ChatGPT arama motoru sayıldı: AB’nin dört aylık DSA takvimi

Avrupa Komisyonu, 31 Ağustos 2026’da ChatGPT’yi Dijital Hizmetler Yasası (DSA) kapsamında Çok Büyük Çevrimiçi Arama Motoru, yani VLOSE olarak belirledi. Reddit ve Roblox ise aynı kararla Çok Büyük Çevrimiçi Platform (VLOP) statüsüne alındı. Komisyonun güncel duyurusuna göre üç hizmet de AB’de aylık ortalama en az 45 milyon kullanıcıya ulaştığını bildirdi; bildirimden sonraki dört aylık uyum süresi Ocak 2027’ye kadar devam edecek.

Karar, bütün sohbet botlarını arama motoru haline getirmiyor. ChatGPT’nin kullanıcı sorgularına yanıt verirken web’de arama yapabilen karma hizmet yapısı VLOSE sınıflandırmasının temelini oluşturuyor. Statü kullanıcı arayüzünde hemen bir değişiklik yaratmıyor; risk değerlendirmesi, bağımsız denetim ve araştırmacıların verilere erişimi gibi güçlendirilmiş yükümlülükleri OpenAI açısından devreye sokuyor.

ChatGPT neden VLOSE olarak sınıflandırıldı?

DSA bakımından belirleyici unsur yapay zekâ kullanılması değil, hizmetin hangi işlevi yerine getirdiği. ChatGPT bir kullanıcının sorusunu alabiliyor, etkileşimli yanıt üretebiliyor ve bu yanıt için çevrimiçi arama yapabiliyor. Komisyon bu birleşimi, arama motoru işlevi de taşıyan “karma hizmet” olarak değerlendirdi.

Euronews’un karar günü yayımladığı haber, ChatGPT’nin arama işlevinin Mart 2026’da sona eren altı aylık dönemde AB’de ortalama yaklaşık 159 milyon aylık aktif kullanıcıya ulaştığının OpenAI tarafından bildirildiğini aktarıyor. Aynı haberde Reddit için 57,2 milyon, Roblox için yaklaşık 48 milyon kullanıcı açıklanıyor.

Reddit ve Roblox’ta düzenleyici açıdan öne çıkan işlev farklı: Kullanıcılar üçüncü taraf içeriği oluşturup kamuya yayabiliyor. Bu nedenle iki hizmet VLOP, ChatGPT ise VLOSE oldu. Kategoriler farklı olsa da her ikisi de DSA’nın en büyük hizmetler için kurduğu güçlendirilmiş gözetim katmanına giriyor.

• VLOSE: Kullanıcı sorgularına karşılık çevrimiçi bilgi arayan hizmet kategorisi. ChatGPT’de sınıflandırmayı belirleyen unsur, web aramasını da içerebilen sorgu-yanıt işlevi.
• VLOP: Kullanıcıların üçüncü taraf içeriğini geniş bir kitleye ulaştırabildiği platform kategorisi. Reddit ve Roblox kararda bu gruba yerleştirildi.
• Ortak eşik: Her iki statü için de AB’de aylık ortalama en az 45 milyon kullanıcı ve Avrupa Komisyonunun resmî belirleme kararı gerekiyor.

45 milyon eşiği hangi hizmetleri etkiliyor?

Eşiğin aşılması tek başına bütün yapay zekâ ürünlerini VLOSE yapmıyor. Önce hizmetin çevrimiçi arama motoru veya çevrimiçi platform niteliği taşıması, ardından kullanıcı sayısının eşiğe ulaşması ve Komisyonun hizmeti resmen belirlemesi gerekiyor. ChatGPT kararı, kapalı bir kurumsal asistan ile kamuya açık web’de arama yapan büyük ölçekli bir hizmetin otomatik olarak aynı kategoriye girmeyeceğini gösteriyor.

Bu ayrım Türkiye’de geliştirilen hizmetler için de önemli. DSA’nın kapsam maddesi, düzenlemenin sağlayıcının nerede kurulduğuna bakılmaksızın AB’de bulunan kullanıcılara sunulan aracılık hizmetlerine uygulanabileceğini belirtiyor. Dolayısıyla Türkiye merkezli olmak tek başına muafiyet sağlamıyor; ancak AB kullanıcılarına erişmek de bir şirketi kendiliğinden VLOSE veya VLOP statüsüne sokmuyor.

Türkiye’den AB’ye hizmet veren büyük bir arama veya platform işletmesi açısından kritik üç soru bulunuyor: Ürün DSA’daki aracılık hizmetlerinden hangisine giriyor, AB’deki ortalama aylık kullanıcı sayısı ne kadar ve Komisyon tarafından VLOSE ya da VLOP olarak belirlenmiş mi? ChatGPT kararı yalnızca bu koşulların birlikte oluştuğu güçlendirilmiş katmanı ilgilendiriyor.

