AB’de platform hesabınız kapanırsa algoritma son söz olmak zorunda değil

AB’de fiilen platform işi yaparken hesabınız kapatıldıysa kararın nasıl alındığını ve somut gerekçesini sorabilir, koşullar uygunsa insan incelemesi isteyebilirsiniz. Yürürlükteki GDPR, kişisel verilerinize dayanarak yalnızca otomatik biçimde alınan ve sizi hukuken ya da benzer ölçüde önemli etkileyen kararlarda koruma sağlar; Avrupa Veri Koruma Kurulu’nun haklar rehberi, insanın sonucu değiştirebilecek gerçek bir rolünün bulunması gerektiğini açıklar.

AB platform çalışması direktifi, AB’de yapılan platform işinde hesabı kısıtlama veya kapatma kararını bir insanın vermesini, otomatik sistemin aldığı ya da desteklediği kararlara açıklama ve yeniden inceleme yolu açılmasını öngörür; belirli kararlar için yazılı gerekçe ve inceleme talebine iki hafta içinde gerekçeli yanıt da düzenler. Üye ülkeler bu hükümleri iç hukuka aktarırken, hangi yolu kullanabileceğiniz çalıştığınız ülkede yürürlükte olan kurallara ve GDPR’nin olayınıza uygulanmasına bağlıdır.

Önce işin nerede yapıldığını belirleyin

Platformun AB’de kayıtlı olması tek başına yeterli ölçüt değildir: platform çalışmasına ilişkin kurallar, platform aracılığıyla düzenlenen işin AB içinde yapılmasını esas alır. Türkiye’de yaşayan biri bir AB ülkesinde teslimat yapıyorsa işin yeri bellidir. Türkiye’den çevrim içi görev yapan kişinin aynı platformu kullanması ise işi kendiliğinden AB içinde yapılmış hâle getirmez. Başvurunuzda işin fiilen yürütüldüğü ülkeyi, görev türünü ve hesabın hangi faaliyet için kullanıldığını belirtin.

Sözleşmede “bağımsız çalışan” yazması, kişisel verilerle bağlantılı algoritmik yönetim güvencelerini tek başına ortadan kaldırmaz. Bununla birlikte insan incelemesine ilişkin düzenleme, AB’nin çevrim içi aracılık kurallarındaki “ticari kullanıcı” sayılan kişileri kapsam dışında tutar; bu sınıflandırma ile sırf bağımsız çalışmak aynı şey değildir. Türkiye’den yapılan işte ise platform çalışması kurallarının coğrafi koşulu ile GDPR’nin veri işlemeye uygulanma koşulunu ayrı ayrı değerlendirmek gerekir.

Erişiminiz varken kararın izini saklayın

İlk kayıt, hesabın durumunun ne zaman ve nasıl değiştiğini göstermelidir. Kısıtlama ya da kapatma bildiriminin, varsa puan düşüşünün ve iş tekliflerinin kesildiği görünümün ekran görüntülerini tarih ve saatle saklayın. E-posta, uygulama içi mesaj, ilgili görev ve ödeme kayıtlarını olay sırasına koyun. Bunlar sistemin kararı tek başına verdiğini ispatlamaz; açıklama talebinizi belirli bir işlem ve döneme bağlar.

Bildirim yalnızca “politika ihlali” diyorsa hangi kuralın, hangi davranış nedeniyle uygulandığını ayrıca sorun. Örneğin belirli bir teslimattan sonra puan azaldıysa değişimden önceki ve sonraki görünümü, o işe ilişkin bildirimle birlikte kaydetmek yararlıdır. Platforma göndereceğiniz dosyada müşteri bilgilerini ve işle ilgisiz özel yazışmaları ayıklayın; ihtilafı açıklayan kayıtları bırakın. Hesap tamamen kapanmadan önce mevcut verileri indirmek de sonradan karşılaştırma yapmanızı kolaylaştırabilir.

Otomatik sistemin kararın hangi aşamasında olduğunu sorun

Bir puanın yazılımla hesaplanması, hesabın da yazılım tarafından kapatıldığı anlamına gelmez. Sistem işi dağıtmış, performansı ölçmüş, kısıtlama önermiş veya kararı doğrudan üretmiş olabilir. Eurofound’un algoritmik yönetim incelemesi, bu araçların iş eşleştirme ve denetimde verim sağlayabildiğini; özerklik kaybı, adaletsiz muamele ve mahremiyet riskleri de doğurduğunu anlatır.

