Авто салбарын ажилчдын 80% өөрчлөлт мэдэрчээ, гуравны нэг нь сургалтгүй

Европын Комисс, Эдийн засгийн хамтын ажиллагаа, хөгжлийн байгууллага (OECD) 2026 оны есдүгээр сарын 30-нд нийтэлсэн хамтарсан тайландаа ЕХ-ны автомашин үйлдвэрлэлийн ажилчдын бараг 80% нь ажлын орчиндоо мэдэгдэхүйц өөрчлөлт мэдэрсэн, өөрчлөлт мэдэрсэн хүмүүсийн гуравны нэг орчим нь албан сургалт аваагүй, эд анги нийлүүлэгчдийн хувьд сургалтгүй үлдсэн хувь 40% орчим байсныг дурджээ. Цахилгаанжилт, дижиталчлал ажлын аргыг өөрчилж байгаа ч түүнд бэлтгэх боломж үйлдвэрлэлийн сүлжээний бүх ажилтанд ижил хүрэхгүй байна.

Тайланг нийтэлсэн өдөр Европын Комисс, OECD-ийн цахим хэлэлцүүлэгт ажил олгогч, үйлдвэрчний эвлэл болон Германы төрийн төлөөлөл оролцов. IndustriAll Europe-ийн мэдээлэлд тус эвлэлийн ерөнхий нарийн бичгийн дарга Жудит Киртон-Дарлинг “A Just Transition starts before the redundancy announcement, not afterwards.” гэж хэлжээ. Түүний байр суурь ажилтанд ажлаас халагдахаас нь өмнө сургалт, өөр ажилд шилжих сонголт бий болгоход чиглэж байна.

Тайлангийн бүрэн эхэд Европын 11 улсын өгөгдлөөр авто салбараас олноор халагдсан ажилчдын жилийн нийт орлого эхний жилд ажлаа хадгалсан ижил төстэй хүмүүсийнхээс 57% доогуур, үйлчилгээний салбарын ижил харьцуулалт 43% байсан бөгөөд зургаан жилийн дараа ч халагдсан ажилчдын орлого харьцуулах бүлгээс 20–25% доогуур үлдсэнийг дурджээ. Энэ харьцуулалтад ЕХ-ны гишүүн бус Норвеги багтсан. Сургалтын хүртээмж ба ажлаас халагдсаны дараах орлогыг зэрэг харахад шилжилтийн зардал хэнд ногдож буй нь тодордог.

Өөрчлөлтийг хэн мэдэрч, хэн сургалт авч байна вэ

Ажлын орчны өөрчлөлтийн дүнг 2022–2023 онд авсан ажилтны асуулгаас гаргасан. Ажилчдаас шинэ машин, мэдээлэл холбооны технологи, ажлын арга, аутсорсинг, бүтээгдэхүүн үйлчилгээ болон хэрэглэгчтэй харилцах байдал өөрчлөгдсөн эсэхийг асуужээ. Иймээс уг үзүүлэлт зөвхөн цахилгаан автомашинд шилжсэнтэй холбоотой өөрчлөлтийг хэмжээгүй; ажилтны өдөр тутмын ажилд нөлөөлөх хэд хэдэн хүчин зүйлийг хамарсан.

Сургалтгүй үлдсэн хэсгийн суурь нь нийт ажилтан бус, ажлын орчиндоо өөрчлөлт мэдэрсэн ажилчид юм. Автомашин угсрах үйлдвэрийн хувьд ийм ажилчдын олонх нь өөрчлөлттэй холбоотой сургалт авсан ч үлдсэн хэсэгт нь зохион байгуулалттай сургалт хүрээгүй. Албан сургалтад хамрагдаагүй хүн ажлын явцад өөрөө суралцсан байж болох тул энэ хэмжүүрийг бүх төрлийн суралцах боломжтой адилтгаж болохгүй.

