Ligji shqiptar për AI: etiketa e chatbot-it bëhet detyrim praktik

Projektligji shqiptar për inteligjencën artificiale parashikon njoftimin e njerëzve kur ndërveprojnë drejtpërdrejt me një sistem IA. Regjistri i konsultimit publik e paraqet dokumentin si projektligj me status «Konsultim i mbyllur». Për një biznes në Shqipëri, etiketa e chatbot-it është një kërkesë për t’u përgatitur, jo një detyrim që mund t’i atribuohet tashmë një ligji të miratuar me këtë emër.

Për veprimtarinë që hyn në fushën e rregullave të BE-së, detyrimet e transparencës kanë status tjetër: udhëzimi i Komisionit Evropian shpjegon se neni 50 i AI Act zbatohet nga 2 gushti 2026. Ofruesi duhet të mundësojë njoftimin për ndërveprimin e drejtpërdrejtë me IA dhe shënjimin teknik të përmbajtjes sintetike; përdoruesi profesional ka detyrime njoftimi për disa përdorime të veçanta. Prandaj biznesi duhet të përcaktojë fillimisht çfarë sistemi ka, çfarë roli mban dhe ku përdoret rezultati i tij.

Çfarë rregullash janë miratuar në Shqipëri?

Shqipëria ka tashmë standarde për përdorimin e IA-së, veçanërisht në administratë. Vendimi nr. 479, datë 24 korrik 2024, miratoi metodologjinë dhe standardet teknike për përdorimin e inteligjencës artificiale; për zbatimin e vendimit ngarkohen AKSHI, ministritë dhe institucionet e tjera publike. Metodologjia trajton menaxhimin e rrezikut, transparencën, të dhënat dhe mbikëqyrjen njerëzore.

Një institucion publik që porosit një sistem IA mund t’i lidhë kërkesat ndaj furnitorit me këto standarde ekzistuese. Për një biznes privat, statusi i projektligjit ka rëndësi të veçantë: kushtet që ai propozon nuk duhen paraqitur në kontrata ose njoftime për klientët si detyrime shqiptare tashmë në fuqi. Nëse i njëjti biznes ofron shërbim në tregun e BE-së, ai vlerëson veçmas nëse aktiviteti i tij hyn në fushën e AI Act.

A e ofroni sistemin apo e përdorni?

Inventari i IA-së duhet të regjistrojë përdorimin konkret, jo thjesht emrin e programit. Për secilin sistem shënoni furnitorin, qëllimin, njësinë përgjegjëse, njerëzit që preken, të dhënat hyrëse dhe rezultatin që del jashtë organizatës. Një chatbot për klientët, një mjet që i ndihmon punonjësit të hartojnë përgjigje dhe një sistem që rendit kandidatë për punë kërkojnë vlerësime të ndryshme, edhe kur mbështeten te teknologji të ngjashme.

Pastaj përcaktoni kush e vendos sistemin në treg ose në shërbim nën emrin e vet dhe kush e përdor nën autoritetin e organizatës. Në rastin e parë, pyetja kryesore është çfarë duhet të bëjë vetë sistemi: a mundëson njoftimin e njeriut dhe a ruan shënjat teknike të përmbajtjes së krijuar? Në rastin e dytë, pyetja është si përdoret sistemi në shërbimin konkret dhe çfarë njoftimi duhet t’i shfaqet personit. Vendosja e markës suaj mbi një zgjidhje ose ndryshimi i qëllimit të saj kërkon shqyrtim të rolit; përshkrimi «integrim» në një kontratë nuk e zgjidh këtë çështje.

Për përdoruesin profesional, udhëzimet e furnitorit janë pjesë e dosjes së sistemit. Ato duhet të tregojnë funksionin e synuar, kufizimet dhe mundësitë e njoftimit ose të shënjimit. Nëse organizata e përshtat mjetin për një përdorim tjetër, inventari duhet të pasqyrojë atë përdorim real. Kjo e bën të dukshme përgjegjësinë për një chatbot të vendosur në faqen e klientëve edhe kur teknologjia bazë blihet nga një palë tjetër.

Kur duhet njoftim i dukshëm dhe kur shënjim teknik?

Te një chatbot shërbimi, njoftimi i dukshëm i tregon personit se po bisedon me IA që në fillim të ndërveprimit. Një formulim i shkurtër pranë hyrjes së bisedës mund ta kryejë këtë funksion, nëse shihet qartë në kanalin ku nis kontakti. Organizata duhet të dallojë edhe çastin kur biseda i kalon një punonjësi, që klienti të kuptojë me kë po komunikon.

