Yabancı şirkete uzaktan çalışırken sözleşme adını değil, fiilî ilişkiyi kontrol edin

Türkiye’den yabancı bir şirkete uzaktan çalışıyorsanız sözleşmedeki “employee” veya “contractor” ibaresiyle yetinmeyin. İşi ücret karşılığında şirketin talimatı ve denetimi altında yapmanız, iş sözleşmesinin ayırt edici unsuru olan bağımlılığa işaret eder; Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının açıklaması iş görme, ücret ve bağımlılığı birlikte sayar. İşin kapsamını ve yürütülüşünü kendi adınıza belirliyorsanız bağımsız faaliyet olasılığını ayrıca değerlendirin.

Ardından çalışma biçiminizi Türkiye’deki sigorta kaydıyla karşılaştırın. SGK’nın sigortalılık statüleri açıklamasında hizmet akdiyle çalıştırılanlar 4/1(a), hizmet akdine bağlı olmadan kendi adına ve hesabına çalışan, sayılan koşulları taşıyanlar 4/1(b) kapsamındadır. Yabancı şirketin bordrosunda görünmeniz veya ona fatura kesmeniz, Türkiye’de hangi kaydın bulunduğunu kendiliğinden göstermez.

İşin yönetimini kim üstleniyor?

Önce günlük akışı inceleyin: Görevleri kim atıyor, öncelikleri kim değiştiriyor, işin nasıl yapılacağına kim karar veriyor? Şirket belirli saatlerde hazır bulunmanızı, izin için onay almanızı ve bir yöneticiye düzenli rapor vermenizi istiyorsa bunlar bağımlı çalışma yönünde göstergelerdir. Özellikle işin sonucundan çok çalışma sürecinin sürekli denetlenmesi önem taşır.

Bağımsız hizmet sunumunda ise teslim edilecek iş, kapsam, süre ve bedel müzakere edilir; hizmet sağlayıcı çalışma yöntemini kendi adına belirleyebilir. Başka müşterilere çalışma imkânı, teslim sonucundan sorumluluk ve işin yeniden yapılmasına ilişkin koşullar bu tabloyu tamamlar. Ancak müşterinin bir teslim tarihi koyması onu tek başına işveren yapmaz; iş ilişkisi de sırf uzaktan yürütüldüğü için bağımsız faaliyete dönüşmez.

İş araçlarını ayrıca değerlendirin. Bilgisayarı, gerekli yazılımları ve erişim yetkilerini şirket sağlıyorsa bu, işin şirket organizasyonuna nasıl bağlandığını anlamaya yardımcı olur. Kendi bilgisayarınızı kullanmanız da tek başına bağımsızlık kanıtı değildir; talimat, denetim ve zaman kontrolüyle birlikte değerlendirilmelidir. Sabit aylık ödeme ve tek müşteriye çalışma da aynı nedenle kesin sınıflandırma ölçütü sayılamaz.

Yazılı uzaktan çalışma sözleşmesinde ne bulunmalı?

Uzaktan Çalışma Yönetmeliği, İş Kanunu kapsamındaki uzaktan iş ilişkisinde yazılı sözleşme yapılmasını ve sözleşmede işin tanımına, yapılma biçimine, süresine, yerine, ücrete, sağlanan araçlara, iletişime ve çalışma koşullarına yer verilmesini öngörür. Bu kapsam uzaktan çalışan işçi ile işvereni için geçerlidir; yabancı şirketle kurulan her hizmet ilişkisine yalnızca “uzaktan” sözcüğü nedeniyle aynı hükümler uygulanmaz.

Çalışma zamanının hangi aralıkta ve ne kadar süreyle belirlendiğine bakın. Fazla çalışma işverenin yazılı talebine ve işçinin kabulüne bağlıdır; iletişim yöntemi ve zaman aralığı da taraflarca belirlenir. Şirket başka bir saat dilimindeyse hangi saatlerde ulaşılabilir olacağınızın açık yazılması, günlük uygulamayla sözleşme arasındaki farkı görmenizi sağlar.

Araçlar için kimin temin, bakım ve onarımdan sorumlu olduğunu; çalışma mekânı düzenlemesinin maliyetini ve işi yapmaktan kaynaklanan doğrudan zorunlu giderlerin nasıl saptanıp karşılanacağını ayrı ayrı okuyun. Sözleşmede aksi kararlaştırılmadıkça gerekli malzeme ve iş araçlarının işverence sağlanması esastır. İşverenin teslim ettiği araçlar için bir liste düzenlenmesi de öngörülür; ekipmanın sizde bulunması ile mülkiyetinin kimde olduğu böylece karışmaz.

