Roman bắt đầu ba tháng hiệu chỉnh trên đường tới điểm L2

Tính đến ngày 7/9/2026, Nancy Grace Roman Space Telescope đang trên hành trình từ Trái Đất tới điểm Lagrange L2 của hệ Mặt Trời–Trái Đất và thực hiện commissioning. Trang theo dõi của NASA xác nhận hành trình kéo dài khoảng ba tháng; trong thời gian đó, các hệ thống phải được bật, điều chỉnh, hiệu chuẩn và chuẩn bị cho hoạt động khoa học.

Roman đã liên lạc với mặt đất, triển khai những cấu trúc chính và sửa đường bay lần đầu, nhưng chưa bắt đầu quan sát khoa học. Sau vụ phóng ngày 30/8, các kỹ sư còn phải kiểm tra thiết bị, căn chỉnh hiệu suất quang học và đưa đài quan sát vào quỹ đạo halo quanh L2; lịch chi tiết có thể thay đổi theo tình trạng thực tế.

Roman đang ở đâu trên hành trình tới L2?

Roman rời Tổ hợp phóng 39A tại Trung tâm Vũ trụ Kennedy, Florida, lúc 7 giờ 26 phút sáng theo giờ miền Đông Mỹ ngày 30/8 trên tên lửa Falcon Heavy. Đài quan sát tách khỏi tầng trên khoảng 31 phút sau khi phóng và đi thẳng vào quỹ đạo chuyển tiếp; tường thuật của AP xác nhận đích đến cách Trái Đất khoảng 1,6 triệu km và chuyến đi cần hơn ba tháng.

L2 không phải một vị trí đứng yên để Roman “đỗ” tại đó. Đài quan sát sẽ bay theo quỹ đạo halo quanh khu vực mà tác động hấp dẫn của Mặt Trời, Trái Đất và chuyển động của tàu tạo điều kiện duy trì vị trí tương đối ổn định với lượng nhiên liệu hạn chế. Từ xa, Trái Đất ít che khuất trường nhìn; ảnh hưởng nhiệt từ Trái Đất, Mặt Trời và Mặt Trăng cũng nhỏ hơn đối với một đài quan sát hồng ngoại.

Ngày 31/8, Roman thực hiện lần đốt động cơ hiệu chỉnh giữa hành trình đầu tiên để tinh chỉnh quỹ đạo tới L2. Một lần sửa đường bay khác được lên kế hoạch nhưng chỉ diễn ra nếu dữ liệu định vị cho thấy cần thiết, vì vậy đây không phải mốc chắc chắn theo lịch cố định. Việc đi vào quỹ đạo halo dự kiến xảy ra khoảng 100 ngày sau phóng.

Những bước triển khai nào đã hoàn tất?

Sau khi tách khỏi tên lửa, Roman phải chuyển từ cấu hình gấp gọn trong chóp bảo vệ sang cấu hình hoạt động ngoài không gian. Một giờ 23 phút sau phóng, các tấm pin Mặt Trời và tấm chắn nắng phía dưới đã bung, vừa cấp điện vừa che bức xạ Mặt Trời khỏi phần còn lại của đài quan sát.

Đến ngày 1/9, ăng-ten độ lợi cao và nắp khẩu độ dạng tấm che cũng đã triển khai. Dòng cập nhật ngày 4/9 của Space.com ghi nhận các tấm pin, ăng-ten và nắp khẩu độ đều đã mở, còn Coronagraph Instrument đã được cấp nguồn và bước vào nhiều tuần kiểm tra, hiệu chuẩn.

Mỗi thao tác giải quyết một yêu cầu khác nhau. Ăng-ten độ lợi cao phục vụ đường truyền dữ liệu dung lượng lớn với Trái Đất, còn nắp khẩu độ chuyển sang vị trí để lộ gương chính trong khi hạn chế ánh sáng lạc. Tuy nhiên, trạng thái “đã triển khai” chỉ cho biết cơ cấu đã tới đúng cấu hình; nó không xác nhận rằng toàn bộ chuỗi quang học đã đạt độ chính xác cần thiết cho nghiên cứu.