Shënjimi i përmbajtjes sintetike zgjidh një problem tjetër. Ai synon që teksti, figura, audioja ose videoja e gjeneruar apo e manipuluar të mund të dallohet teknikisht si e tillë. Për këtë arsye, pyetja ndaj ofruesit nuk është vetëm nëse produkti shfaq një mbishkrim: rëndësi ka nëse shenja e lexueshme nga makina mbetet e dallueshme kur rezultati eksportohet ose përpunohet. Një etiketë e dukshme për lexuesin dhe një shenjë teknike në përmbajtje nuk kryejnë të njëjtën punë.

Përdoruesi profesional duhet të shqyrtojë veçmas përmbajtjen që ia paraqet publikut. Në BE, njoftimi i njerëzve kërkohet për falsifikime të thella dhe për tekst të gjeneruar ose manipuluar që botohet për të informuar publikun mbi çështje me interes publik, sipas kushteve të rregullit. Njoftim kërkohet edhe kur njerëzit ekspozohen ndaj sistemeve të njohjes së emocioneve ose kategorizimit biometrik. Këto raste duhen identifikuar në rrjedhën e publikimit ose të shërbimit; nuk zgjidhen duke vendosur të njëjtën etiketë mbi çdo rezultat të IA-së.

A ndikon sistemi në një vendim me rrezik të lartë?

Etiketa e chatbot-it i jep personit informacion për bisedën, ndërsa një sistem që mbështet një vendim për punësim ose qasje në shërbim kërkon shqyrtim të funksionit të vet. Si shembull kushtor, një mjet që rendit aplikimet për një vend pune duhet vlerësuar sipas qëllimit të përdorimit dhe peshës që rezultati i tij ka në përzgjedhje. Përdorimi i IA-së në një proces, i marrë veçmas, nuk përcakton klasifikimin e sistemit.

Për raste të tilla, dosja duhet të përshkruajë vendimin, grupin e njerëzve që preken, udhëzimet e furnitorit, ndërhyrjen njerëzore dhe mënyrën si korrigjohet një rezultat problematik. Këto të dhëna i shërbejnë institucionit që zbaton standardet shqiptare dhe biznesit që duhet të vlerësojë një përdorim në fushën e AI Act. Njoftimi për ndërveprimin me IA mbetet i nevojshëm kur zbatohet rregulli i transparencës, por ai nuk kryen vlerësimin e rrezikut të vendimmarrjes.

Pema e vendimit për dosjen e sistemit

1. A e ndërtoni apo e përdorni? Regjistroni kush e ofron sistemin, nën emrin e kujt vihet në shërbim dhe kush mund t’ia ndryshojë qëllimin. Dosjes i bashkëngjiten udhëzimet e furnitorit dhe emri i njësisë përgjegjëse brenda organizatës.
2. A ndërvepron drejtpërdrejt me njerëzit? Shënoni kanalin dhe pikën ku fillon biseda. Për chatbot-in përgatitni njoftimin që personi sheh në atë pikë dhe përcaktoni si dallohet kalimi te ndihma njerëzore.
3. A prodhon përmbajtje sintetike? Regjistroni formatet e rezultateve, shënjat teknike që mundëson ofruesi dhe mënyrën si ruhen ato. Për publikimin, ndani rastet që kërkojnë edhe njoftim të kuptueshëm për njerëzit.
4. A përdoret për një vendim me rrezik të lartë? Përshkruani qëllimin, pasojën për personin dhe rolin e mbikëqyrjes njerëzore. Ky shqyrtim përcakton nëse duhen kërkuar dokumentim dhe kontrolle të posaçme përtej transparencës së bisedës.

Për një biznes nga Kosova që vepron në Shqipëri ose në BE, e njëjta dosje mund të përdoret për të identifikuar sistemin dhe rolin e vet. Detyrimet juridike, megjithatë, përcaktohen sipas veprimtarisë dhe tregut përkatës: projektligji shqiptar dhe rregullat evropiane të zbatueshme duhen mbajtur të ndara në vlerësim.

Lexoni gjithashtu:

• Clockify apo Toggl Track: kursimi për vend mund të kushtojë përdorimin
• ChatGPT apo Gemini për kërkim të thellë: burimet dhe sinteza ndahen