BiGG mi KOSGEB mi? Hisse ile geri ödeme aynı destek değil

Şirketleşmemiş, teknoloji ve yenilik odaklı bir iş fikri için BiGG’nin tohum öncesi yatırım yolu daha uygun olabilir. 1812 program çerçevesinde girişimci önce hızlandırma sürecinden geçer; yatırım değerlendirmesinde uygun bulunan iş planı için şirket kurması istenir. TÜBİTAK BiGG Fonu, ilan edilen yatırım karşılığında şirketin en fazla %5 payını alabilir. Kurucu açısından temel mali etki, gelecekteki sahiplik yapısının değişmesidir.

Kurulmuş bir işletmenin personel, yazılım, makine veya tanımlı hizmet giderleri için kaynak gerekiyorsa KOSGEB İş Geliştirme Desteği daha doğrudan bir seçenektir. KOSGEB’in program koşulları, uygun sektörde faaliyet gösteren ve kuruluşundan itibaren üç yıl içinde başvuran işletmelere 1,5 milyon TL’ye kadar, %80 oranında geri ödemeli destek öngörür. Bu destekte fonun şirkete ortak olması yerine işletmenin aldığı desteği geri ödeme yükümlülüğü vardır.

Yatırımın bedeli ile geri ödemenin yükü nasıl ayrılır?

BiGG’de açıklanan tutar, kurucuya koşulsuz verilen bir hibe değildir. Tohum öncesi aşamada fon şirkete yatırım yapar; yatırım hisse ortaklığı, hisseye dönüştürülebilir borç veya bu araçların birleşimi biçiminde kurulabilir. Bu nedenle yalnızca ilan edilen hisse oranına bakmak da yeterli değildir: payın ne zaman edinileceği ve yatırımın hangi araçla yapılacağı, ilgili çağrı ile yatırım sözleşmesinde somutlaşır.

Çağrı koşulları bu ayrımı görünür kılar. BiGG’nin 2026-2 çağrısı, olağan tohum öncesi yatırım için %3 pay karşılığında 1.350.000 TL belirledi; belirli temiz teknoloji girişimleri için ayrı bir yatırım koşulu da içerdi. Bu çağrının başvuruları 30 Eylül 2026’da sona erdi. Dolayısıyla bu tutar ve oran, sonraki çağrıların otomatik koşulu olarak alınamaz.

KOSGEB tarafında %80 destek oranı, uygun görülen her giderin tamamının karşılanması demek değildir. İşletme, kabul edilen harcamanın destek dışında kalan kısmını da finanse eder; geri ödemeli bölüm ise ilerideki nakit akışına yük getirir. Geri ödeme hesabı bu yüzden yalnızca açıklanan üst limitle yapılamaz. BiGG’nin yatırım tutarıyla KOSGEB’in destek tavanını yan yana koymak, sahiplik etkisini ve işletmenin üstleneceği ödemeleri gizler.

Şirketin hangi aşamada olduğu başvuruyu nasıl değiştirir?

BiGG’nin ilk aşamasında girişimci iş fikrini bir uygulayıcı kuruluşun hızlandırma programına sunar. Eğitim, rehberlik ve iş planı hazırlama süreci burada yürütülür; uygun bulunan girişimci tohum öncesi yatırım değerlendirmesine geçer. Yatırım için seçilen iş planında şirket kurma adımı daha sonra gelir. Önceden kurulmuş bir şirketin giderlerini karşılamak isteyen girişimci için bu akış uygun bir başlangıç noktası olmayabilir.

Mevcut ortaklıklar da BiGG’ye girişte önem taşır. Hızlandırma programına kabul edildiği tarihte bir sermaye şirketinin veya gerçek kişi işletmesinin ortaklık yapısında bulunan kişiler için kısıt vardır; halka açık şirket payları ile kitle fonlaması yoluyla edinilen paylar istisnadır. Bu nedenle şirket kuruluş zamanlaması, yatırım alındığında kurulacak şirketten ibaret bir takvim meselesi değildir; girişimcinin önceki ortaklıkları da uygunluğu etkileyebilir.