Эд анги нийлүүлэгчдийн дунд сургалтгүй үлдэх эрсдэл илүү өндөр. Том үйлдвэрлэгчдэд сургалтын тогтолцоо, ажилтны төлөөлөлтэй хэлэлцэх бүтэц, шинэ бүтээгдэхүүнд эрт бэлтгэх нөөц илүү байдаг бол жижиг нийлүүлэгч, автомашины худалдаа, засварын байгууллагад ийм боломж хязгаарлагдмал. Технологийн шинэ шаардлага нэг үйлдвэрлэлийн сүлжээгээр тархахдаа сургалтын ижил боломж дагуулдаггүй нь энэ ялгааны гол утга юм.

Нийлүүлэгчийн ажилтанд бүтээгдэхүүний бүтэц, үйлдвэрлэлийн арга өөрчлөгдөхөд өмнөх туршлагаа шинэ ажилд тохируулах хэрэг гарна. Харин сургалтын зардлыг даах, ажилтныг ажлаас нь түр чөлөөлөх боломж жижиг байгууллагад хомс байж болно. Үйлдвэрийн хэмжээ сургалтын хүртээмжид нөлөөлж байгаа нь ажилтан өөрчлөлтөд бэлэн эсэхийг зөвхөн хувийн хичээл зүтгэлээр нь тайлбарлахад хангалтгүйг харуулна.

Ажлаа алдах үеийн орлогын эрсдэл

Орлогын тооцоо салбарын бүх ажилтны цалин буурсныг хэмжээгүй. Судлаачид үйлдвэр хаагдах эсвэл олон хүн зэрэг ажлаас халагдах үед ажилгүй болсон хүнийг хүйс, салбар, нас, ажилласан хугацаа, байгууллагын хэмжээ, өмнөх цалингаар нь ойролцоо боловч ажлаа хадгалсан хүнтэй харьцуулсан. Ийнхүү ажлын орчиндоо өөрчлөлт мэдэрч буй ажилтны нөхцөлөөс бодитоор ажлаа алдсан хүний үр дагаврыг салгаж үзжээ.

Харьцуулсан үзүүлэлт нь жилийн нийт хөдөлмөрийн орлого. Ажилгүй байсан хугацаанд цалин олоогүй нь эхний жилийн зөрүүг өсгөнө; дараа нь ажилд орсон ч өмнөхтэй дүйцэх цалинтай ажил олдохгүй бол алдагдал үргэлжилж болно. Татвар, ажилгүйдлийн тэтгэмж болон бусад дэмжлэг энэ хэмжүүрт ороогүй учраас өрхийн гар дээр үлдэх мөнгийг түүнтэй адилтгаж болохгүй.

Авто үйлдвэрлэлийн зарим ажил нарийн мэргэшил, тодорхой үйлдвэрийн тоног төхөөрөмжийн мэдлэг шаарддаг. Ийм ур чадварыг өөр салбарын сул ажлын байранд шууд ашиглахад бэрх байх нь ажил хайх хугацаа болон шинэ ажлын цалинд нөлөөлж болно. Судалгааны дундаж дүн ажилтан бүр ижил хэмжээний алдагдал хүлээнэ гэсэн үг биш боловч ажилгүйдлийн дараах эрсдэл яагаад олон жил үргэлжилж болохыг харуулж байна.

Ажлын байр устахаас өмнө өөр ур чадвар эзэмших боломж олговол хүн шинэ ажил хайх, өмнөх туршлагаа ашиглах чиглэлээ сонгох хугацаатай болно. Эрт оролцоог шаардаж буй үйлдвэрчний эвлэлийн байр суурь үүнтэй холбоотой: ажилгүй болсны дараах яаралтай тусламж орлогын урт хугацааны зөрүүг дангаараа арилгахгүй. Шинэ ажилтай болох хурднаас гадна тухайн ажлын цалин, тогтвортой байдлыг тооцох шаардлага гарна.

Нийт ажил эрхлэлт тогтвортой харагдах шалтгаан

ЕХ-ны авто салбарын нийт ажил эрхлэлт урт хугацаанд харьцангуй тогтвортой байсан ч автомашин үйлдвэрлэл болон нийлүүлэгчдийн ажлын байр сүүлийн жилүүдэд хумигдсан. Үүний зэрэгцээ угсралт, эд ангийн үйлдвэрлэлийн эзлэх жин баруун Европоос төв болон зүүн Европ руу шилжсэн. Нийт ажилтны тоо ойролцоо үлдэх нь нэг газар, нэг мэргэжлээр ажиллаж байсан хүн ажлаа хэвээр хадгалсныг илэрхийлэхгүй.