Dört aylık takvim neden iki farklı son tarihle aktarıldı?

Komisyonun güncel sayfası, belirleme kararının hizmetlere bildirilmesinden sonra başlayan dört aylık dönemi Ocak 2027’ye kadar olarak ifade ediyor. Karar günü yayımlanan ilk bağımsız haberlerde ise süre 31 Ağustos’tan hesaplanarak Kasım 2026 sonuyla eşleştirildi. İki ifade aynı başlangıç noktasını kullanmadığı için takvimsel olarak örtüşmüyor.

DSA’daki dört aylık süre basın açıklamasının yayımlandığı günden değil, belirleme kararının sağlayıcıya resmen bildirilmesinden sonra işliyor. Bu nedenle kamuya açık mevcut metinler içinde Ocak 2027 ifadesi güncel resmî takvimi, Kasım sonu ise ilk haberlerdeki hesaplamayı temsil ediyor. Kesin yükümlülük tarihi bakımından her şirket için bildirim tarihi belirleyici olacak.

Dört aylık dönem bir soruşturma sonucu veya ihlal kararı değil, güçlendirilmiş kurallara geçiş süresi. Bu sırada sağlayıcıların uyum işlevini kurması, sistemik riskleri değerlendirmesi ve denetlenebilir süreçleri hazırlaması bekleniyor.

Risk değerlendirmesi, denetim ve veri erişimi ne getirecek?

VLOSE statüsü yalnızca yasa dışı içeriğin kaldırılmasıyla sınırlı bir yükümlülük oluşturmuyor. ChatGPT’nin hizmetinden ve algoritmik sistemlerinden doğabilecek sistemik riskleri belirlemesi, değerlendirmesi ve azaltması gerekecek. İncelenecek alanlar arasında yasa dışı içeriğin yayılması, çocuklar üzerindeki etkiler, fiziksel ve ruhsal esenlik, temel haklar, seçim süreçleri ve kamu güvenliği bulunuyor.

ChatGPT bakımından bu çerçeve, web’den bulunan veya yanıt içinde sentezlenen bilgilerin geniş ölçekte ne tür riskler yaratabileceğinin belgelenmesini gerektirebilir. Ancak Komisyon henüz ChatGPT’ye özgü bir risk raporu yayımlamadı ve belirli bir özelliğin DSA’yı ihlal ettiğine karar vermedi. Yeni statü denetim çerçevesini başlatıyor; tek tek ürün işlevleri hakkındaki sonuçlar daha sonra ortaya çıkacak.

Bağımsız denetim, şirketin kendi uyum beyanlarının dışarıdan incelenmesini sağlıyor. Yetkilendirilmiş araştırmacılara veri erişimi ise sistemik risklerin yalnızca şirket içi ölçümlere dayanarak değerlendirilmesini önlüyor. AB’ye Türkiye’den büyük ölçekli bir hizmet sunan işletme açısından bunun karşılığı; AB kullanıcı kapsamını ayrı ölçebilmek, risk kararlarını kayıt altına almak, algoritmik sistemlere ilişkin denetlenebilir kanıtları korumak ve veri erişimi talepleri için hukuki ve teknik süreç oluşturmak.

Kullanıcılar için hemen ne değişecek?

Belirleme kararı, ChatGPT’nin AB’deki kullanıcılarına 1 Eylül 2026’da yeni bir ekran, ayar veya özellik sunulacağı anlamına gelmiyor. Görünür sonuçlar, OpenAI’ın dört aylık dönemde benimseyeceği risk azaltma ve şeffaflık önlemleri ile Komisyonun bunları nasıl denetleyeceğine bağlı olacak.

Daha ayrıntılı risk ve denetim raporları, araştırmacı incelemesi ve hizmet tasarımında riskleri azaltmaya yönelik değişiklikler gündeme gelebilir. Bunların hangilerinin doğrudan kullanıcı deneyimine yansıyacağı henüz açıklanmış değil.

Şimdilik kesinleşen tablo şu: ChatGPT DSA kapsamında VLOSE, Reddit ve Roblox ise VLOP statüsünde; üç hizmet de dört aylık geçişten sonra güçlendirilmiş AB gözetimine tabi olacak. Hikâyenin sıradaki somut aşaması, resmî bildirim tarihlerinin ve şirketlerin ilk uyum önlemlerinin ortaya çıkması.

Ayrıca okuyun:

• Yapay zekâ veri merkezi borcu neden riskli? Dört kırılma noktası
• YouTube’dan para kazanma şartları: 2027 değişikliğine hazırlık takvimi
• InspeCity 100 crore rupi topladı: Dört görevle yörüngeye çıkacak