Türkiye’de AI reklamında görünür bildirim ve sahte tavsiye yasağı

Ticaret Bakanlığının duyurduğu ve 1 Ağustos 2026’da yürürlüğe giren kurallara göre, reklamda insandan ayırt edilemeyecek bir yapay zekâ karakteri varsa bu durum açık, anlaşılır ve ayırt edilebilir biçimde belirtilmeli. Gerçek bir kişinin dijital kopyasıyla, o kişinin yaşamadığı bir ürün deneyimini veya vermediği bir tavsiyeyi varmış gibi gösteren reklam ise açıklama eklenerek yayımlanabilir hâle gelmez.

Yönetmelik değişikliğinin metni, yapay zekâ veya başka bir yazılımın tüketicinin ekonomik davranışını önemli ölçüde etkileyecek şekilde kullanılması hâlinde de açıklama istiyor. Sosyal medya etkileyicisinin paylaşımındaki “Reklam” veya “Tanıtım” ibaresi farklı bir yükümlülük: Ticari ilişkiyi gösterir, yapay zekâ kullanımını kendiliğinden açıklamaz. Bir paylaşımda iki koşul da gerçekleşiyorsa iki bilgi de izleyiciye görünür olmalı.

Hangi yapay zekâ kullanımı açıklama gerektirir?

Reklam hazırlanırken herhangi bir yapay zekâ aracına başvurulması, tek başına özel bir bildirim zorunluluğu anlamına gelmez. İlk eşik, reklamda yapay zekâyla oluşturulmuş ve insandan ayırt edilemeyecek bir dijital karakterin bulunmasıdır. Karakter tamamen kurgusal olsa bile izleyici onu gerçek bir insan sanabilecekse yapay zekâ kullanımı belirtilmelidir; karakterin satın alma kararını ayrıca önemli ölçüde etkilediğini göstermek gerekmez.

İkinci eşik, yapay zekânın veya başka bir yazılımın tüketicinin mal ya da hizmete ilişkin ekonomik davranışını önemli ölçüde etkileyecek şekilde kullanılmasıdır. Burada aracın adı yerine reklamda ne yaptığına bakılır: Ürünün sunumunu, teklifi veya tüketiciye gösterilen sonucu satın alma davranışı açısından kayda değer biçimde değiştiriyor mu? Bu değerlendirme, reklamın görünen içeriğiyle yazılımın işlevi birlikte ele alınarak yapılır.

Koşullu bir örnekte, metindeki yazım yanlışlarının yapay zekâyla düzeltilmesi ve başka hiçbir içeriğin değişmemesi, bu eşiklerden birini kendiliğinden karşılamaz. Yapay zekâyla üretilmiş bir görsel için de karar yalnızca üretim yöntemine bakılarak verilmez: Görselde insan gibi bir karakter olup olmadığı ve yazılım kullanımının ekonomik davranış üzerindeki ağırlığı önemlidir. Bildirim gereken bir reklamda da ürün hakkında gerçeğe aykırı bir izlenim yaratılmamalıdır; açıklama, yanıltıcı iddiayı düzeltmez.

Bildirim mobil ekranda nasıl görünür olmalı?

Yapay zekâ kullanımına ilişkin kural zorunlu bir etiket sözcüğü, punto veya sabit ekran konumu tarif etmiyor. Ölçüt, bilginin açık, anlaşılır ve ayırt edilebilir olması. Bu yüzden “Yapay zekâ ile oluşturulmuş karakter” gibi doğrudan bir ifade, tek başına bırakılmış “AI” kısaltmasından daha anlaşılır bir editoryal tercihtir; reklamın içindeki okunur bir açıklama da kolayca gözden kaçan bir dipnottan daha güvenilir bir yerleşim sağlar.

Bir telefon ekranı maketinde üstte marka ve reklam içeriği, ortada insan gibi görünen kurgusal sunucu, onun yakınında da yapay zekâ açıklaması olduğunu düşünün. Alt taraftaki satın alma düğmesi veya platformun arayüzü açıklamayı kapatmamalı. Bu, hukuken zorunlu tek şablon değil; küçük ekranda izleyicinin karakteri ve açıklamayı birlikte görebilmesi için somut bir tasarım önerisi.

Aynı reklam video, dikey görsel ve kırpılmış gönderi olarak yayımlanacaksa bildirimin her sürümde seçilebildiğinden emin olun. Videoda karakter görünürken açıklamanın yalnızca çok kısa bir anda belirmesi, mesajı anlaşılır kılmayabilir. Altyazı, arayüz düğmeleri veya görsel kırpması metni örtüyorsa bildirimin yerini değiştirin; yalnızca gönderinin açılınca görülen açıklama alanına güvenmeyin.