Ba tháng commissioning còn những việc gì?

Commissioning không phải một lần bật công tắc mà là chuỗi kiểm tra phụ thuộc lẫn nhau. Đội nhiệm vụ phải đánh giá nguồn điện, liên lạc, điều khiển tư thế, khả năng hướng kính, trạng thái nhiệt và hiệu suất quang học trước khi xác nhận dữ liệu thu được đủ ổn định cho khoa học.

Coronagraph Instrument được thiết kế để chặn ánh sáng từ một ngôi sao nhằm thử nghiệm công nghệ quan sát các hành tinh kiểu Sao Mộc và vật chất quanh những ngôi sao lân cận. Việc thiết bị đã có điện mới chỉ mở đầu cho kiểm tra chức năng và hiệu chuẩn; chưa có cơ sở để coi dữ liệu kỹ thuật ở giai đoạn này là kết quả thiên văn.

Wide Field Instrument, thiết bị khoa học chính của Roman, cũng phải được kích hoạt và kiểm tra trước khi sử dụng. Các đầu dò, đường truyền tín hiệu và hệ quang học cần được đánh giá cùng nhau, sau đó kính phải được căn chỉnh và hiệu chuẩn bằng dữ liệu thử. Chỉ khi phép đo ổn định trên trường nhìn rộng, Roman mới có thể chuyển sang các chương trình khảo sát năng lượng tối, vật chất tối và ngoại hành tinh.

Trình tự còn lại có thể tóm tắt như sau:

1. Theo dõi quỹ đạo chuyển tiếp và chỉ thực hiện lần sửa đường bay tiếp theo nếu cần.
2. Bật, kiểm tra và hiệu chuẩn các thiết bị khoa học cùng những hệ thống hỗ trợ.
3. Căn chỉnh kính, đánh giá khả năng trỏ mục tiêu, độ ổn định nhiệt và hiệu suất quang học.
4. Đưa Roman vào quỹ đạo halo quanh L2 và xác nhận cấu hình vận hành.
5. Hoàn tất đánh giá trước khi chuyển từ commissioning sang quan sát khoa học.

Vì sao phóng thành công chưa đồng nghĩa với làm khoa học?

Vụ phóng thành công chứng minh tên lửa đã đưa Roman lên đúng quỹ đạo chuyển tiếp, tàu tách đúng kế hoạch và mặt đất nhận được dữ liệu. Commissioning phải trả lời một câu hỏi khác: toàn bộ đài quan sát có thể phối hợp trong các giới hạn kỹ thuật đủ chặt để tạo ra phép đo đáng tin cậy hay chưa.

Một camera có thể bật nguồn nhưng chưa đạt nhiệt độ ổn định; kính có thể hướng về mục tiêu nhưng tiêu cự hoặc độ chính xác trỏ vẫn cần tinh chỉnh. Vì thế, dữ liệu kiểm tra trong giai đoạn này không nên được diễn giải như một phát hiện mới. Lợi thế khảo sát trường rộng của Roman chỉ phát huy sau khi cả đài quan sát đạt trạng thái vận hành khoa học.

Ở mốc cập nhật ngày 7/9, các triển khai cơ khí ban đầu đã hoàn tất và Roman vẫn đang bay tới L2, còn commissioning tiếp tục. Những mốc chưa hoàn thành gồm kiểm tra toàn diện Wide Field Instrument, hiệu chuẩn các thiết bị, quyết định về lần sửa quỹ đạo tiếp theo và đi vào quỹ đạo halo. NASA dự kiến công bố những hình ảnh đầu tiên vào đầu năm 2027, nhưng tiến độ cụ thể vẫn phụ thuộc vào kết quả kiểm tra trong ba tháng này.

Đọc thêm:

• Roman sắp phóng với góc nhìn gấp 100 lần Hubble: lợi thế nằm ở tốc độ khảo sát
• Bong bóng AI có thật không? Bốn dấu hiệu nhà đầu tư nên theo dõi
• PaperCut bị khai thác: Bản vá khẩn cấp đầu tiên vẫn chưa đủ