Апцыёны ці RSU: бясплатныя акцыі могуць стварыць падатак да продажу

RSU дазваляюць атрымаць акцыі без платы за куплю, але падатковы абавязак можа ўзнікнуць раней, чым супрацоўнік зможа іх прадаць. Апцыён спачатку дае права купіць акцыі па вызначанай цане: каб стаць іх уладальнікам, гэтае права трэба выканаць. У метадычным дапаможніку IRS адзначана, што пры перадачы акцый па RSU іх кошт звычайна ўключаецца ў даход атрымальніка.

Для супрацоўніка тэхналагічнай кампаніі розніца заключаецца ў паслядоўнасці падзей: калі трэба заплаціць, калі акцыі пераходзяць ва ўласнасць і ці даступны ў гэты час продаж. Апцыён дае пэўны выбар моманту куплі, але мае цану выканання і тэрмін дзеяння. RSU не патрабуюць такой платы, затое момант перадачы залежыць ад умоў плана. Рэальны падатак для чалавека ў Беларусі вызначаецца асобна паводле яго рэзідэнцтва і канкрэтнай узнагароды.

Чатыры сітуацыі для параўнання

Статус кампаніі змяняе практычны кошт абодвух інструментаў. У параўнанні Carta апцыёны апісаны як права куплі па цане выканання, а RSU — як абяцанне перадаць акцыі пасля выканання ўмоў; для прыватных кампаній такія ўмовы нярэдка ўключаюць падзею ліквіднасці. Таму прапановы з аднолькавай колькасцю адзінак узнагароды могуць мець розны кошт і розны шлях да грошай.

• Прыватная кампанія, апцыён. Пасля vesting з’яўляецца права выканаць апцыён, але саміх акцый у супрацоўніка яшчэ няма. За іх трэба заплаціць цану выканання. Нават пасля куплі продаж залежыць ад абмежаванняў кампаніі і наяўнасці пакупніка або арганізаванай здзелкі; калі такога шляху няма, укладзеныя грошы застаюцца звязанымі з неліквіднымі акцыямі.
• Прыватная кампанія, RSU. Асобнай цаны выканання няма. План можа патрабаваць і адпрацаванага часу, і дадатковай падзеі — напрыклад, продажу кампаніі або выхаду на біржу — перш чым акцыі будуць перададзены. Калі перадача адбываецца раней за магчымасць продажу, патэнцыйны падатак прыйдзецца пакрываць з іншых сродкаў.
• Публічная кампанія, апцыён. Супрацоўнік таксама атрымлівае акцыі толькі пасля выканання права куплі. Біржавы рынак стварае магчымасць продажу, але цана выканання, падатковыя наступствы і дазволеныя для супрацоўніка перыяды здзелак вызначаюць, ці атрымаецца сумясціць куплю з продажам.
• Публічная кампанія, RSU. Акцыі перадаюцца без платы за куплю пасля выканання ўмоў плана. Іх рынкавая цана бачная, аднак наяўнасць біржавога гандлю сама па сабе не гарантуе, што супрацоўнік можа прадаць акцыі ў дзень перадачы або адразу атрымаць грошы на падатак.

Калі права на ўзнагароду становіцца ўласнасцю

Vesting апцыёна адкрывае права куплі, а не перадае акцыі. Для ўладальніка апцыёна важныя тры розныя даты: калі права можна выканаць, калі заканчваецца тэрмін яго дзеяння і колькі часу застаецца на выкананне пасля звальнення. Калі цана выканання высокая, нават замацаванае права можа запатрабаваць значных уласных сродкаў. Калі тэрмін скончыцца да выканання, права куплі знікне.

RSU — гэта абяцанне перадаць акцыі пры выкананні ўмоў узнагароды. Час, адпрацаваны ў кампаніі, можа быць адзінай умовай або толькі часткай патрабаванняў. Акрамя vesting, план варта разглядаць праз дату фактычнай перадачы: менавіта тады супрацоўнік атрымлівае акцыі, калі ўзнагарода выплачваецца акцыямі. Для прыватнай кампаніі адкладзеная перадача можа зніжаць рызыку атрымаць падаткаабкладаемы даход без даступнага продажу, але адначасова адкладае і валоданне акцыямі.

Падатковая падзея і грошы ад продажу

Амерыканскія правілы добра паказваюць, чаму адна назва «апцыён» не дае гатовага падатковага адказу. Паводле тлумачэння IRS аб апцыёнах, пры выкананні звычайнага нестатутнага апцыёна без лёгка вызначальнай рынкавай вартасці апцыёна ў даход уключаецца розніца паміж коштам атрыманых акцый і сумай, заплачанай за іх. Для амерыканскага ISO выкананне можа выклікаць alternative minimum tax у тым жа годзе; вынік пазнейшага продажу залежыць, у тым ліку, ад тэрміну ўтрымання акцый.

У RSU няма цаны выканання, але гэта не азначае адсутнасці падатковай падзеі. Калі акцыі перададзены супрацоўніку і іх кошт прызнаецца даходам, абавязак можа ўзнікнуць да атрымання выручкі ад продажу. Асабліва адчувальны такі разрыў у прыватнай кампаніі: акцыі маюць ацэнку для плана, але супрацоўнік не абавязкова мае пакупніка. У публічнай кампаніі продаж можа часова абмяжоўвацца правіламі здзелак для супрацоўнікаў.

Гэта прыклады амерыканскага падатковага рэжыму, а не гатовы разлік для беларускага рэзідэнта. Да таго ж атрыманне акцый і іх наступны продаж — асобныя падзеі: кошт узнагароды ў момант перадачы і вынік пазнейшай здзелкі не варта змешваць у адну суму.

Што даюць рост цаны і магчымасць продажу

Апцыён мае эканамічную вартасць для супрацоўніка, калі акцыю можна прадаць даражэй за цану выканання з улікам звязаных выдаткаў. Калі кошт акцыі ніжэйшы за цану выканання, купля па апцыёне не дае імгненнай выгады. Пры гэтым высокая ацэнка прыватнай кампаніі яшчэ не роўная даступнай цане продажу: здзелка можа патрабаваць згоды кампаніі або ўвогуле не мець пакупніка.

RSU захоўваюць вартасць пры станоўчай цане акцыі без неабходнасці фінансаваць яе куплю. Але сума, названая ў прапанове, можа змяніцца да перадачы і яшчэ раз — да продажу. Таму для прыватнай кампаніі істотныя ўмовы другаснага продажу, выкупу акцый і дазволу на перадачу іншай асобе. Для публічнай кампаніі істотныя правілы гандлю для супрацоўнікаў і спосаб пакрыцця падатку: грашовы плацёж і ўтрыманне часткі акцый даюць розны вынік у даступных для продажу акцыях.

Як уплывае беларускае падатковае рэзідэнцтва

У тлумачэнні Міністэрства па падатках і зборах даходы з беларускіх і замежных крыніц названы аб’ектам падаходнага падатку для рэзідэнтаў Беларусі, а для нерэзідэнтаў — даходы з беларускіх крыніц. Пры вызначэнні падатковай базы ўлічваюцца даходы ў грашовай і натуральнай форме з прадугледжанымі заканадаўствам выключэннямі. Таму амерыканскія катэгорыі ISO і нестатутных апцыёнаў не вызначаюць аўтаматычна беларускі абавязак.

Для канкрэтнага разліку маюць значэнне рэзідэнцтва ў адпаведны перыяд, месца працы, юрыдычная асоба, якая выдае ўзнагароду, даты выканання апцыёна або перадачы RSU і спосаб ацэнкі акцый. Асобна трэба высветліць, ці ўтрымліваўся падатак за мяжой і як аформлены пазнейшы продаж. Калі супрацоўнік змяняў краіну пражывання або працы на працягу дзеяння ўзнагароды, адной пазнакі «падатак пры vesting» у плане працадаўцы для мясцовага разліку недастаткова.

Пытанні перад прыняццем прапановы

Параўнанне мае сэнс пасля атрымання плана і ўмоў асабістага гранта. У HR варта высветліць тое, што вызначае рэальныя выдаткі і доступ да акцый:

• Які графік vesting і ці ёсць дадатковая ўмова для перадачы RSU, напрыклад падзея ліквіднасці?
• Якая цана выканання апцыёна, калі ён заканчваецца і які тэрмін застаецца пасля спынення працы?
• Калі акцыі пераходзяць супрацоўніку, хто дазваляе іх продаж і ці існуе спосаб прадаць акцыі прыватнай кампаніі?
• Ці ўтрымлівае працадаўца падатак грашыма або акцыямі і якія звесткі пра даты ды кошт узнагароды выдае супрацоўніку?

Мясцоваму падатковаму спецыялісту патрэбныя гэтыя ўмовы разам са звесткамі пра рэзідэнцтва і працу ў адпаведныя перыяды. Менавіта яны дазваляюць ацаніць, ці можа плата за выкананне апцыёна або падатак пры перадачы RSU з’явіцца раней за рэальную магчымасць атрымаць грошы ад акцый.

Чытайце таксама:

• OBS ці StreamYard: бясплатны эфір аплачваецца гадзінамі налады
• Kit ці MailerLite: бясплатны спіс хавае цану аўтаматызацыі