Фотографија од Instagram не е бесплатна: изворот не заменува дозвола

Ако сакате повторно да објавите туѓа фотографија најдена на Instagram, Facebook или друга страница, наведувањето на изворот не ви дава дозвола за тоа. Законот за авторското право и сродните права ги опфаќа фотографските дела и му дава на авторот право да дозволи или забрани нивно умножување, јавно соопштување и преработување, освен во законски определени случаи.

Практичниот одговор е да утврдите кој може да ја одобри употребата, што точно сакате да објавите и дали дозволата, лиценцата или тесен законски исклучок ја опфаќа токму таа постапка. Анализата на домашната судска практика објаснува дека фотографија достапна на социјална мрежа не може едноставно да се земе и претстави како сопствена; во разгледаните спорови судовите истовремено ги оценувале доказите за авторството, конкретната употреба и одговорното лице.

Изворот го открива делото, но не ги пренесува правата

Ознаката на профилот, потписот „Фото:“ и врската до првичната објава кажуваат од каде сте ја нашле фотографијата. Тие не кажуваат дали смеете да создадете нова копија и да ја прикажете пред своја публика. Правото авторот да биде признат како автор и правото да одлучува за користењето на делото се одделни прашања.

Проверете и кому му пишувате. Профилот што ја објавил фотографијата може да припаѓа на фотографот, но може и самиот да има дозвола само за ограничена употреба. Кога одговорот доаѓа од агенција, бренд или администратор на страница, побарајте да потврди дека може да ја одобри употребата што ја планирате. Дозволата може да биде бесплатна или со надомест; условите ги определува носителот на правата.

Може, не може, побарај дозвола

Следнава одлука важи кога немате веќе утврдена лиценца за конкретната фотографија. „Побарај дозвола“ значи да добиете одобрување за именуваниот канал, целта и измените, а не општ одговор дека фотографијата може да се „сподели“.

• Повторна објава на свој профил — побарај дозвола. Преземањето и прикачувањето на фотографијата како нова објава е употреба на нова копија. Потписот и означувањето на авторот не ја покриваат таа употреба.
• Снимка од екран — не може без соодветна основа. Во снимката и понатаму е содржана туѓата фотографија. Видливото корисничко име не ја претвора јавната објава на снимката во дозволена.
• Исечена фотографија — побарај дозвола и опиши ја измената. Кадрирањето не го отстранува авторството. Наведете дали ќе додавате натпис, лого или други елементи и каде ќе се појави изменетата верзија.
• Мем — провери го исклучокот или побарај дозвола. Само додавање шега не е автоматска дозвола. Законот предвидува исклучок за пародија, карикатура и пастиш под определени услови; употребата мора навистина да одговара на таа намена.
• Реклама или спонзорирана објава — побарај изречна дозвола. Кажете дека фотографијата ќе служи за промоција и наведете ги каналите и измените. Одобрение за обична објава не треба да го толкувате како одобрение за реклама.
• Вградена јавна објава — може условно. Описот на Meta за вградени објави ја објаснува можноста јавна Facebook-објава да се прикаже на веб-страница. Користете ја функцијата и не ја заменувајте со преземена фотографија поставена како сопствена датотека; проверете ги применливите услови и правата за конкретната употреба.

Лиценцата мора да важи за фотографијата и намената

Лиценца е однапред дадена дозвола со услови. Проверете дали стои покрај конкретната фотографија, кој ја дал и дали дозволува објавување на вашиот канал, измена и комерцијална употреба. Ознака поставена од профил што нема право да ја лиценцира фотографијата не ја решава проверката на носителот на правата.

На пример, условите на Creative Commons BY 4.0 дозволуваат споделување и преработка, вклучително и за комерцијални цели, со соодветно наведување на авторот, врска до лиценцата и означување на измените. Тоа важи за дело што навистина е понудено под таа лиценца. Друга лиценца може да има поинакви услови, па самата ознака „Creative Commons“ не е доволна за одлука.

Зачувајте ја објавата на која се гледа врската меѓу фотографијата и лиценцата, како и условите што важеле кога сте ја избрале. За рекламна употреба проверете дали се опфатени и други права што може да бидат релевантни за содржината; лиценцата за фотографијата дава само права што нејзиниот давател може да ги отстапи.

Цитирањето, пародијата и приватната копија имаат граници

Цитирањето служи за намена како критика, полемика, настава или преглед и е ограничено на потребниот дел од делото, со наведување на авторот и изворот кога тоа е возможно. Ако расправате за самата фотографија, употребениот дел треба да му служи на аргументот. Фотографија ставена само за да привлече внимание кон неповрзан текст не добива основа со потпис „извор“.

Кај пародијата, карикатурата и пастишот важни се препознатливата цел на преработката и законските услови, вклучително и да нема забуна околу оригиналот и авторството. Затоа етикетата „мем“ сама по себе не го решава прашањето. Ако намерата е едноставно фотографијата да послужи како подлога за маркетиншка порака, побарајте дозвола за таа употреба.

Приватното умножување се однесува на копија што физичко лице ја прави за приватно користење без непосредна или посредна комерцијална цел. Јавна објава пред следбеници, на медиумска страница или на профил на бренд има друга намена и публика. Евиденцијата на Министерството за правда бележи и измена на законот од 2025 година, па за употреба што ја засновате на исклучок проверете го важечкиот текст за конкретниот случај.

Како да побарате дозвола и што да зачувате

Испратете писмено барање до фотографот или до лицето што може да ги одобри правата. Посочете ја точната објава, каде ќе ја користите фотографијата, за која цел, дали објавата ќе биде платена и што ќе менувате. Одговорот треба јасно да ја опфати планираната употреба; лајк, молчење или неодредено „може“ не ви ги разјаснуваат условите.

Образец за порака: Здраво, би сакал/а да ја употребам фотографијата од [врска до објавата] на [профил или веб-страница] за [цел]. Објавата ќе биде [обична или платена], а фотографијата ќе ја користам [без измени или со опишани измени]. Дали можете да ја одобрите оваа употреба? Ве молам наведете како сакате да биде потпишано авторството, дали има надоместок и дали важат други услови.

Чувајте ја првичната објава, барањето и целиот одговор заедно со договорените канали, цел, измени и надоместок. Ако подоцна сакате истата фотографија да ја ставите во реклама или на друга платформа, споредете ја новата употреба со добиеното одобрение. Кога тоа не ја опфаќа, побарајте дополнителна дозвола или употребете сопствена фотографија.

Прочитајте и:

• Instagram Live станува реклама, но само додека сте во живо
• Prompt injection не се запира со филтер: дозволите мора да живеат надвор од моделот
• Онлајн продавница: картичната уплата не ја заменува фискалната сметка