AI-компаниите прифатија ревизии, но договорот нема казни ниту рок

На 29 септември 2026 година, во Белата куќа, Доналд Трамп и претставници на Google, Anthropic, Meta, OpenAI, xAI и Nvidia потпишаа доброволен договор за контрола на напредните модели; Трамп го нарече „morally binding“ („морално обврзувачки“), пренесе АП. Компаниите прифатија внатрешни контроли, независна надворешна процена и надзор од своите управни одбори. Надворешната процена треба да утврди дали контролите, следењето и откривањето проблеми функционираат како што е предвидено.

Во договорот нема казни, механизам за спроведување или рок до кој потписниците мора да ги постават мерките. Компаниите сами ќе соработуваат со надворешните оценувачи, а не се обврзани јавно да ги именуваат или да ги објават нивните наоди, наведува CoinDesk. Така јавноста добива ветување за независна проверка, но не и гарантиран увид во тоа кој ја извршил и што утврдил.

Кој го потпиша договорот

Покрај Трамп, потписите на документот ги ставиле Сундар Пичаи за Google, Дарио Амодеи за Anthropic, Марк Закерберг за Meta, Грег Брокман за OpenAI, Илон Маск за xAI и Џенсен Хуанг за Nvidia. Разликата меѓу присутните на состанокот и потписниците е важна: обврските од договорот се преземени во име на наведените компании, а не автоматски од секој технолошки раководител што бил во Белата куќа. Меѓу потписниците има компании што развиваат модели, како и Nvidia, која обезбедува технологија за нивниот развој.

Договорот се однесува на компании што обучуваат и користат напредни модели. Во него се бара контролите да ги следат способностите и однесувањето на моделите и за време на обуката и при нивната употреба. Тоа значи дека ветената проверка не е замислена како единечна процена пред објавување модел: внатрешните тимови треба да откриваат проблеми додека системите се развиваат и работат, а утврдените проблеми треба да се отстрануваат.

Што бараат четирите слоја на проверка

Објавениот текст на договорот наведува четири слоја: технички контроли, внатрешен тим, независен надворешен ревизор или оценувач и независен комитет на управниот одбор. Разликата меѓу нив станува појасна кога за секоја обврска ќе се погледне кој проверува, што мора да биде јавно и што предвидува договорот при непочитување.

Обврска | Кој проверува | Што мора да се објави | Последица според договорот

• Контроли на моделите: компанијата ги следи способностите и однесувањето при обука и употреба, вклучително и ризици поврзани со кибербезбедноста, биолошки и хемиски закани и неовластен пристап до технички системи. Проверува: внатрешниот тим, а надворешниот оценувач проценува дали контролите работат. Јавна објава: резултатите не мора да се објават. Последица: не е пропишана казна.
• Внатрешен надзор: овластен тим следи дали контролите, набљудувањето и откривањето проблеми работат и дали утврдените проблеми се отстрануваат. Проверува: тимот, со извештаи што стигнуваат до комитетот на одборот. Јавна објава: извештаите не мора да бидат јавни. Последица: не е пропишана казна.
• Надворешна процена: компанијата соработува со независен ревизор или оценувач за процена на контролите и откривањето проблеми. Проверува: избраниот надворешен оценувач. Јавна објава: не се бара објавување на неговото име или наодите. Последица: не е пропишана казна.
• Надзор од одборот: независен комитет ги прима извештаите од внатрешните тимови и надворешните оценувачи и надгледува дали проблемите се решаваат. Проверува: комитетот во рамките на компанијата. Јавна објава: неговите извештаи и одлуки не мора да се објават. Последица: не е пропишана казна.

Надворешниот оценувач и комитетот имаат различни задачи. Оценувачот дава независна процена за работата на заштитните мерки; комитетот треба да ги добива извештаите и да надгледува отстранување на проблемите. Информациите така можат да стигнат до управниот одбор, но договорот не создава ист таков задолжителен пат до јавноста. Не е утврдено ни заедничко тело што ќе ги собира и објавува наодите од сите потписници.

Колку е спроведливо ветувањето

Доброволниот статус е суштински за последиците од договорот. Неговиот текст ги запишува обврските што компаниите јавно ги презеле, но самиот не утврдува законска казна ако некоја компанија не избере оценувач, не спроведе процена или не отстрани проблем. Во документот се спомнува можност мерките некогаш да бидат преточени во закони или прописи; тоа е идна можност, а не веќе усвоен механизам за спроведување.

Отсуството на рок ја отежнува и процената на напредокот. Потписник може да има постојни внатрешни постапки, но договорот не кажува до кога секој од нив треба да обезбеди независна процена или да заврши со отстранување на утврдените проблеми. Иако се бара независен надворешен оценувач, текстот не пропишува како ќе се избира, според кои заеднички критериуми ќе работи или кога неговата прва процена треба да биде готова.

Компаниите се обврзале редовно да се состануваат за да утврдуваат стандарди и добри практики. Тоа може да даде поконкретна содржина на заедничкото ветување, но во договорот нема датум за првиот состанок ниту обврска неговите резултати да се објават. Следниот развој што би покажал како се применува договорот ќе биде конкретна информација од потписниците за избран независен оценувач, завршена процена или заеднички усвоени стандарди.

Прочитајте и:

• Креаторските реклами вредат 44 милијарди долари, но „преглед“ нема едно значење