Ֆիզիկական ԱԲ-ն դուրս է գալիս ծրագրից․ Երևանն ու Վանաձորը ցույց տվեցին կիրառումները

«Հայաստան – Ճարտարագիտական շաբաթ 2026»-ը հոկտեմբերի 2–4-ի երևանյան ու վանաձորյան ծրագրերից հետո ավարտվեց՝ ֆիզիկական ԱԲ-ի կիրառություններին նվիրված ցուցահանդեսով, քննարկումներով ու աշխատարաններով։ Երևանի Ինժեներական քաղաքում հայկական ընկերությունները ներկայացրին իրենց տեխնոլոգիաներն ու արտադրանքը, իսկ այցելուները տեսան «Ժիվան» անունով G1 մարդանման ռոբոտի կենդանի ցուցադրությունը։ Եզրափակիչ միջոցառումներն անցկացվեցին Վանաձորի տեխնոլոգիական կենտրոնում՝ երիտասարդների մասնակցությանը նվիրված հանդիպումներով։

Միջոցառումը կազմակերպել էին «Ձեռնարկությունների ինկուբատոր» հիմնադրամն ու Ինժեներական ասոցիացիան՝ պետական և այլ գործընկերների աջակցությամբ։ Ըստ նախարարության բացման հաղորդագրության՝ նախարար Դավիթ Թադևոսյանը ֆիզիկական ԱԲ-ն կապել է ռոբոտաշինության, ինքնավար համակարգերի, խելացի սարքերի և արտադրության հետ ու ասել. «Սա նոր հնարավորություններ է ստեղծում նաև Հայաստանի համար»։ Մասնակիցների թվում էին ճարտարագետներ, տեխնոլոգիական ընկերություններ, հետազոտական ու կրթական հաստատություններ և միջազգային գործընկերներ։

Երևանի ցուցադրությունը գաղափարը դարձրեց տեսանելի

«Ժիվանի» ցուցադրությունը շաբաթվա ամենահասկանալի օրինակն էր, թե ինչ է փոխվում, երբ հաշվարկը կապվում է շարժվող սարքի հետ։ Ռոբոտի մարմինն ու շարժումը տեսանելի են դարձնում մի համակարգ, որի մյուս մասերը՝ միջավայրի ընկալումը, որոշման մշակումը և կառավարումը, սովորաբար թաքնված են սարքի ներսում։ Ցուցահանդեսում նույն ցուցադրությունը հետաքրքրում էր ծրագրավորողին, էլեկտրոնիկայի մասնագետին և մեխանիկային՝ յուրաքանչյուրին իր մասնագիտական տեսանկյունից։

Ֆիզիկական ԱԲ-ի գործնական շղթայում սենսորը տեղեկություն է հավաքում միջավայրից, ներկառուցված հաշվարկը մշակում է այն, իսկ կառավարման համակարգը հրաման է փոխանցում մեխանիկական մասին։ Սարքը պետք է արձագանքի նաև շարժման, ժամանակի և միջավայրի իրական սահմանափակումներին։ Այդ պատճառով ցուցադրության արժեքը միայն ռոբոտի արտաքին տեսքը չէր. այն մեկտեղում էր աշխատանքներ, որոնք տարբեր մասնագետներ կատարում են նախագծման առանձին փուլերում։

Երևանյան ցուցահանդեսում ընկերությունների արտադրանքի ներկայացումը ռոբոտին դրեց ավելի լայն ճարտարագիտական միջավայրում։ Ֆիզիկական ԱԲ-ի կիրառումը կախված է նաև սարքավորումների նախագծումից, բաղադրիչների ընտրությունից և փորձարկումից։ «Ժիվանի» կենդանի ցուցադրությունը ցույց տվեց համակարգի աշխատանքը միջոցառման պայմաններում. հրապարակված տեղեկությունները չեն նկարագրում ռոբոտի մշտական աշխատանքը հայկական արտադրությունում։

Խոսնակների թեմաները ռոբոտից տարան դեպի սարքաշինություն

Օրակարգի ընդգրկումը մարդանման ռոբոտից շատ ավելի լայն էր։ NEWS.am Tech-ի բացման լուսաբանումը հիշատակում է SEMI Europe-ի նախագահ Լայթ Ալթիմայմիին, Microchip Technology-ի փոխնախագահ Շաքիլ Փիրային և ռոբոտատեխնիկայի մասնագետ Գրեգորի Չիրիկջյանին։ Նույն ծրագրում տեղ էին գտել ռոբոտների կողմից միջավայրի ընկալումը, ինքնավար համակարգերը, կիսահաղորդիչները, ավտոմոբիլային ու օդատիեզերական ճարտարագիտությունը, արտադրությունը և բժշկական սարքերը։

Այս ուղղություններն իրար կապում է սարքի ամբողջական նախագծումը։ Ռոբոտին միջավայրը ճանաչելու համար անհրաժեշտ են չափումներ ու դրանց մշակում, իսկ որոշումը գործողության վերածելու համար՝ էլեկտրոնիկա, կառավարում և մեխանիկական հանգույցներ։ Կիսահաղորդիչների ու ներկառուցված համակարգերի թեման ցույց էր տալիս, թե որտեղ և ինչպես կարող է կատարվել հաշվարկը, երբ սարքը պետք է գործի իրական միջավայրում։ Այդ կապն է բացատրում, թե ինչու նույն միջոցառման մեջ տեղ ունեին և՛ ծրագրային մոտեցումները, և՛ ֆիզիկական բաղադրիչները։

