված IBX-ը նորարարական և ներդրումային ընկերություն է, իսկ Quantum Space-ը զբաղվում է տիեզերական ենթակառուցվածքներով։

Այս ուղղությունները տարբեր բիզնես տրամաբանություն ունեն։ Միջուկային էներգետիկայի նախագծում կենտրոնականը ռեակտորի ու վառելիքի զարգացումն է, մինչդեռ ներդրումային ընկերությունը միջոցներ և աջակցություն է ուղղում այլ ձեռնարկությունների զարգացմանը։ Տիեզերական ընկերությունների դեպքում հիմնական արդյունքը կարող է լինել թռիչքը, լուսնային սարքի աշխատանքը կամ ուղեծրային ենթակառուցվածքը։ Նրանց միավորում է Ղաֆարիանի հիմնադիր կամ համահիմնադիր դերը, այլ ոչ թե մեկ միասնական արտադրանքը։

Այդ տարբերությունը նաև թույլ է տալիս ճշգրիտ ընկալել նրա ընտրությունը։ Պետական մրցանակի դափնեկիրը ձեռներեցն է, որի մասնագիտական ներդրումը ներառում է մի քանի տեխնոլոգիական ճյուղում ընկերությունների ստեղծում։ Առանձին ընկերության առևտրային գործունեությունը չի փոխում մրցանակի նպատակը. պարգևով գնահատվում են արդեն կատարված աշխատանքն ու ձեռքբերումները։

Ինչ նշանակություն ունի մրցանակը Հայաստանի տեխնոլոգիական օրակարգում

Մրցանակի միջոցով Հայաստանը միջազգային ճանաչում ունեցող տեխնոլոգիական գործիչների այցը կապում է երկրի մասնագիտական միջավայրի հետ։ Դրա նպատակներից է Հայաստանի տեսանելիությունը բարձրացնելը համաշխարհային տեխնոլոգիական ոլորտում և երիտասարդներին հնարավորություն տալը հանդիպելու այդ ոլորտում փորձ ունեցող մարդկանց։ Ղաֆարիանի դեպքում այդ կապը հատկապես առնչվում է տիեզերական ձեռներեցությանը, քանի որ նրա ընկերությունների աշխատանքում կան և՛ իրականացված լուսնային առաքելություն, և՛ շարունակվող ուղեծրային նախագծեր։

Հայաստանի տիեզերական ծրագիրը հաստատված է, սակայն դրա շրջանակում Ղաֆարիանի հետ համագործակցությունը դեռ օրակարգում չէ։ Ասուլիսում նման հնարավորության հետագա քննարկումը չի բացառվել, բայց դրանից որևէ պայմանավորվածություն չի բխում։ Մրցանակն առևտրային բաղադրիչ չունի. նրա ընկերությունների գործարար ծրագրերն ու պետական պարգևը տարբեր գործընթացներ են։

Այս պահին այցի անմիջական նշանակությունը դափնեկրի հետ մասնագիտական շփումների և նրա աշխատանքի հանրային ճանաչման հնարավորությունն է։ Եթե հետագայում տիեզերական ծրագրի շուրջ առանձին համագործակցություն ձևավորվի, դրա պայմանները պետք է հայտարարվեն որպես նոր որոշում։ Իսկ այս պատմության հաջորդ հաստատված հանգրվանը պարգևի նախատեսված հանձնումն է՝ պատվավոր կոչման ու «Ինժեներական քաղաքի» միջոցառումների սպասվող անցկացմամբ։

Կարդացեք նաև:

• Stripe թե PayPal Հայաստանում․ հանձնաժողովից առաջ ստուգեք՝ գումար կստանա՞ք
• Firebird Build-ի երեք թիմերը բաժանեցին $105 հազարի մրցանակային փաթեթը