Կեղծ խմբագրությունները հասան իրական մեդիա․ ԱԲ-ն արագացրեց հին քարոզչական հնարքը

2026 թվականի հոկտեմբերի 8-ին OpenAI-ի հրապարակմամբ ընկերությունն արգելափակել է Ռուսաստանից և Իրանից ծագող ազդեցության գործողությունների ChatGPT հաշիվներ․ իրանական խումբը գործել է յոթ կեղծ լրագրողական ինքնությամբ, որոնց անուններով գրեթե 100 հոդված էր հրապարակվել կամ վերահրապարակվել իրական առցանց լրատվամիջոցներում։ Ռուսական խումբը Լատինական Ամերիկայում գործի էր դրել Social Research Center կոչվող հետազոտական կառույցը՝ ներգրավելով մարդկանց, որոնք, ըստ առկա տվյալների, չէին իմացել դրա իրական վերահսկողության մասին։

CyberScoop-ի լուսաբանմամբ՝ գործողություններն օգտագործել են ChatGPT-ն՝ կեղծ հեղինակների և հետազոտական կենտրոնի ծածկույթով նյութեր տարածելու համար։ Իրանական հոդվածները հասել էին իսկական պարբերականների ընթերցողներին, իսկ ռուսական խմբի կեղծ պատմություններից ու ձայնագրություններից մի քանիսը հայտնվել էին հանրային քննարկման մեջ։ ԱԲ-ն հեշտացրել էր նյութերի մշակումը և խմբագրություններին դիմելը, բայց վստահություն ստեղծող միջոցը հին էր՝ համոզիչ թվացող հեղինակն ու կազմակերպությունը։

Ինչպես կեղծ հեղինակն անցավ խմբագրական դռնով

Իրանական գործողության առանցքը պատրաստի հոդվածը կոնկրետ լրատվամիջոցին հարմարեցնելն էր։ Մասնակիցները ChatGPT-ին տալիս էին անգլերեն տեքստ ու պարբերականի նյութ ընդունելու կանոնները, խնդրում խմբագրել տեքստը, ապա կազմում խմբագրին ուղարկվող առաջարկը։ Մոդելը չէր որոշում հրապարակման ճակատագիրը․ այն արագացնում էր աշխատանքը, որով առաջարկը նմանվում էր սովորական արտահաստիքային հեղինակի դիմումի։ Վերջնական որոշումը կայացնում էր նյութն ընդունող խմբագրությունը։

Առաջարկներն ուղարկվում էին Ervin B. Hoskins, Michael Harrison և այլ հորինված անուններով։ Դրանց մի մասն ուներ հրապարակված կենսագրություն, սոցիալական հաշիվներ և արևմտյան լրագրողի մասնագիտական նկարագիր։ Hoskins-ի կենսագրությունը նրան ներկայացնում էր որպես ամերիկացի ազատ լրագրող, մինչդեռ սոցիալական հարթակների թափանցիկության տվյալները նրա հաշիվների տեղադրությունը կապում էին Իրանի հետ։ Նույն անունով էջերի առկայությունը, հետևաբար, դեռ հեղինակի անկախ ինքնության ապացույց չէ, եթե դրանք կարող է վերահսկել նույն խումբը։

Հոդվածների հիմնական թեման ԱՄՆ-ի և Իրանի հակամարտությունն էր։ Դրանցից մի քանիսը հետո տարածվել են հենց հրապարակող լրատվամիջոցների սոցիալական էջերով։ Այսպես նյութը ստացել է նաև պարբերականի սովորական տարածման ուղին՝ արդեն ձևավորված լսարանով։ Հաստատված խաբեությունը հեղինակային ինքնության և ծագման քողարկումն է. հրապարակման փաստը չի չափում ընթերցողների կարծիքի փոփոխությունը։

Ռուսական կառույցն ուներ իրական աշխատակիցներ

Social Research Center-ը ծածկույթի այլ ձև էր։ Կայքում այն ներկայանում էր որպես Լատինական Ամերիկայում հնդկական սփյուռքն ու տարածաշրջանային հարաբերություններն ուսումնասիրող հարթակ։ Օպերատորների ներքին հաշվետվություններում, սակայն, խոսք էր գնում աշխատակիցների ընդունման, ազատման, վարձատրության և հետազոտական նախագծերի ընթացքի մասին։ Այդ մանրամասները մատնանշում են կառույցի կառավարում, այլ ոչ միայն դրա նյութերի օգտագործում։

Սոցիալական էջերում աշխատակիցների հետ շփվելու համար կիրառվել էր Mia Clark անունով հորինված կերպար։ Տեղում աշխատող մարդիկ, ըստ առկա տվյալների, չէին գիտակցում ռուսական խմբի վերահսկողությունը, իսկ նրանց պատրաստած հետազոտությունների զգալի մասը ինքնուրույն աշխատանք էր։ Դա ծածկույթը դարձնում էր ավելի դժվար տեսանելի. իրական հարցազրույցը կամ յուրօրինակ վերլուծությունը կարող էր հայտնվել մի կառույցի անվան տակ, որի վերահսկողը ընթերցողին հայտնի չէր։ Տեքստի փաստերը ստուգելը միայնակ չէր բացահայտի, թե ով էր ղեկավարում կազմակերպությունը։

