ChatGPT of Gemini Deep Research: meer bronnen zijn niet altijd beter

ChatGPT en Gemini Deep Research maken allebei een onderzoeksplan en leveren een rapport met bronverwijzingen. De beste keuze hangt af van de bronnen die je kunt gebruiken en van de vraag of de conclusies naar die bronnen terug te voeren zijn. Een langere bronnenlijst maakt een antwoord niet vanzelf sterker: een verwijzing naar een verouderde of weinig relevante pagina voegt vooral controlewerk toe.

Gemini is aantrekkelijk als het onderzoek op Gmail, Drive of NotebookLM steunt. ChatGPT kan eveneens eigen bestanden en gekoppelde bronnen gebruiken en biedt de mogelijkheid om websites af te bakenen of een lopend onderzoek bij te sturen. Bij een vraag met veel voorwaarden kan extra detail helpen, mits de aangehaalde passages de conclusies dragen.

Bronnen: toegang is iets anders dan kwaliteit

De uitleg van Google over Gemini Deep Research noemt Google Zoeken als standaardbron, uploads en NotebookLM-notebooks als aanvullende bronnen, en een gebruikelijke rapporttijd van vijf tot tien minuten. Gmail en Drive zijn beschikbaar wanneer de Google Workspace-koppeling met Gemini Apps is ingeschakeld. Je kunt Google Zoeken uitschakelen en het onderzoek tot geselecteerde bronnen beperken. Voor aanvragen gelden ook dagelijkse en gelijktijdige limieten.

De documentatie van OpenAI voor ChatGPT Deep Research noemt het openbare web, geüploade bestanden en geschikte gekoppelde apps als mogelijke bronnen. Daaronder kunnen documentdiensten als Google Drive en SharePoint vallen, afhankelijk van abonnement, regio, werkruimte, rechten en ondersteuning door de app. Voor websites kun je kiezen tussen uitsluitend opgegeven domeinen en voorrang voor die domeinen terwijl het bredere web beschikbaar blijft. De resterende onderzoeksruimte is in het product zichtbaar en verschilt per abonnement.

De mogelijkheid om eigen documenten te gebruiken is dus geen scherp onderscheid tussen de diensten. De doorslag geeft waar die documenten staan en welke toegang je account werkelijk heeft. Een Gmail-archief helpt alleen als de relevante berichten als bron beschikbaar zijn; bij uploads moet duidelijk zijn welke versie van een bestand leidend is. Meer aangesloten bronnen vergroten het bereik, maar kunnen ook oud of tegenstrijdig materiaal in hetzelfde antwoord brengen.

Het onderzoeksplan bepaalt de afbakening

Beide diensten stellen een plan voor voordat het onderzoek start. Bij Gemini kun je dat plan aanpassen en de bronkeuze vooraf wijzigen; ChatGPT laat je het plan eveneens wijzigen en biedt daarnaast de mogelijkheid om een lopende taak te onderbreken en de focus of toegankelijke bronnen bij te stellen. Dat verschil telt bij een open vraag die tijdens het zoeken preciezer wordt. Een vergelijking van een vaste verzameling documenten heeft vooral baat bij een heldere afbakening vooraf.

Neem als voorwaardelijk voorbeeld een vergelijking van Nederlandse en Vlaamse subsidieregels. Een bruikbaar plan scheidt de rechtsgebieden, noemt de bedoelde regeling en vraagt om de geldigheidsperiode van de geraadpleegde informatie. Zonder die grenzen kunnen veel treffers toch een verkeerd antwoord opleveren: een gemeentelijke regeling kan naast een landelijke terechtkomen, of een oudere versie naast een nieuwe. Het plan bepaalt dan welke informatie in het rapport thuishoort.

Rapportkwaliteit: wanneer extra detail helpt

In een rechtstreekse gebruikstest van Axios uit februari 2025 leverden beide diensten bruikbare, geordende rapporten op en behandelden ze vaak dezelfde punten; ChatGPT gaf doorgaans meer detail. De opdrachten betroffen uiteenlopende onderwerpen, van een evenement tot een woningzoektocht en energieverbruik. Die bevinding geeft geen vaste rangorde voor iedere Nederlandstalige onderzoeksvraag of latere productversie.

Extra detail is waardevol als het een voorwaarde, uitzondering of verschil tussen bronnen zichtbaar maakt. Bij een vergelijking van regelingen kan dat betekenen dat de ene passage het toepassingsgebied uitlegt en de volgende een afwijkende definitie. Als extra tekst alleen algemeenheden herhaalt, groeit de leestijd zonder dat een conclusie beter wordt onderbouwd. De relevante maat is daarom de relatie tussen een belangrijke bewering en de passage waarnaar het rapport verwijst, niet het aantal alinea’s of links.

Een benchmark vervangt die inhoudelijke beoordeling evenmin. In de introductie van OpenAI uit februari 2025 behaalde de oorspronkelijke Deep Research-configuratie met browsen en Python 26,6 procent nauwkeurigheid op Humanity’s Last Exam. Die score hoort bij die configuratie en die toets; hij vergelijkt de huidige onderzoeksmodi niet rechtstreeks. OpenAI beschreef in dezelfde publicatie ook mogelijke onjuiste gevolgtrekkingen en moeite met het onderscheiden van gezaghebbende informatie en geruchten.

Snelheid en limieten veranderen de afweging

Een opgegeven gebruikelijke looptijd voor Gemini is geen snelheidswedstrijd met ChatGPT: bronnen, opdracht en omstandigheden zijn daarvoor niet gelijk gehouden. Een uitgebreid onderzoek vergt tijd om materiaal te verzamelen en te verwerken, waarna de belangrijkste conclusies nog inhoudelijke aandacht vragen. De mogelijke tijdswinst zit in het samenbrengen van verspreid materiaal. Voor één eenvoudig feit blijft een gewone zoekactie vaak sneller.

Ook de gebruiksruimte laat zich niet in één getal vergelijken. Gemini onderscheidt dagelijkse aanvragen van onderzoeken die tegelijk lopen; ChatGPT koppelt de beschikbare ruimte aan het abonnement en toont een teller. De bruikbaarheid hangt daarnaast af van toegang tot de benodigde apps en bestanden. Wie herhaaldelijk grote dossiers onderzoekt, merkt die combinatie eerder dan iemand die af en toe een afgebakende vraag stelt.

Welke dienst past bij welk onderzoek?

Voor een dossier dat vooral in Gmail, Drive en NotebookLM leeft, geeft Gemini een route om die omgevingen als bron te kiezen, mits de koppeling werkt. Wie websites nauwkeurig wil beperken of tijdens het onderzoek de koers wil wijzigen, heeft bij ChatGPT expliciete bedieningsmogelijkheden. De bestaande vergelijking van rapporten geeft ChatGPT een aanwijzing voor meer detail, maar toegang tot de juiste documenten kan zwaarder wegen.

Een eerlijke vergelijking gebruikt dezelfde vraag en waar mogelijk dezelfde bestanden voor beide diensten. Beoordeel vervolgens het gezag en de actualiteit van de bronnen, de precisie van de verwijzingen, de verwerking van eigen documenten, de bewerkbaarheid van het plan en de bruikbaarheid van de uitkomst. Een rapport met minder bronnen kan sterker zijn als de kernbeweringen naar toepasselijke passages leiden. Extra informatie helpt pas wanneer zij een relevante nuance toevoegt die zelf herleidbaar blijft.