Kaliforniya 16 yaş altına bağımlılık yaratan akışı yasakladı

Kaliforniya, Vali Gavin Newsom’ın 10 Eylül 2026’da imzaladığı AB 1709 ile kapsamdaki platformların 16 yaşından küçük kullanıcılara bağımlılık yaratan akış ve otomatik oynatma sunmasını yasakladı. Kaliforniya Valiliğinin imza açıklaması, bunların çocukların sosyal medya ve yapay zekâ ürünlerindeki güvenliğini düzenleyen 13 ayrı yasa arasında bulunduğunu doğruluyor.

10 Eylül’de yasalaşan paket, tek bir sosyal medya ve AI sohbet robotu düzenlemesi değil. AB 1709 platform özelliklerini sınırlarken SB 1119 companion chatbot işletmecilerine çocuk güvenliği görevleri yüklüyor; AB 2 ise bir çocuğun zarar görmesine neden olan büyük sosyal medya şirketlerinin mali sorumluluğunu düzenliyor.

Üç temel yasa hangi alanları düzenliyor?

AB 1709’un konusu, bağımlılık yaratıcı özellikleri hizmetinin önemli bir parçası olarak sunan internet siteleri, çevrim içi hizmetler ve uygulamalar. Sosyal medya platformları bu tanıma girebilir; ancak ticari işlemler veya tüketici yorumlarıyla sınırlı hizmetler ile esas amacı bulut depolama olan akışlar kapsam dışında tutuluyor.

• AB 1709: Kapsamdaki platformların Kaliforniya’da yaşayan 16 yaş altındaki kullanıcılara bağımlılık yaratan özellikler sunmasını engelliyor.
• SB 1119 — Adam’s Law: Çocukların erişebildiği companion chatbotlar için risk değerlendirmesi, güvenlik ayarları, kriz protokolü, ebeveyn kontrolleri ve bağımsız denetim hükümleri getiriyor.
• AB 2: Bir çocuğa zarar verilmesi halinde belirli büyük sosyal medya platformları için yasal tazminat düzenliyor.

Bu ayrım kapsamı doğru okumak açısından önemli. Akış yasağı bütün yapay zekâ ürünlerine uygulanmadığı gibi, chatbot kuralları da her sosyal medya hizmetini otomatik olarak kapsamıyor. Yükümlülük, şirketin sunduğu işlevin yasal tanıma girip girmediğine göre belirleniyor.

16 yaş altındaki hesaplarda ne değişecek?

AB 1709, 16 yaş altındaki kullanıcıların sosyal medya hesabı açmasını koşulsuz biçimde yasaklamıyor. Yasalaşan AB 1709 metni, platformların bu yaş grubuna bağımlılık yaratan özellik sunmadan hesap açmasına veya mevcut hesabı korumasına izin veriyor; böyle bir seçenek sunmayan platformun ise çocuğun hesabını ve ilişkili kişisel bilgileri silmesini öngörüyor.

Metindeki “bağımlılık yaratan özellik” tanımı şimdilik iki ana unsur içeriyor: otomatik oynatma ve bağımlılık yaratan akış. İkinci kategori, kullanıcıların ürettiği veya paylaştığı içeriklerin kişinin verdiği bilgiler, önceki davranışları ya da cihazıyla ilişkilendirilmiş veriler temelinde sıralandığı akışları kapsıyor.

Her içerik sıralaması yasak kapsamına girmiyor. Kalıcı biçimde kullanıcıyla ilişkilendirilmeyen arama terimleri, açıkça istenen belirli içerikler, doğrudan özel mesajlar ve aynı üreticinin önceden belirlenmiş dizisindeki bir sonraki içerik için istisnalar var. Bununla birlikte video veya sesin otomatik başlamaması gibi ek koşullar uygulanabiliyor.

Platformlar, bağımlılık yaratan bir özelliği açmadan önce yaş belirleme sistemlerini kullanmak ve 16 yaş altındakilere bu özelliklerin sunulmaması için makul önlemler almak zorunda olacak. İhlal bilerek yapılmışsa etkilenen çocuk başına 50 bin dolara, ihmal sonucu gerçekleşmişse 25 bin dolara kadar medeni para cezası öngörülüyor; davayı yalnızca eyalet başsavcısı veya yerel bir kamu savcısı açabilecek.

Companion chatbot kuralları neden ayrı?

SB 1119, her türlü üretken yapay zekâ aracını değil, insan benzeri ve uyarlanabilir yanıtlarla kullanıcının sosyal ihtiyaçlarını karşılayabilen companion chatbot sistemlerini hedefliyor. Çocuk, bu yasada 18 yaşından küçük kişi olarak tanımlanıyor; dolayısıyla chatbot hükümlerinin yaş kapsamı AB 1709’daki 16 yaş sınırıyla aynı değil.