KOSGEB İş Geliştirme Desteği’ne ise işletme başvurur. İşletmenin faaliyet kodu imalat, telekomünikasyon, bilgisayar programlama ve ilgili faaliyetler, bilişim ve veri hizmetleri ya da bilimsel araştırma ve geliştirme alanlarından birinde olmalıdır. KOSGEB veri tabanı kaydının aktif, işletme beyanının güncel olması gerekir. Başvuran girişimcinin payı en az %50 olmalı, destek süresince bu düzeyin altına düşmemeli ve girişimci işletmeyi tek başına temsile yetkili bulunmalıdır. Yeni kurulmuş olmak, bu koşullar sağlanmadan destek hakkı yaratmaz.

Fikir, şirket ve finansman biçimi aynı kararda

Seçim, yalnızca hangi programın daha yüksek tutar açıkladığına göre yapılamaz. Şirketin durumu, paranın kullanılacağı iş ve kurucunun hangi mali sonucu üstlenebileceği birlikte değerlendirilmelidir:

• Teknoloji fikri var, şirket henüz yok: Fikrin iş planına dönüşmesi ve tohum öncesi yatırım ihtiyacı BiGG’nin akışına daha yakındır. Kurucu, hızlandırma koşullarının yanında yatırım gerçekleşirse oluşacak pay yapısını da hesaba katar.
• İşletme kuruldu ve uygun sektörde çalışıyor: Somut proje giderleri bulunan işletme için KOSGEB İş Geliştirme Desteği daha doğrudan olabilir. İşletmenin yaşı, faaliyet kodu ve girişimcinin ortaklık ile temsil koşulları birlikte belirleyicidir.
• Kurucu payının değişmesini istemiyor: KOSGEB’in geri ödemeli yapısı fonu ortak yapmaz. Bunun karşılığında işletme, destek dışında kalan giderleri ve ilerideki geri ödemeleri taşıyacak bir nakit planına ihtiyaç duyar.
• İhtiyaç teknolojiyi geliştirmek ve ticarileştirmek: BiGG iş planı kavramsal tasarım, fizibilite, teknolojik geliştirme ve çıktının ticari değere dönüşmesi gibi faaliyetleri kapsar. KOSGEB’de ise destek, kurulun kabul ettiği belirli gider kalemlerine bağlanır.

Uygun gider, kullanılabilir serbest nakit değildir

KOSGEB’in gider listesinde personel, makine, teçhizat, kalıp, yazılım ve eğitim, danışmanlık, test, pazarlama, tasarım veya sınai mülkiyet hakları gibi hizmet alımları bulunur. Listedeki bir kalemin projede yer alması tek başına ödeme kararı anlamına gelmez. Değerlendirmeyi geçen başvuruda kurul, desteklenecek giderin konusunu, miktarını, tutarını ve teknik özelliklerini belirler. Ödeme talebi de dönemsel izleme sonrasında gerekli belgelerle yapılır.

Örneğin yazılım geliştiren bir işletmenin personel ve yazılım giderleri bu başlıklarla eşleşebilir; bu koşullu bir örnektir, destek onayı değildir. Kira gideri program kapsamında desteklenmez. Ayrıca desteklenen makine, teçhizat, kalıp ve yazılımın mülkiyeti işletmede kalır; destek süresince bunların satılması, kiralanması veya devredilmesi kısıtlanır. Böylece işletme yalnızca giderin uygunluğunu değil, aldığı varlığı nasıl kullanacağını da planlamak zorundadır.

BiGG’de ise nakdin karşılığı, teknoloji iş planına bağlı yatırım ilişkisidir. Bir prototip geliştirme ihtiyacı ile kurulu işletmenin bordro veya ekipman harcaması aynı finansman sorusunu doğurmaz. İlkinde yatırım koşulları ve kurucu payı, ikincisinde kabul edilen giderler, ödeme zamanı ve geri ödeme kapasitesi kararın ağırlık merkezidir. Program koşulları çağrılarla değişebildiği için başvuru dönemindeki metin, bu genel ayrımı somut bir finansman kararına dönüştürür.

Ayrıca okuyun:

• KOSGEB desteği hibe değil: 1,5 milyon TL için geri ödeme hesabı
• BiGG 1,35 milyon TL veriyor: Şirketi erken kurmak başvuruyu bozabilir
• OpenAI kritik altyapıya 1 milyar dolar ayırdı; destek nakit değil