Bu yüzden platforma yalnızca “Karar otomatik mi?” diye sormakla yetinmeyin. Puanlama, iş dağıtımı ve hesap kısıtlamasında otomatik izleme veya karar verme sisteminin kullanılıp kullanılmadığını; kullanıldıysa hangi verileri, temel ölçütleri ve önceki değerlendirmeleri dikkate aldığını sorun. Son aşamada bir kişi yer aldıysa hangi yetkiyle değerlendirme yaptığını ve sistemin önerisini değiştirebilip değiştiremediğini öğrenmek isteyin. Hazır bir yanıtın insan tarafından gönderilmesi, kararın gerçekten incelendiğini göstermeyebilir.

GDPR’deki ağır etki eşiği her puan değişiminde otomatik olarak oluşmaz. Hesap kapatılması sizi işlerden ve gelirden mahrum bırakıyorsa etkiyi iş teklifleri, iptal edilen görevler veya ödenmeyen tutarlar üzerinden somutlaştırın. Kararın otomatik mi, yoksa otomatik çıktıdan yararlanan bir insan tarafından mı verildiği de hangi korumanın uygulanacağını değiştirir.

Gerekçeyi ve insan incelemesini yazılı isteyin

Başvuruyu platformun hesap itirazı veya destek kanalından yapın; gönderim kaydını ve başvuru numarasını saklayın. Hesap kimliğinizi, karar tarihini ve bildirimi ekleyip talepleri ayrı ayrı yazın:

1. Hesabı kısıtlayan, kapatan veya puanı değiştiren somut olayın ve uygulanan kuralın açıklanmasını isteyin.
2. Otomatik sistemin yalnızca veri sağlayıp sağlamadığını, öneri üretip üretmediğini ya da kararı doğrudan alıp almadığını sorun.
3. Kullanılan kişisel verileri ve temel ölçütleri öğrenmek; yanlış veya eksik bir veri varsa düzelttirmek istediğinizi belirtin.
4. Kararı değiştirme yetkisi olan bir kişinin sunduğunuz kayıtları değerlendirerek gerekçeli yanıt vermesini talep edin.

Örneğin şöyle yazabilirsiniz: “Hesabımın kısıtlanmasına itiraz ediyorum. Karara yol açan somut olayı ve uygulanan kuralı, otomatik sistemin rolünü ve kullanılan verileri açıklamanızı istiyorum. Eklediğim kayıtların yetkili bir kişi tarafından değerlendirilmesini ve sonucu gerekçesiyle yazılı bildirmenizi talep ediyorum.” Yanlış teslimat kaydı, hatalı kimlik eşleştirmesi veya ödenmeyen iş gibi belirli bir itirazınız varsa bunu bir cümleyle ekleyin. Böylece talebiniz genel bir şikâyet yerine olayınızdaki veri ve karara odaklanır.

Yanıt yetersizse ulusal başvuru yolunu ayırın

Yanıt gelmezse ilk talebinizi, gönderim kanıtını ve gelen mesajları birlikte tutun. AB içinde yapılan işte hesap kapatmanın çalışma ilişkisi üzerindeki etkisi için çalışmanın yapıldığı ülkedeki yetkili çalışma makamını; kişisel verilerin işlenmesiyle ilgili iddia için ilgili veri koruma otoritesini araştırın. Kurumların yetkileri farklı olabileceğinden şikâyette hesabın kapanması, otomatik işlem ve maddi sonuç arasındaki bağlantıyı açıkça kurun.

Türkiye’den yürütülen bir işte yalnızca platformun AB’de kurulmuş olması platform çalışması direktifi kapsamındaki başvuru yolunu açmaz. Veri işleme GDPR kapsamına giriyorsa kişisel verilere erişim, yanlış verinin düzeltilmesi veya şartları oluşmuş tamamen otomatik karara itiraz ayrı bir dayanak olabilir. Hangi kurumun yetkili olduğu belirsizse platformdan veri sorumlusunun kimliğini, kararın hangi ülke faaliyetine bağlandığını ve mevcut itiraz kanalını yazılı olarak sorun; aldığınız yanıtı sonraki başvuruya ekleyin.

Ayrıca okuyun:

• Avustralya algoritmayı seçime açıyor; varsayılan akış takip edilenler olabilir
• KOSGEB desteği hibe değil: 1,5 milyon TL için geri ödeme hesabı
• Bülten platformu seçerken ücretsiz plan değil, 10 bin abone belirleyici