93% ứng viên tự tin về AI, nhưng nhà tuyển dụng đòi năng lực sâu hơn

Trong thông cáo ngày 23/9/2026 của Express Employment Professionals, công ty công bố kết quả hai khảo sát do The Harris Poll thực hiện tại Mỹ: 93% người tìm việc nói họ có kỹ năng AI mà doanh nghiệp cần, còn 41% người ra quyết định tuyển dụng kỳ vọng trình độ nâng cao hoặc chuyên gia; Bob Funk Jr., lãnh đạo Express Employment International, nhận xét: “Knowing how AI works is only part of the equation.” Kết quả đặt ra câu hỏi cụ thể cho hồ sơ xin việc: ứng viên đã dùng AI để làm gì và kiểm soát đầu ra ra sao?

Theo phân tích của CoBlack, hai khảo sát gồm 1.000 người tìm việc và 1.006 người ra quyết định tuyển dụng; chỉ 35% người tìm việc nghĩ doanh nghiệp cần trình độ AI nâng cao hoặc chuyên gia, còn phía tuyển dụng nêu nhận thức về quyền riêng tư và bảo mật dữ liệu (45%), khả năng giải thích kết quả hoặc khái niệm AI (45%) và hiểu biết về thiên lệch, tính công bằng (37%). Đây là những tiêu chí cụ thể hơn việc chỉ viết được câu lệnh cho công cụ.

Hai nhóm trả lời những câu hỏi khác nhau

Các khảo sát trực tuyến tại Mỹ hỏi riêng người đang tìm việc và người tham gia quyết định tuyển dụng. Đặt kết quả cạnh nhau cho thấy khoảng cách giữa tự đánh giá và kỳ vọng, chứ chưa đo kỹ năng thực tế của cùng một ứng viên hoặc tỷ lệ người bị loại vì thiếu kỹ năng AI. Kết quả cũng không mô tả trực tiếp thị trường tuyển dụng Việt Nam.

Sự khác biệt còn nằm ở cách đặt câu hỏi. Nói mình có kỹ năng doanh nghiệp cần là một nhận định rộng; yêu cầu trình độ nâng cao hoặc chuyên gia là một ngưỡng cụ thể hơn. Một dòng “thành thạo AI” trong CV vì thế không cho biết ứng viên đã áp dụng công cụ vào nhiệm vụ nào, đã kiểm chứng phần nào và chịu trách nhiệm đến đâu.

Ba năng lực nhà tuyển dụng muốn thấy trong công việc

Với bảo mật, điều cần chứng minh là quyết định trước khi đưa dữ liệu vào công cụ. Ứng viên có thể kể thông tin nào được phép sử dụng, thông tin nào phải lược bỏ hoặc thay bằng dữ liệu mẫu, và quy định nào của nơi làm việc chi phối lựa chọn đó. Chỉ nêu tên phần mềm đã dùng chưa cho thấy dữ liệu khách hàng hoặc tài liệu nội bộ được bảo vệ ra sao.

Khả năng truyền đạt kết quả thể hiện ở việc biến đầu ra thành nội dung người nhận có thể sử dụng. Một bản tóm tắt do AI tạo ra có thể trôi chảy nhưng vẫn lẫn dữ kiện sai, bỏ sót điều kiện hoặc trình bày kết luận quá chắc chắn. Trong phỏng vấn, ứng viên có thể phân biệt phần công cụ gợi ý, phần đã đối chiếu với tài liệu gốc và phần cần người phụ trách quyết định. Ví dụ ấy cho thấy họ hiểu công việc của người nhận, không chỉ biết tạo văn bản.

Hiểu thiên lệch và tính công bằng đòi hỏi chú ý đến những nhóm hoặc trường hợp bị bỏ sót trong dữ liệu và câu trả lời. Nếu một gợi ý hay bản phân loại ảnh hưởng đến con người, ứng viên cần chỉ ra giả định của công cụ, đối chiếu trường hợp ngoại lệ và sửa nhận định thiếu căn cứ. Đây là cách diễn giải những năng lực khảo sát nêu, không phải bài thi chung do Express ấn định cho mọi vị trí.

