93% ndihen gati për AI, por punëdhënësit kërkojnë aftësi më të thella

Më 23 shtator 2026, Express Employment Professionals publikoi rezultatet e dy anketave të kryera në SHBA nga The Harris Poll: 93% e punëkërkuesve thanë se kanë aftësitë AI që kërkojnë punëdhënësit, ndërsa 41% e menaxherëve të punësimit presin nivel të avancuar ose ekspert; drejtuesi Bob Funk Jr. tha: “Knowing how AI works is only part of the equation.” Shifra e parë është vetëvlerësim i kandidatëve, kurse e dyta përshkruan pritshmërinë e një grupi tjetër. Anketat nuk testuan nëse kandidatët mund t’i kryejnë detyrat që menaxherët kanë parasysh.

Në analizën e CoBlack për të njëjtin publikim, vetëm 35% e punëkërkuesve mendojnë se kërkohet nivel i avancuar ose ekspert, ndërsa 90% e menaxherëve kërkojnë të paktën aftësi bazë dhe 54% e quajnë zotërimin e AI shumë të rëndësishëm ose thelbësor. Për një aplikim, dallimi që ka rëndësi është çfarë mund të bëjë kandidati me mjetin dhe si e kontrollon rezultatin. Kërkesat e përmendura nga menaxherët përfshijnë kujdesin për privatësinë e të dhënave, shpjegimin e gjetjeve dhe kuptimin e paragjykimeve në AI.

Kërkesa shkon përtej përdorimit të një mjeti

Privatësia hyn në lojë përpara se kandidati t’i japë një mjeti materialin e punës: ai duhet të dallojë cilat të dhëna mund të përdoren dhe cilat duhen hequr ose anonimizuar. Shpjegimi i gjetjeve kërkon më pas të ndahet ajo që del nga materiali fillestar prej asaj që mjeti ka sugjeruar. Një përgjigje e rrjedhshme nuk tregon vetvetiu nëse një kusht i rëndësishëm është lënë jashtë.

Kuptimi i paragjykimeve bëhet i dukshëm kur rezultati mund të ndikojë një vendim për njerëz. Në një shembull hipotetik, një kandidat që përdor AI për të grupuar komente klientësh do të duhej të shihte nëse disa komente janë lënë jashtë dhe nëse përmbledhja i paraqet drejt shqetësimet e tyre. Kjo është një detyrë tjetër nga prodhimi i shpejtë i një teksti. Ajo kërkon të shpjegohet çfarë u kontrollua dhe pse përfundimi është i përdorshëm.

Rezultatet e Express vijnë nga anketa online të ndara për punëkërkuesit dhe vendimmarrësit e punësimit në SHBA. Ato tregojnë si i përshkruajnë dy grupet aftësitë e kërkuara, pa matur performancën e kandidatëve dhe pa përfaqësuar tregun e punës në Shqipëri ose Kosovë. Prandaj etiketat «bazë», «i avancuar» dhe «ekspert» duhen lidhur me detyrën konkrete të vendit të punës.

Si mund të provohen nivelet në aplikim

Anketa nuk jep një test të standardizuar për secilin nivel. Matrica më poshtë është një mënyrë redaksionale për t’i kthyer etiketat në punë të dukshme, jo një klasifikim zyrtar i pjesëmarrësve në studim. Shembujt janë hipotetikë dhe mund të përshtaten me profesionin; në secilin rast, prova duhet të tregojë kontributin e kandidatit veçmas nga teksti ose analiza e prodhuar nga mjeti.