Ավտոմոբիլային ու օդատիեզերական ճարտարագիտության ներառումը թեմային տվեց այլ մասշտաբ. այդ ոլորտներում հաշվարկային որոշումը կապված է շարժման, հսկողության և համակարգի հուսալի աշխատանքի հետ։ Արտադրության քննարկումները նույն կապը տեղափոխեցին սարքի ստեղծման և կիրառման միջավայր։ Ծրագրում այս ոլորտների առկայությունը տեղական նոր արտադրանքի հայտարարություն չէ, բայց պարզ ցույց է տալիս, թե որ խնդիրների շուրջ էին հանդիպում ինժեներական և տեխնոլոգիական համայնքները։

Լաբորատոր փորձից մինչև բժշկական սարք

Ճարտարագիտական փորձերում ԱԲ-ի կիրառումը շաբաթվա առավել գործնական թեմաներից էր։ Քննարկվող մոտեցումներից մեկում ծրագրային մոդելն ու իրական սարքի բաղադրիչը միացվում են նույն փորձարարական ցիկլում։ Այդպես հնարավոր է դիտել ոչ միայն հաշվարկի պատասխանը, այլև սարքի արձագանքը ֆիզիկական պայմաններում՝ չափումների, ուշացումների և կառավարման սահմանափակումների հետ։ Սա կարևոր է այն նախագծերի համար, որոնց արդյունքը կախված է իրական բաղադրիչի վարքից, ոչ միայն մոդելի հաշվարկից։

Հետազոտությունների ավտոմատացման թեման առնչվում էր նաև փորձերի կազմակերպմանը. ալգորիթմը կարող է օգնել վերլուծել ստացված տվյալները և առաջարկել հաջորդ փորձարկման ուղղությունը։ Այդ կիրառությունը հետազոտողին ավելի շատ տեղեկություն է տալիս նախագծային տարբերակների մասին, սակայն արդյունքի որակը շարունակում է կախված լինել չափումներից և փորձի կառուցվածքից։ Հայկական հետազոտական խմբերի համար այստեղ երևում է համագործակցության հստակ կետ՝ մոդել մշակողներն ու սարք ստեղծողները կարող են աշխատել նույն փորձարարական հարցի շուրջ։

Բժշկական սարքերի քննարկումը նույն տրամաբանությանը հավելեց կիրառման ավելի խիստ պահանջներ։ Աշխատող նախատիպը բավարար չէ, երբ սարքի արդյունքը պետք է լինի կրկնելի, անվտանգ և ենթակա որակի վերահսկման։ Հետևաբար գիտական գաղափարից դեպի գործնական սարք անցումը ներառում է ոչ միայն ալգորիթմ, այլև նախագծում, չափում, փորձարկում և արտադրության կարգապահություն։ Այդ թեման շաբաթվա տեխնիկական խոսակցությունը կապեց իրական օգտագործման պայմանների հետ։

Վանաձորում շեշտը երիտասարդների մասնակցության վրա էր

Վանաձորի տեխնոլոգիական կենտրոնում եզրափակիչ ծրագիրը կենտրոնացավ երիտասարդների դերի վրա գիտության, տեխնոլոգիայի և ճարտարագիտության մեջ։ Ելույթներին ու քննարկումներին միացան գործնական աշխատարաններ։ Երևանյան ցուցահանդեսից հետո մարզային փուլը մասնակիցներին հնարավորություն տվեց նույն ոլորտային հարցերը դիտարկել կրթության և հմտությունների զարգացման տեսանկյունից։

Ֆիզիկական ԱԲ-ի համար այդ շեշտադրումը բովանդակային է։ Ծրագրավորում սովորած մասնագետը սարքի վրա աշխատելիս առնչվում է սենսորների տվյալներին, էլեկտրոնիկայի հնարավորություններին և մեխանիկական մասի սահմանափակումներին։ Էլեկտրոնիկայի կամ մեքենաշինության մասնագետն էլ պետք է հասկանա, թե ինչպես է հաշվարկային մոդելը փոխում համակարգի վարքը։ Աշխատարանների գործնական արժեքն այս կապերը տեսնելն էր, հատկապես ուսանողների և սկսնակ ճարտարագետների համար։

Ինչ կարող է փոխվել Հայաստանի ինժեներական միջավայրում

Շաբաթը նույն հարթակում մոտեցրեց ընկերություններին, հետազոտողներին, կրթական հաստատություններին և հանրային հատվածին։ Այս կապը կարևոր է, որովհետև ֆիզիկական համակարգի ճանապարհին գիտական գաղափարին պետք են սարքային մշակում, փորձարկման միջավայր և արտադրական գործընկեր։ Միջազգային խոսնակների մասնակցությունը տեղական թիմերին հնարավորություն տվեց իրենց աշխատանքը դիտել նաև կիսահաղորդիչների, ռոբոտատեխնիկայի և արդյունաբերական կիրառությունների համատեքստում։

Երևանում կազմակերպված մասնագիտական շրջայցերը մասնակիցներին տարան գիտության ու տեխնոլոգիայի թանգարաններ և արտադրական տարածքներ։ Այդ այցերը քննարկված գաղափարները կապեցին Հայաստանում գործող կրթական ու արտադրական միջավայրի հետ։ Շաբաթվա հնարավոր շարունակությունը կախված կլինի նրանից, թե հաստատված կապերից որոնք կվերածվեն համատեղ փորձի, սարքի մշակման կամ արտադրական համագործակցության. հրապարակված ամփոփումները նման նախագծերի հաստատված ցանկ դեռ չեն ներկայացնում։

Կարդացեք նաև:

• C2PA պիտակը ցույց է տալիս ծագումը, բայց չի ապացուցում բովանդակության ճշմարտությունը
• LangSmith թե Phoenix․ անվճար ինքնատեղակայումը գալիս է սպասարկման գնով
• Kit թե Mailchimp․ անվճար 10 հազար բաժանորդը գալիս է առանց ավտոմատացումների