Ռուսական խմբի պատմություններն առավել հաճախ ուղղված էին Լատինական Ամերիկայում Ուկրաինայի հեղինակությանը և տեղական քաղաքական վեճերին։ Պերուում դպրոցներին իբր կրթական մարմնից ուղարկված նամակի պատմությունը հետագայում հայտնվել է պարբերականներում՝ Ուկրաինայի մասին մեղադրանքների հետ կապակցված։ Էկվադորի դեպքում շրջանառվել են կեղծ ձայն ու տեսանյութ՝ նմանակելով պետական և լրատվական վստահելիության նշանները։ Բոլիվիայում պետական ջրամատակարարման աշխատակցին վերագրված ձայնը պնդել էր, թե Լա Պասում ջուրն անջատվելու է. այն դարձել է փաստերի ստուգման և պաշտոնական հերքման առարկա։

Հրապարակումը դեռ ազդեցության չափում չէ

Իրանական խմբի ամենատեսանելի արդյունքը կեղծ հեղինակների նյութերի մուտքն էր պարբերականներ։ Նույն խմբի՝ բաց հարթակներում հայտնաբերված սոցիալական մեկնաբանությունները մեծ արձագանք չեն ստացել։ Հոդվածների քանակը, հետևաբար, ցույց է տալիս հրապարակման հնարավորությունը, ոչ թե դրանց նկատմամբ վստահությունը կամ կարծիքների փոփոխությունը։ Լրատվամիջոցում հայտնվելը, այնուամենայնիվ, կարևոր շեմ է. հետագա հղում կատարողը տեսնում է արդեն հրապարակված նյութը, ոչ թե խմբագրին ուղարկված սկզբնական առաջարկը։

Ռուսական գործողության դեպքում որոշ կեղծ պատմություններ համընկել են բաց հարթակներում հայտնված նյութերի, փաստերի ստուգումների և պաշտոնական հերքումների հետ։ Բայց ներքին հաշվետվություններում մասնակիցները երբեմն իրենց էին վերագրում արձագանքներ, որոնց հետ կապը չէր հաստատվում։ Գործողության հասանելիությունն ու ազդեցությունը գնահատելու համար նշանակություն ունի կոնկրետ պատմության անցած ուղին՝ հրապարակված նյութից մինչև դրա արձագանքը, իսկ կազմակերպիչների սեփական հաշվետվությունը պետք է կարդալ որպես նրանց պնդում։

Ինչ պետք է պարզի հայկական խմբագրությունը

Եթե հայկական խմբագրությունը նման առաջարկ ստանա, առաջին հարցը հեղինակի ինքնությունն է։ Նախկին հրապարակումը կարելի է հաստատել այն տեղադրած խմբագրության միջոցով, իսկ կենսագրության պնդումները՝ հեղինակից անկախ հետքերով։ Հետազոտական կենտրոնի անունից եկող նյութի դեպքում առանձին ստուգման կարիք ունեն կազմակերպության իրավական գրանցումը, ղեկավարները, ֆինանսավորումը և պատվիրատուն։ Իրական աշխատակիցների առկայությունը դեռ չի բացահայտում, թե ով է ուղղորդում թեմաներն ու տնօրինում պատրաստված նյութը։

Հաջորդ հանգույցը սկզբնաղբյուրն է. արդյոք մեջբերված փաստաթուղթն իսկապես առաջացել է նշված հաստատությունում, և ով է առաջինը հրապարակել դրա պատկերը։ Ձայնագրության դեպքում կարևոր են բնօրինակ ֆայլի և խոսող անձի անկախ հաստատումը, քանի որ այլ անձին վերագրված ձայնը կարող է շարժել պատմությունը մինչև հերքումը։ Նյութի տարածման պատմությունն էլ ցույց է տալիս՝ այն անմիջապես առաջարկվել է խմբագրությա՞նը, անցել է միջանկյալ կայքո՞վ, թե՞ արդեն հրապարակված էջից է վերադարձել որպես իբր հաստատված տեղեկություն։

Այս շղթան կարևոր է, երբ կեղծ անունով հոդվածը հայտնվում է իրական լրատվամիջոցի արխիվում։ Հետագա վերատպությունը կարող է կրկնել պարբերականի անունը, բայց չպարզել սկզբնական հեղինակին. ընթերցողին ամենատեսանելի հրապարակման վայրից առաջ մնում են նյութի առաջարկողի ինքնությունն ու դրա տարածումը ղեկավարած կողմը։

Կարդացեք նաև:

• OpenAI-ի տեքստային ջրանիշը խմբագրումից հետո ճանաչվում է ընդամենը 17%-ով
• ԱԲ-ն քողարկում է թեկնածուի իրական հմտությունները․ գործատուների 60%-ը դժվարանում է
• Supabase թե Firebase․ իրական ժամանակը, offline-ը և հաշիվը տարբեր հաղթողներ ունեն