Adam’s Law’un kesinleşen metnine göre temel hükümler 1 Temmuz 2027’de uygulanmaya başlayacak. İşletmeci, yeni veya önemli ölçüde değiştirilmiş bir chatbotu Kaliforniya’daki kullanıcılara açmadan önce çocuklara ilişkin kapsamlı risk değerlendirmesi yapmak, tespit edilen riskleri azaltmak ve çocuk erişimine izin veriyorsa kamuya açık bir güvenlik politikası yayımlamak zorunda olacak.

Çocuk hesaplarında kalıcı konuşma belleği ve anlık bildirimler varsayılan olarak kapalı tutulacak. Tek kesintisiz oturum bir saatle, aynı işletmecinin chatbotlarıyla günlük toplam konuşma ise iki saatle sınırlandırılacak; bu ayarları yalnızca bağlantılı ebeveyn hesabı değiştirebilecek. Ebeveyn kontrolleri, 16 yaşından küçük bir çocuğun erişimini tamamen kapatma seçeneğini de içerecek.

Yasa ayrıca kendine zarar verme veya intihar tehlikesi için belgelenmiş bir kriz protokolü istiyor. İnandırıcı ve yakın bir tehlike belirlenirse, koşullara bağlı olarak ebeveyne bildirim yapılması ya da çocuğun kriz hattına doğrudan bağlanmasının kolaylaştırılması gerekiyor. Bağımsız çocuk güvenliği denetimleri risk değerlendirmesinden farklı bir katman oluşturuyor ve ilk denetim için ayrı bir takvim öngörülüyor.

Çocuk başına 1 milyon dolar ne anlama geliyor?

AB 2, AB 1709 kapsamındaki özellik ihlallerinden farklı bir sorumluluk yolu kuruyor. Bir sosyal medya platformu gerekli özeni göstermeyerek bir çocuğun zarar görmesine neden olursa, ihlal başına 5 bin dolar ve çocuk başına toplam 1 milyon dolara kadar yasal tazminat ya da çocuğun gerçek zararının üç katı seçeneklerinden büyük olanı gündeme gelebilecek.

Associated Press’in bağımsız imza haberi, çocuk başına 1 milyon dolara varan sorumluluğu ve chatbotların kullanıma sunulmasından önce risk değerlendirmesi yapılması şartını doğruluyor. Bu üst sınır, her teknik ihlalde otomatik kesilecek sabit bir ceza değil; çocuğun zarar görmesi ve yasadaki sorumluluk koşullarının somut olayda karşılanması gerekiyor.

AB 2 yalnızca yıllık brüt geliri 100 milyon doları aşan sosyal medya platformlarına uygulanıyor ve hükümleri geçmişte açılmış davalara geriye dönük biçimde taşımıyor. Düzenleme, aksi yönde yeni bir yasama kararı alınmazsa 1 Ocak 2035’te yürürlükten kalkacak.

Türkiye’deki kullanıcılar doğrudan kapsamda mı?

Hayır. AB 1709’daki kullanıcı tanımı Kaliforniya’da ikamet eden kişiyi esas alıyor; diğer iki düzenleme de Kaliforniya’nın yargı alanındaki ürünler, kullanıcılar ve zararlarla bağlantılı. Bu yasalar Türkiye’de yeni bir hak veya platform yükümlülüğü doğurmuyor.

Uluslararası şirketler teknik ve operasyonel nedenlerle bazı güvenlik ayarlarını Kaliforniya dışındaki hesaplara da genişletebilir. Ancak bu, yasaların doğrudan sonucu değil, şirketlerin ürün ve uyum tercihi olur. Hangi platformların daha geniş bir uygulama benimseyeceği henüz bilinmiyor.

Kesinleşen durum, üç yükümlülük hattının farklı olduğudur: AB 1709, 16 yaş altına sunulan bağımlılık yaratıcı platform özelliklerini; SB 1119, çocukların erişebildiği companion chatbotların tasarım ve denetimini; AB 2 ise zarar halinde büyük sosyal medya şirketlerinin sorumluluğunu düzenliyor. Kullanıcıların uygulamalarda göreceği somut değişiklikler, yürürlük takvimleri, yaş belirleme sistemleri, şirketlerin uyum kararları ve olası hukuk itirazlarıyla netleşecek.

Ayrıca okuyun:

• Flipboard, Graze’i aldı: Akışı kuran reklam gelirinden pay alacak