Chuyển kinh nghiệm AI thành bằng chứng trong CV và phỏng vấn

Với người tìm việc tại Việt Nam, bằng chứng hữu ích nhất là một nhiệm vụ có thật, kể theo chuỗi từ đầu vào đến kết quả. Cách chứng minh năng lực trong CV là nói rõ AI hỗ trợ khâu nào, con người giữ quyền quyết định ở đâu và sản phẩm cuối được kiểm tra thế nào. Khung dưới đây là gợi ý trình bày kinh nghiệm, không phải tiêu chí chấm điểm chính thức của khảo sát Mỹ.

• Nhiệm vụ đã làm: Nêu công việc cụ thể và phần AI hỗ trợ. Nếu công cụ chỉ tạo bản nháp, hãy ghi rõ ai sửa và ai phê duyệt kết quả cuối.
• Cách kiểm chứng: Chỉ ra dữ kiện, phép tính hoặc kết luận nào đã được đối chiếu với nguồn hay quy tắc nghiệp vụ. Nếu phát hiện lỗi, mô tả quyết định sửa hoặc bỏ đầu ra.
• Dữ liệu được bảo vệ: Nói rõ loại thông tin đã ẩn, thay thế hoặc giữ ngoài công cụ, cùng lý do. Không cần tiết lộ dữ liệu khách hàng để chứng minh cách làm.
• Kết quả công việc: Nêu thay đổi có thể kiểm tra, như thời gian xử lý, số vòng sửa hoặc chất lượng đầu ra, khi có số liệu đối chiếu. Nếu chưa đo được, chỉ mô tả điều đã quan sát.

Trong phỏng vấn, câu chuyện ấy cho phép hỏi tiếp: vì sao chọn công cụ, điều gì khiến ứng viên không tin ngay câu trả lời, ai kiểm tra phiên bản cuối và lợi ích đến từ phần việc nào. Nếu sản phẩm gốc thuộc diện bảo mật, ứng viên vẫn có thể trình bày quy trình và loại bằng chứng được phép chia sẻ. Ranh giới rõ giữa đóng góp của con người và của AI giúp bên tuyển dụng đánh giá năng lực qua công việc, thay vì qua danh sách công cụ.

Tự học tăng, nhưng năng lực vẫn cần được chứng minh

Trong khảo sát khác tại Mỹ, báo cáo tháng 9/2026 của ICIMS ghi nhận 47% người tìm việc đã phát triển kỹ năng AI trong sáu tháng trước khảo sát, tăng từ 41% một năm trước; tỷ lệ tự học tăng từ 22% lên 30%, còn đào tạo do doanh nghiệp cung cấp gần như đứng yên ở mức khoảng một phần sáu. Đây là dữ liệu về quá trình học, không phải thước đo trực tiếp cho năng lực mà khảo sát Express hỏi người tuyển dụng.

Khi kỹ năng có thể hình thành ngoài chương trình đào tạo chính thức, chứng chỉ hoặc khóa học chỉ kể được một phần câu chuyện. Người nộp hồ sơ cần một nhiệm vụ có dấu vết kiểm chứng, cách bảo vệ dữ liệu và kết quả gắn với công việc để bên tuyển dụng nhìn thấy điều họ thực sự làm được.

Đọc thêm:

• CV viết bằng AI dễ hòa vào đám đông: hãy chứng minh năng lực ngoài câu chữ
• Claude tự sửa 10 lỗi căn chỉnh: Kết quả tốt nhưng vẫn biết “lách điểm”
• OpenAI dành 1 tỷ USD cho phòng thủ mạng: tín dụng không thay thế nhân lực