Цахилгаан хөдөлгүүрт машинд хэрэгтэй эд ангийн бүтэц дотоод шаталтат хөдөлгүүртэй машины сүлжээнээс өөр. Батарей, электроник, программ хангамжийн хэрэгцээ өсөхийн хэрээр уламжлалт эд анги үйлдвэрлэдэг зарим байгууллага бүтээгдэхүүн, ажлын аргадаа өөрчлөлт хийх шаардлагатай болдог. Дижиталчлал нь үйлдвэрлэлээс гадна засвар үйлчилгээ, ажлын зохион байгуулалтыг ч өөрчилж байна.

Ийм шилжилт нэг байгууллагад шинэ ажлын байр бий болгож, өөр байгууллагад хуучин захиалгыг бууруулж болно. Шинээр гарч буй ажлын байр өмнөх үйлдвэрийн ажилтанд хүрэх эсэх нь байршил, шаардлагатай мэргэшил, ажилд авах хугацаанаас хамаарна. Тиймээс салбарын нийт тооноос гадна нийлүүлэгчдийн байдал, ажил солисон хүмүүсийн орлогыг хамтад нь харах хэрэгтэй.

Монголын үйлдвэрлэлийн бодлогод хамаарах ялгаа

Европын ажилчдын үзүүлэлтийг Монголын нөхцөлд шууд шилжүүлж болохгүй. Гэхдээ үйлдвэрлэлийн сүлжээ өргөжүүлэхэд том үйлдвэрлэгчийн сургалтын чадавх бүх нийлүүлэгчид автоматаар хүрнэ гэж үзэхэд ямар эрсдэлтэйг энэ дүн харуулна. Эцсийн бүтээгдэхүүн угсардаг үйлдвэр ажилтнаа сургаж байсан ч эд анги нийлүүлэх, засвар хийх жижиг байгууллага өөрийн хөрөнгө, цагийн хязгаартай хэвээр байдаг.

Шинэ үйлдвэр, нийлүүлэлтийн сүлжээнд бий болсон ажлын байрны тоо хөдөлмөрийн шилжилтийн үр дүнг дангаар нь илэрхийлэхгүй. Ажилчид өөрчлөлттэй зэрэгцэн сурч чадсан эсэх, нийлүүлэгчийн ажилтанд сургалт хүрсэн эсэх, ажилгүй болсон хүн дараагийн ажлаасаа ямар орлого олж буйг хамтад нь авч үзвэл бодлогын нөлөө илүү тодорно. Энэ харьцуулалт нь Монголын үйлдвэрлэлийн шийдвэрт ажилтны орлогыг тусдаа хэмжүүр болгох үндэслэл өгч байна.

Том болон жижиг байгууллагын хооронд ашиглаж болох мэргэшил, салбар даяар нээлттэй сургалт, ажлаас гарахаас өмнө шинэ ажилтай холбох дэмжлэг нь сургалтын зөрүүг багасгаж болох хувилбарууд. Аль нь хэрэгтэй болох нь үйлдвэрлэлийн ямар хэсэг өсөж, аль хэсэг хумигдаж байгаагаас хамаарна. Ажилтны хувьд шилжилтийн үр дагавар шинэ ажлын нэрнээс илүүтэй сургалтад хамрагдах боломж болон дараагийн цалинд мэдрэгдэнэ.

Мөн уншаарай:

• Zoom AI сургалтад $2.75 сая нэмэв, өмнөх хөтөлбөр Монголд хүрчээ
• SQLite эсвэл PostgreSQL: нэг writer хүрэлцэхгүй болох мөчид сонголт өөрчлөгдөнө
• PostgreSQL эсвэл MySQL: benchmark-ийн ялагч workload солигдоход өөрчлөгдөнө