Etkileyici reklamındaki etiket ayrı ne anlatır?

Bir sosyal medya etkileyicisi reklam verene ait ürüne yönlendirme yapıyor, tanıtım karşılığında ödeme veya ücretsiz ya da indirimli ürün elde ediyor, tanıtım kampanyasına katılıyor veya etkinlik karşılığında menfaat sağlıyorsa içeriğin reklam niteliği açıkça anlaşılmalıdır. Bu tür paylaşımda “Reklam” ya da “Tanıtım” ifadesine, reklam verenin adı veya ticaret unvanı ya da kurala uygun ilişki açıklamalarından biri eşlik eder. “Yapay zekâ ile oluşturuldu” ifadesi tek başına bu ticari bağı anlatmaz.

Reklam açıklaması arka plandan ayrılmalı, kolay okunmalı ve izleyicinin ekranı kaydırmasına gerek kalmadan ilk karşılaşmada görülebilmelidir. Diğer etiketlerden önce gelmeli, arayüz öğeleriyle örtülmemeli; birden fazla paylaşım veya farklı paylaşım biçimi varsa her birinde bulunmalıdır. İnsan gibi görünen dijital sunucunun yer aldığı bir etkileyici reklamında, üst alanda ticari ilişkiyi, karakterin yanında da yapay zekâ kullanımını açıkça göstermek iki ayrı soruya cevap verir. Instagram işbirliği açıklamasının yerleşimi de bu görünürlük sorunuyla doğrudan ilgilidir.

Gerçek kişinin dijital kopyasında yasak nerede başlar?

Yasak, gerçek bir kişinin yapay zekâyla oluşturulmuş dijital kopyasının gerçeğe aykırı bir kişisel deneyim, kullanım veya tavsiye izlenimi verdiği reklamı hedefler. Koşullu bir senaryoda, bir sporcunun dijital kopyası hiç denemediği içecek için “Kullandım, öneriyorum” diyorsa izleyiciye uydurma bir kişisel tanıklık sunulmuş olur. Reklamın köşesine yapay zekâ etiketi eklemek bu izlenimi ortadan kaldırmaz.

Kişinin görüntüsünü kullanmaya rıza göstermesi de uydurulmuş deneyimi gerçek yapmaz. Çelik Hukuk değerlendirmesi, rıza ile açıklamanın gerçeğe aykırı deneyim veya tavsiye izlenimini tek başına gidermediğini belirtiyor. Bu nedenle kurgusal, insan gibi görünen bir karakter için açıklama hazırlanabilirken gerçek kişiye sahte bir kişisel tavsiye atfeden reklamın yayımlanması söz konusu değildir.

Dört koşullu reklamda hangi karar çıkar?

Bildirim gerekir: Bir kozmetik reklamındaki sunucu tamamen kurgusal ve yapay zekâyla oluşturulmuş, fakat gerçek bir insandan ayırt edilemiyor. Reklamın içinde karakterin niteliği açık ve anlaşılır biçimde belirtilmeli. Sunucunun kurgusal olması açıklama gereğini kaldırmaz.
Genel reklam etiketi gerekir: Bir içerik üreticisi, kendisine ücretsiz gönderilen ayakkabıyı kendi çektiği videoda tanıtıyor. Videoda insan gibi bir yapay zekâ karakteri bulunmuyor ve ekonomik davranışı önemli ölçüde etkileyen bir yazılım kullanılmıyor. Ticari ilişki “Reklam” veya “Tanıtım” ibaresiyle görünür kılınmalı; bu koşullarda ayrıca yapay zekâ bildirimi gerekmez.
Yasak: Bir reklam, gerçek bir sporcunun yapay zekâyla hazırlanmış dijital kopyasını kullanarak hiç denemediği içeceği kişisel deneyimine dayanarak önerdiği izlenimini veriyor. “Yapay zekâ ile üretildi” açıklaması uydurma tavsiyeyi yayımlanabilir hâle getirmez. Sorun etiketin yeri değil, reklamın kurduğu gerçeğe aykırı tanıklıktır.
Yapay zekâ bildirim eşiğinin dışında: Bir ürün reklamında yalnızca yazım yanlışları yapay zekâ aracıyla düzeltiliyor; insan gibi görünen dijital karakter yok ve yazılım kullanımı tüketicinin ekonomik davranışını önemli ölçüde etkilemiyor. Bu koşullu kullanım özel yapay zekâ açıklaması gerektirmez. Reklamın içeriği yine genel doğruluk ve reklam kurallarına uymalıdır.

Ayrıca okuyun: