NASA, ISS sonrası için teklif istedi; ilk ulaşımı kendisi sağlayabilir

NASA, Uluslararası Uzay İstasyonu’nun (ISS) ardından alçak Dünya yörüngesinde kullanılacak ticari istasyonlar için 9 Ekim 2026 tarihli nihai teklif çağrısını yayımladı; NASA Başkanı Jared Isaacman aynı duyuruda “the economics ultimately have to work” dedi. Teklifler 8 Aralık 2026’ya kadar verilecek. Kurum, erken geliştirme aşamasında en az iki yüklenici seçmeyi ve sözleşmeleri 2027 baharında vermeyi planlıyor. ABD’deki şirketlerden yalnızca bir istasyon tasarımı değil, insanlı uçuşları destekleyecek işletme ve ulaşım planı isteniyor.

Ars Technica’nın ihale incelemesine göre NASA, ilk dört NASA hizmet görevinin ulaşımını sağlamayı teklif ediyor; dosyada 2030 için dört koltuklu bir mürettebat uçuşunun maliyeti 325 milyon dolar, bir kargo uçuşunun maliyeti 300 milyon dolar olarak tahmin ediliyor. Teklif verenlerin bu aşamada bir taşıyıcıyla imzalı sözleşme veya niyet mektubu sunması da gerekmiyor. Ulaşım desteği bir seçenek; uçuşları hangi taşıyıcının gerçekleştireceği kararlaştırılmış değil.

Tekliften hizmete uzanan seçim nasıl işleyecek?

Çağrı, tasarım ve inşaatı tek başına yeterli saymıyor. Şirketlerin istasyonu test etmesi, insanlı kullanım için sertifikalandırması ve işletmesi gerekiyor; hizmet tanımı mürettebatın istasyona gidişini ve dönüşünü de kapsıyor. Değerlendirme böylece yörüngeye çıkarılacak yapının ötesinde, NASA’nın araştırma ve keşif faaliyetleri için kullanabileceği bir hizmetin kurulmasına odaklanıyor.

Öngörülen sözleşmeler sabit fiyatlı, birden çok şirkete açık ve ihtiyaç oldukça iş emri verilebilen bir yapıda. İlk seçim erken geliştirmeyi destekleyecek; nihai tasarım, test ve değerlendirme için daha sonra ayrı bir rekabetçi iş emri açılacak. Sertifikasyon ve hizmet siparişleri de sonraki aşamalara bağlı. İlk yükleniciler arasında yer almak, istasyonun sertifikasını veya düzenli NASA görevlerini otomatik olarak kazandırmıyor.

NASA’nın CLDC tedarik takvimi, taslak teklif dosyasının 6 Temmuz 2026’da, nihai dosyanın 9 Ekim’de yayımlandığını ve sözleşme kararının 2027 baharı için planlandığını gösteriyor. Taslak aşamasında şirketlerin soruları ve yorumları alındı; nihai çağrı artık teklif hazırlanacak metin. Şirketlerin geliştirme maliyetlerini ve ileride sunabilecekleri hizmeti aynı ticari plan içinde ele alması gerekiyor.

İlk görevlerde ulaşım neden ayrı tutuldu?

NASA’nın ilk uçuşlar için ulaşım sağlama seçeneği, istasyon geliştiricisinin teklif verirken henüz tamamlanmamış bir taşıma anlaşmasını sunma zorunluluğunu kaldırıyor. Bununla birlikte kurumun uzun vadeli hedefi uçtan uca hizmet: mürettebatın istasyona ulaşıp geri dönebilmesi, istasyonun kullanılabilirliğinin bir parçası. Erken görevlerde verilebilecek destek, sonraki hizmetlerin ulaşım sorumluluğunu kalıcı olarak NASA’ya devretmiyor.

Bir istasyonun yörüngede kurulması ile astronot taşıyan aracın aynı tarihte hazır olması iki ayrı takvim. Aracın kapasitesi, insanlı uçuş sertifikasyonu ve istasyona yanaşma uyumu mürettebatlı hizmetin başlayabilmesi için birlikte işlemeli. NASA’nın ilk görevlerde ulaşımı sağlama olasılığı bu takvimler arasındaki bağı yönetebilir; uygulamanın hangi taşıyıcı ve görev düzeniyle gerçekleşeceği sonraki kararlara bağlı.

Dosyadaki mürettebat ve kargo maliyetleri de ayrı kalemler; istasyonun geliştirme ve işletme giderlerine ekleniyorlar. Bunlar gelecekte ödenecek kesin uçuş fiyatları değil, teklif sürecinde kullanılan tahminler. Şirketler açısından ulaşım desteğinin değeri, NASA’nın hangi görevleri sağlayacağı ve daha sonraki uçuşların nasıl fiyatlanacağı netleşince belirginleşecek.

Şirketlerin hazırlığı, NASA’nın seçimi anlamına gelmiyor

Axiom Space, Voyager’ın Starlab girişimi ve Vast yarışmaya hazırlanan ekipler arasında. Starlab yöneticisi Marshall Smith, girişimin kendi iş planı ve teknik çözümüyle rekabete katılacağını belirtti. Vast ise Haven-1 modülünde son entegrasyon aşamasında olduğunu ve çok modüllü bir istasyona ilerlemeyi hedeflediğini aktardı. Bunlar şirketlerin proje durumları ve niyetleri; NASA’nın yüklenici seçimi henüz yapılmadı.

İhalenin aşamalı yapısı, birden çok yaklaşımın erken geliştirmede ilerlemesine alan açarken sonraki iş emirlerinde rekabeti koruyor. Bu yapı NASA’nın tek bir istasyon projesine hemen bağlanmasını önleyebilir. Şirketler içinse erken aşamada seçilmek ile sertifikasyon ve hizmet geliri elde etmek farklı eşikler. Donanımın olgunlaşması, insanlı uçuş güvenliği ve istasyonun işletme maliyetlerini karşılayacak talep aynı planın parçaları.

ISS sonrası geçişin ekonomik sınavı

NASA’nın hedefi, ISS emekliye ayrıldıktan sonra da alçak Dünya yörüngesinde araştırma, teknoloji geliştirme ve mürettebat eğitimi yapabilmek. Ticari tesisler bu faaliyetlere yer sağlayabilir; fakat geçiş yalnızca bir modülün fırlatılmasına bağlı değil. İstasyonun güvenli kullanım için sertifikalandırılması, astronotların gidip dönebilmesi ve araştırma yüklerinin taşınması birlikte işleyen bir hizmet gerektiriyor.

Ekonomik uygulanabilirlik bu nedenle satın alma modelinin merkezinde. NASA gelecekte istasyon hizmeti alan müşterilerden biri olmayı planlarken şirketlerin başka müşteriler ve pazarlar geliştirmesini de bekliyor. Kamu görevlerinin tek başına işletme giderlerini karşılayıp karşılamayacağı ve ek talebin oluşup oluşmayacağı şirketlerin ticari planlarında sınanacak. Önce tekliflerin teslimi, ardından erken geliştirmeye geçecek ekipleri belirleyecek sözleşme kararları bekleniyor.

Ayrıca okuyun:

• ESA ile Vast Antalya’da anlaştı: ISS sonrası için henüz garanti yok
• ISS’nin yüksek hızlı bağlantısı geri döndü: Anten uzay yürüyüşünde değişti
• KOSGEB desteği hibe değil: 1,5 milyon TL için geri ödeme hesabı