Veri koruma hükümleri de somut olmalı: korunacak verinin kapsamı, işverenin bildirdiği kurallar ve kullanacağınız araçların sınırları işin yürütülüşünü etkiler. Bunlar iş ilişkisini tek başına belirlemez, fakat şirketin işi hangi organizasyon içinde yönettiğini gösteren koşullarla birlikte okunabilir. Bağımsız hizmet sözleşmesinde ise teslim kapsamı, ücret, giderler ve sorumluluklar açıkça yazılmalıdır; İş Kanunu kapsamındaki uzaktan işçi hükümlerini doğrudan bu sözleşmeye taşımayın.

SGK statüsü ile çalışma koşulları uyuşuyor mu?

Sigorta hizmet dökümünde adınıza hangi statüde kayıt bulunduğunu ve kayıt dönemlerini kontrol edin. Hizmet akdine işaret eden çalışma düzeni varken 4/1(a) bildirimi görünmüyorsa, yalnızca yabancı bordroya güvenerek kayıt bulunduğu sonucuna varmayın. Türkiye’deki bir şirket veya başka bir aracı sözleşmenin tarafıysa bildirimi hangi kuruluşun yaptığını da belirleyin; ücret ödeyen kuruluşla talimat veren kuruluş farklı olabilir.

Kendi adınıza faaliyet yürüttüğünüzü düşünüyorsanız vergi mükellefiyeti ile sigortalılık kaydını iki ayrı konu olarak ele alın. Serbest meslek veya ticari kazanç nedeniyle gelir vergisi mükellefiyeti, bağımsız çalışanlara ilişkin 4/1(b) kapsamındaki yollardan biridir; tek başına “contractor” yazması bu koşulu oluşturmaz. Fatura, yabancı para cinsinden ödeme veya yabancı banka hesabı, işin fiilen kimin yönetiminde yapıldığı sorusunun yerine geçmez.

Karar ağacı: sözleşme, uygulama, kayıt

1. Tarafı belirleyin. Sözleşmede işveren veya hizmet alan olarak kim yazıyor? Ücreti kim ödüyor, günlük talimatı kim veriyor? Farklı kuruluşlar varsa ilişkilerini açıklığa kavuşturun.
2. Bağımlılığı değerlendirin. Şirket çalışma saatini, görev sırasını, izinleri ve işin yürütülüşünü yönetiyorsa iş sözleşmesi olasılığını inceleyin. Kapsamı, yöntemi ve müşteri ilişkilerini kendi adınıza yönetiyorsanız bağımsız faaliyet olasılığına bakın.
3. Kaydı karşılaştırın. Türkiye’de 4/1(a) bildirimi veya bağımsız faaliyet için 4/1(b) kaydı var mı? Kayıt yoksa ya da işin fiilî niteliğiyle uyuşmuyorsa, sözleşmedeki unvanı kesin sonuç gibi kabul etmeyin.
4. Yazılı koşulları eşleştirin. Ücret, araçlar, giderler, çalışma yeri ve saatler konusundaki maddeler günlük uygulamayı anlatıyor mu? Farklılıkları somut tarihler ve örneklerle not edin.

Uzman görüşü için hangi belgeler gerekli?

İmzalı sözleşmeyi ve eklerini, görev tanımını, ödeme kayıtlarını ve varsa faturaları, SGK hizmet dökümünü ve vergi mükellefiyeti bilgilerini bir araya getirin. Görev ataması, çalışma saatleri, izin onayı, raporlama, araç teslimi ve gider ödemesine ilişkin yazışmalar da fiilî düzeni gösterir. Yalnızca teklif mektubunu götürmek, sonradan değişen çalışma koşullarının görülmesini zorlaştırır.

Şirketten Türkiye’de sigorta bildiriminin hangi kuruluş tarafından ve hangi statüde yapılacağını yazılı biçimde açıklamasını isteyin. Sözleşme, uygulama ve kayıt birbiriyle örtüşmüyorsa iş hukuku ve SGK yönünden uzman değerlendirmesi alın; gelir vergisi yükümlülüklerini ayrı bir başlık olarak sorun.

Ayrıca okuyun:

• “Uzaktan” ilan herkese açık değil: Başvurmadan önce üç alanı kontrol edin
• Uzaktan çalışmaya hazır şirketler yapay zekâyı da daha hızlı benimsiyor
• Hugging Face’e ilk adım: Yanlış modeli çalıştırmadan önce üç kontrol