62% fjármálastjóra leiða nú tæknistefnu — innleiðingin situr eftir

IBM birti 30. september 2026 niðurstöður rannsóknar sinnar, sem unnin var með Oxford Economics meðal 1.500 fjármálastjóra og sambærilegra stjórnenda á 33 landsvæðum og í 26 atvinnugreinum: 62% sögðu hlutverk sitt hafa víkkað til forystu um tækni- eða gervigreindarstefnu fyrirtækisins, en aðeins 6% lýstu fjármáladeild þar sem gervigreind er reglulegur hluti vinnuferla og ákvarðana í stórum stíl. Tölurnar mæla ólík stig breytingarinnar: ábyrgð stjórnanda á stefnu og innleiðingu innan þeirrar deildar sem hann stýrir.

Í viðtali Fortune sagði James Kavanaugh, fjármálastjóri IBM: „Many people fail because they start with AI technology first.“ Hann tengdi bilið milli áforma og framkvæmdar við röð ákvarðana um gögn, vinnuferla og tækninotkun. Fyrir stjórnendur er því spurningin hve víðtækt umboð fjármálastjórinn hefur og hvort fjárhagsákvarðanir séu þegar teknar með gervigreind sem föstum, rekjanlegum hluta ferlisins.

Víðara stefnumótunarhlutverk segir ekki til um daglega notkun

Fjármálastjóri getur haft forystu um tækniáætlun fyrirtækis án þess að fjármáladeildin hafi breytt eigin ákvörðunarferlum. Ábyrgð á stefnu felur í sér að forgangsraða fjárfestingum og meta væntanlegt virði þeirra. Regluleg notkun gervigreindar krefst þess að niðurstöður kerfisins berist inn í skilgreind verkefni, að starfsfólk viti hvenær það á að treysta þeim og að hægt sé að rekja hver samþykkti ákvörðunina.

Þetta skýrir hvers vegna víkkað umboð og takmarkaður innleiðingarþroski geta farið saman í sömu könnun. Fjármálastjóri getur tekið þátt í ákvörðun um kaup á lausn, sett henni fjárhagsleg mörk og krafist árangursmælinga áður en lausnin hefur áhrif á endurteknar spár eða ráðstöfun fjármagns. Munurinn sést fyrst þegar tiltekin ákvörðun fer í gegnum breytt vinnuferli oftar en einu sinni og niðurstaða þess er skráð.

Fjárfestingar kalla á skýr ákvörðunarmörk

Víðara hlutverk fjármálastjóra gerir mat á gervigreindarfjárfestingum að hluta af almennri ráðstöfun fjármagns. Í því mati skiptir máli hvort kerfi safnar saman upplýsingum fyrir stjórnanda, leggur fram tillögu eða fær heimild til að framkvæma breytingu. Hvert þessara stiga kallar á aðra samþykktarleið, önnur áhættumörk og aðra leið til að leiðrétta niðurstöðu.

Þegar fjárveiting er tengd mældum ávinningi þarf einnig að skilgreina hvað gerist ef ávinningurinn kemur ekki fram. Ákvörðun um að auka, minnka eða stöðva fjármögnun verður að byggjast á sambærilegum mælikvarða yfir tíma; annars er erfitt að greina árangur kerfisins frá breytingum á umfangi verkefnis eða rekstri fyrirtækisins. Þetta er stjórnunarverkefni jafnvel þótt sjálfvirkni sé lítil, því heimildir og ábyrgð þurfa að vera skýrar áður en kerfi fær virkara hlutverk.

Tengsl við tekjuvöxt sýna ekki orsök

Í umfjöllun CFO Dive kemur fram að hraði tekjuvaxtar hjá fyrirtækjum í hópi svonefndra „AI-first CFOs“ var 23% meiri en hjá samanburðarfyrirtækjum á árunum 2022 til 2024. Sá munur lýsir fylgni í rannsókninni. Hann sýnir ekki einn og sér að víðara hlutverk fjármálastjóra eða notkun gervigreindar hafi valdið meiri vexti.

Könnunin byggist á svörum stjórnenda um eigin hlutverk, stöðu fjármáladeilda og frammistöðu fyrirtækja. Slíkt sjálfsmat getur sýnt hvernig stjórnendur upplifa breytingarnar, en staðfestir ekki með sjálfstæðri úttekt hvernig hver fjárhagsákvörðun var tekin. Fyrirtæki í lengra komnum hópi kunna jafnframt að hafa aðra kosti, svo sem samræmdari gögn eða skýrari ábyrgð, sem hafa áhrif á árangur. Þess vegna þarf mat á einstakri fjárfestingu að byggjast á mælingu innan þess ferlis sem henni er ætlað að breyta.

Fimm spurningar sem sýna hvar innleiðingin stendur

Fyrir íslenskt fyrirtæki má færa bilið milli stefnu og framkvæmdar í fimm spurningar áður en fjárfesting er aukin. Þær eru ritstjórnarlegt viðmið fyrir innkaup og stjórnun, ekki viðbótarniðurstöður könnunarinnar. Svörin eiga að lýsa raunverulegri ákvörðun og því hver ber ábyrgð á henni.

• Hvaða ákvörðun á að breytast? Nefna þarf endurtekið verkefni í fjármáladeild, hvernig það fer fram núna og hvaða niðurstaða á að batna. Þá verður hægt að meta áhrif lausnarinnar á vinnuna sjálfa í stað þess að telja aðeins fjölda verkefna sem nota gervigreind.
• Hvaða gögn þarf ákvörðunin? Tilgreina þarf uppruna þeirra, hversu ný þau þurfa að vera og hver leiðréttir villur. Gögn sem duga til almennrar samantektar þurfa ekki endilega að duga þegar niðurstaðan hefur áhrif á spá eða fjárveitingu.
• Hver má samþykkja niðurstöðuna? Skilgreina þarf hvort kerfið veitir upplýsingar, mælir með aðgerð eða framkvæmir hana innan fyrir fram ákveðinna marka. Starfsmaður þarf að vita hvenær mál fer í sérstaka yfirferð og hvernig ákvörðun er stöðvuð eða leiðrétt.
• Hvað réttlætir næstu fjárveitingu? Fyrirtækið þarf mælikvarða á virði, kostnað og áhættu sem hægt er að bera saman milli tímabila. Sama regla ætti að segja til um hvenær fjármögnun er aukin og hvenær verkefni er minnkað eða stöðvað.
• Hvernig sést að notkunin er orðin regluleg? Skrá þarf hvaða endurteknu vinnuferlar nota niðurstöðu kerfisins, hver tók lokaákvörðun og hvort niðurstaðan reyndist gagnleg. Einstakt tilraunaverkefni gefur ekki sömu upplýsingar um innleiðingu í daglegum rekstri.

Svör við þessum spurningum gera næstu fjárfestingarákvörðun afmarkaða: hvort fé eigi að fara í nýja lausn, áreiðanlegri gögn eða breytingu á vinnuferli. Þar reynir á hvort aukið stefnumótunarhlutverk fjármálastjórans skili sér í ákvörðunum fjármáladeildarinnar.