MMX узяла курс на Фобас — першыя ўзоры чакаюць толькі ў 2031-м

Паводле паведамлення JAXA пра запуск, ракета H3 з апаратам MMX стартавала з касмадрома Танэгасіма ў Японіі 20 кастрычніка 2026 года ў 04:41:03 паводле японскага часу. Праз прыкладна гадзіну і адзінаццаць хвілін MMX штатна аддзяліўся ад ракеты. Гэта пацверджаны вынік старту; да Фобаса апарат яшчэ не прыбыў.

У паведамленні Jiji Press кіраўнік місіі Ясухіра Кавакацу пасля запуску назваў стан апарата стабільным — «探査機が安定した状態にあると確認した»; там жа выкладзены план дзвюх пасадак на Фобас у 2029 годзе, збору не менш як 10 грамаў грунту і вяртання капсулы на Зямлю ў 2031-м. Перш чым узоры трапяць у лабараторыю, MMX трэба дасягнуць Марса, выбраць пляцоўкі для спуску і вывесці сабраны матэрыял на зваротную траекторыю.

Што аддзяленне змяніла для місіі

Аддзяленне азначае, што ракета выканала сваю частку задачы: вывела MMX на патрэбную траекторыю і адпусціла яго. Цяпер працяг палёту залежыць ад самога апарата. Ён павінен захаваць працаздольнасць падчас міжпланетнага пералёту, наблізіцца да Марса і пачаць назіранні за яго спадарожнікамі.

Канструкцыя MMX разлічана на розныя этапы гэтай працы. Рухавіковы модуль патрэбны для пералёту і манеўраў каля Марса, даследчы — для працы паблізу Фобаса і кантакту з яго паверхняй. Зваротны модуль павінен даставіць капсулу да Зямлі. Па меры палёту апарат будзе аддзяляць часткі, якія ўжо выканалі сваю задачу: везці іх далей азначала б марнаваць рэсурсы, патрэбныя для наступных манеўраў.

Менавіта таму паміж паспяховым стартам і навуковым вынікам застаецца доўгі шлях. Для вывучэння грунту на Зямлі недастаткова дасягнуць Фобаса: трэба яшчэ дакрануцца да паверхні, забраць матэрыял, захаваць яго ў капсуле і вярнуць яе праз міжпланетную прастору. На момант запуску гэтыя аперацыі застаюцца будучымі этапамі місіі.

Як MMX дойдзе да дзвюх пасадак

Прыбыццё да Марса адкрые этап назіранняў, ад якіх залежыць выбар месцаў для збору грунту. Паводле храналогіі Ars Technica, апарат павінен дасягнуць раёна Марса ў 2027 годзе, паспрабаваць здзейсніць да дзвюх пасадак на Фобас у 2029-м і адправіцца назад у 2030-м. Гэтыя тэрміны апісваюць план палёту, а не ўжо выкананыя манеўры.

Спачатку MMX будзе даследаваць паверхню Фобаса здалёк, каб супаставіць навуковую каштоўнасць участкаў з бяспекай спуску. Вялікі камень або няроўнасць могуць перашкодзіць апарату ўтрымлівацца на паверхні. Слабое прыцягненне Фобаса робіць дакрананне яшчэ больш далікатным: пасля яго даследчы модуль павінен застацца ў патрэбным становішчы, сабраць грунт і зноў падняцца.

Перад асноўным апаратам на Фобас плануюць выпусціць невялікі марсаход Idefix, створаны нямецкімі і французскімі ўдзельнікамі місіі. Яго задача — даследаваць грунт і ўласцівасці паверхні зблізку. Такія звесткі дапоўняць назіранні з арбіты пры выбары пляцоўкі, але сам марсаход не будзе дастаўляць узоры на Зямлю.

Для збору матэрыялу ў MMX прадугледжаны розныя прылады. Японская сістэма павінна ўзяць грунт з-пад паверхні, а прылада NASA — падняць паверхневыя часцінкі струменем газу. Так можна атрымаць матэрыял, які знаходзіўся ў розных умовах: адкрыты грунт непасрэдна зазнае ўздзеянне касмічнага асяроддзя, а заглыблены часткова ад яго закрыты.

Чаму навукоўцам патрэбны грунт Фобаса

Галоўнае пытанне місіі — як з’явіліся Фобас і Дэймас. Паводле адной гіпотэзы, гэта рэшткі рэчыва, якое засталося каля Марса пасля сутыкнення планеты з іншым нябесным целам. Паводле другой, спадарожнікі ўтварыліся ў іншым месцы як астэроіды, а пасля былі захоплены марсіянскім прыцягненнем. Гэтыя версіі прадугледжваюць розную гісторыю матэрыялу, з якога складаецца Фобас.

Назіранні з апарата пакажуць форму, рэльеф і ўласцівасці паверхні, але для падрабязнага аналізу складу патрэбны самі часцінкі. У зямных лабараторыях іх можна будзе даследаваць прыборамі, якія занадта вялікія або адчувальныя для міжпланетнага палёту. Параўнанне мінеральнага і хімічнага складу грунту з матэрыялам Марса і астэроідаў дапаможа ацаніць, якая версія паходжання лепш адпавядае ўзорам.

Ёсць і іншая магчымасць: удары па Марсе маглі выкінуць часцінкі яго парод у космас, адкуль частка матэрыялу трапіла на Фобас. Калі ў дастаўленым грунце ўдасца распазнаць такія часцінкі, яны дадуць звесткі і пра сам Марс. Пры гэтым высновы пра ўвесь спадарожнік будуць залежаць ад месцаў адбору і ад таго, наколькі сабраны матэрыял прадстаўляе яго паверхню.

MMX таксама павінен назіраць Дэймас падчас збліжэнняў. Узораў з яго план не прадугледжвае, але параўнанне знешняга выгляду і ўласцівасцей двух спадарожнікаў дапаможа тлумачыць вынікі даследавання грунту Фобаса. Асаблівую вагу гэта будзе мець, калі склад узораў дапусціць некалькі тлумачэнняў іх паходжання.

Як капсула вернецца на Зямлю

Пасля збору грунту яго трэба будзе закрыць у капсуле і захаваць падчас зваротнага палёту. Даследчы модуль застанецца каля Марса, а зваротная частка апарата панясе ўзоры да Зямлі. Напрыканцы шляху яна павінна выпусціць капсулу для ўваходу ў атмасферу і пасадкі ў пустыннай мясцовасці Аўстраліі.

Поспех пасадак яшчэ не будзе азначаць, што ўзоры ўжо даступныя навукоўцам. Зваротнаму модулю спатрэбіцца выканаць манеўры для вылету з раёна Марса, а капсуле — перажыць уваход у зямную атмасферу і быць знойдзенай пасля пасадкі. Толькі тады сабраны грунт можна будзе адкрыць і даследаваць у лабараторыі.

Бліжэйшая вялікая вяха пасля старту — прыбыццё MMX да Марса. Назіранні адтуль пакажуць, якія ўчасткі Фобаса апарат зможа разгледзець зблізку і дзе ёсць прыдатныя ўмовы для спуску. Ад гэтага выбару будзе залежаць, які менавіта грунт атрымаюць даследчыкі, калі зваротны этап місіі завершыцца паспяхова.

Чытайце таксама:

• Першыя крыптабанкі Беларусі зарэгістраваныя, але працаваць яшчэ нельга
• Namespace узяла $42 млн — праз сем месяцаў пасля папярэдняга раўнда
• 74% чакаюць меншых каманд з ШІ — колькасць каманд можа вырасці