• Niveli bazë: Kandidati përdor AI për një detyrë të kufizuar, si përmbledhja e një materiali publik, dhe e krahason përgjigjen me tekstin fillestar. Në portofol mund të paraqesë kërkesën që i dha mjetit, rezultatin dhe një korrigjim të shënuar qartë. Në intervistë, pyetja «Cilin pohim kontrollove dhe ku e gjete përgjigjen e saktë?» tregon nëse ai e ka verifikuar përmbajtjen apo vetëm e ka pranuar. Një shpjegim bindës përfshin arsyen pse korrigjimi ndryshon kuptimin e përmbledhjes.
• Niveli i avancuar: Kandidati e përdor mjetin në një detyrë me disa hapa dhe vendos kufij për të dhënat që futen në të. Një provë portofoli mund të krahasojë një analizë të gjeneruar me të dhëna të anonimizuara, të tregojë supozimet e përdorura dhe të veçojë përfundimet që kërkojnë kontroll njerëzor. Pyetja «Si do t’ia shpjegoje këtë rezultat një kolegu që duhet të marrë vendim prej tij?» provon edhe saktësinë, edhe komunikimin. Përgjigjja duhet të tregojë çfarë dihet nga të dhënat dhe çfarë mbetet interpretim.
• Niveli ekspert: Kandidati përcakton si do të vlerësohej një përdorim i AI përpara se të bëhej pjesë e punës së rregullt. Portofoli mund të përfshijë raste testimi, mënyrën e zbulimit të përgjigjeve të pasakta, kufijtë e përdorimit të të dhënave dhe rastet kur vendimi i kalon një njeriu. Pyetja «Çfarë rezultati do të të bënte ta ndaloje ose ta ndryshoje këtë përdorim?» kërkon një kriter të qartë, jo një deklaratë se kandidati njeh shumë mjete. Për një rol që kërkon zhvillim modelesh, punëdhënësi duhet ta përcaktojë edhe atë kërkesë veçmas.

Këto prova i japin intervistës një objekt konkret diskutimi. Një rekrutues mund të pyesë pse u hoqën disa të dhëna, si u dallua një përgjigje e gabuar dhe kush mori vendimin përfundimtar. Një listë mjetesh në CV nuk i jep këto përgjigje; një shembull pune i dokumentuar mund t’i japë, për sa kohë nuk zbulon material konfidencial.

Vetëmësimi e bën më të rëndësishëm demonstrimin

Në raportin e ICIMS të 10 shtatorit 2026, 47% e punëkërkuesve amerikanë thanë se kishin zhvilluar aftësitë AI gjatë gjashtë muajve të fundit, 30% raportuan se po mësonin vetë dhe trajnimi i ofruar nga punëdhënësi mbeti afërsisht te një në gjashtë. Kjo është një anketë tjetër, me pyetje të tjera; ajo përshkruan mënyrën si po mësohen aftësitë, jo nivelin që matën anketat e Express.

Kur mësimi vjen nga burime të ndryshme, një certifikatë, një kurs ose përdorimi i përditshëm i një mjeti mund të mbulojnë përvoja shumë të ndryshme. Në aplikim ka më shumë vlerë të paraqitet një punë ku duken materiali hyrës, kontrolli i bërë dhe ndryshimi midis propozimit të AI dhe rezultatit përfundimtar. Kjo i lejon punëdhënësit të vlerësojë gjykimin e kandidatit për saktësinë, privatësinë dhe pasojat e një gabimi.

Për kandidatët në Shqipëri dhe Kosovë, shifrat amerikane janë kontekst, jo matje e kërkesave vendase. Pasoja e dobishme e anketës është më konkrete: kur një shpallje kërkon aftësi të avancuara në AI, pesha e asaj kërkese varet nga detyra që punëdhënësi pret të kryhet. Një shembull pune i shpjeguar mirë e bën atë pritshmëri të diskutueshme në intervistë dhe e ndan vetëbesimin nga aftësia e treguar.

Lexoni gjithashtu:

• Claude Opus 5.5 kushton më pak, por arsyetimi nuk çaktivizohet
• Canva Pro apo Adobe Express: 24 dollarë diferencë, por AI matet ndryshe
• Trello apo Asana: çmimi përgjysmohet, por projektet komplekse kushtojnë