CRS‑35 прывёз апошнія дзве сонечныя батарэі МКС і мадэлі сэрца

Грузавы Dragon місіі CRS‑35 стартаваў з мыса Канаверал 13 кастрычніка 2026 года і прыстыкаваўся да Міжнароднай касмічнай станцыі 15 кастрычніка. Паводле паведамлення NASA аб стыкоўцы, карабель даставіў больш за 6300 фунтаў грузу, у тым ліку апошні камплект разгортвальных сонечных батарэй iROSA, абсталяванне для вырабу штучных сятчатак і трохмерныя мадэлі сардэчнай тканкі.

У грузавым маніфесце, які апісвае Aviation Week, названыя апошнія дзве батарэі iROSA, даследаванні LambdaVision-1 і Stellar Spheroids. Батарэі ўжо знаходзяцца на станцыі, але іх яшчэ трэба ўсталяваць звонку падчас выхадаў у адкрыты космас. Медыцынскія доследы таксама толькі пачынаюць свой арбітальны этап: іх меркаваная карысць для пацыентаў і выпрабавання лекаў залежыць ад атрыманых вынікаў.

Батарэі прыбылі, але яшчэ не выпрацоўваюць энергію

Апошняя пара iROSA павінна дапоўніць энергасістэму МКС. Гэта разгортвальныя сонечныя батарэі: іх дастаўляюць у складзеным стане, а для працы замацоўваюць на знешняй канструкцыі станцыі і падключаюць да яе электрасеткі. Мантаж запланаваны на пазнейшую частку восені. Таму стыкоўка Dragon завяршыла дастаўку абсталявання, але не яго ўвод у эксплуатацыю.

Новая пара стане сёмай і восьмай батарэямі праграмы iROSA. Папярэднія шэсць усталёўвалі з 2021 года; дадатковыя дзве замовілі для кампенсацыі паступовага старэння першапачатковых панэляў станцыі. Для іх падрыхтаваныя месцы на розных каналах сілкавання знешняй фермы МКС. Гэта тлумачыць, чаму прыбыццё апошняй пары важнае для ўсёй станцыі, а не толькі для аднаго прыбора.

Дадатковая электрычнасць патрэбная даследчаму абсталяванню і штодзённым аперацыям экіпажа. Яна таксама ўваходзіць у план энергазабеспячэння бяспечнага кіраванага звядзення МКС з арбіты ў будучыні. Пакуль жа фактычны ўнёсак новых батарэй у выпрацоўку электрычнасці можна будзе ацаніць толькі пасля мантажу, падключэння і пачатку іх працы.

Сятчатка і сэрца: розныя задачы мікрагравітацыі

LambdaVision-1 вывучае, ці можна ў мікрагравітацыі палепшыць выраб штучнай сятчаткі з некалькіх тонкіх бялковых слаёў. Мэта — атрымаць матэрыял для імплантатаў, якія ў перспектыве маглі б дапамагаць людзям са стратай зроку праз дэгенератыўныя захворванні сятчаткі. На МКС прыбыло абсталяванне для праверкі спосабу вытворчасці; пра якасць будучых імплантатаў будуць меркаваць па выніках даследавання.

Stellar Spheroids даследуе трохмерныя структуры з чалавечых сардэчных клетак. Навукоўцаў цікавяць іх фарміраванне, саспяванне і праца ў мікрагравітацыі, а таксама развіццё сасудзістых кампанентаў. У такіх структурах спалучаюцца клеткі сардэчнай мышцы і клеткі, што ўтвараюць унутраную высцілку крывяносных сасудаў. Гэта дае магчымасць вывучаць арганізацыю жывой тканкі і яе рэакцыю на лекі ў мадэлі, заснаванай на чалавечых клетках.

У двух доследах арбітальнае асяроддзе выконвае розную ролю. Для штучнай сятчаткі даследчыкі правяраюць спосаб стварэння матэрыялу, а для сардэчных структур — тое, як у гэтым асяроддзі растуць і паводзяць сябе клеткі. Магчымы зямны вынік першага напрамку — удасканалены матэрыял для імплантата; другога — мадэль тканкі для вывучэння хвароб і дзеяння прэпаратаў. Абодва вынікі патрабуюць аналізу пасля правядзення эксперыментаў.

Устойлівыя бактэрыі на паверхнях станцыі

Даследаванне ўстойлівых да антыбіётыкаў бактэрый вярнулася на МКС для чацвёртага і апошняга запланаванага этапу. Як тлумачыць NASA Science, астранаўты паўторна бяруць пробы з паверхняў станцыі, каб назіраць, як такія мікраарганізмы выжываюць і змяняюцца ў мікрагравітацыі.

Паўторны збор проб важны для самога пытання даследавання. Адна проба паказвае, якія мікраарганізмы ёсць у канкрэтным месцы ў пэўны момант; паслядоўныя назіранні дазваляюць прасачыць іх захаванне і змены ў замкнёным асяроддзі. Для працяглых палётаў гэта звязана з абаронай экіпажа ад інфекцый. На Зямлі вынікі могуць даць дадатковыя звесткі пра развіццё ўстойлівасці да антыбіётыкаў.

У адрозненне ад даследаванняў сятчаткі і сэрца, тут аб’ект назірання ўжо прысутнічае ў асяроддзі станцыі. Задача экіпажа — сабраць супастаўныя пробы, а задача даследчыкаў — вызначыць, якія змены яны сапраўды паказваюць. Прыбыццё Dragon дазволіла працягнуць праграму назіранняў, але высновы будуць залежаць ад вынікаў аналізу.

Іншыя ўзоры вернуцца для аналізу

Dragon таксама прывёз арганоіды мозгу — вырашчаныя ў лабараторыі клеткавыя мадэлі. Яны патрэбныя для вывучэння рэакцыі чалавечай нервовай тканкі на ўмовы палёту і пошуку магчымых напрамкаў даследавання нейрадэгенератыўных захворванняў. Такія арганоіды дапамагаюць назіраць клеткавыя працэсы, якія цяжка вывучаць непасрэдна ў мозгу чалавека; іх значэнне для лячэння яшчэ трэба ўстанавіць.

Матэрыялазнаўчы дослед прысвечаны ўтварэнню незвычайнага шкла ў мікрагравітацыі. Даследчыкі вывучаюць уласцівасці матэрыялу і пасля вяртання ўзораў змогуць праверыць, ці прыдатныя атрыманыя звесткі для стварэння больш трывалага шкла з лепшымі аптычнымі характарыстыкамі. Магчымае прымяненне ахоплівае ілюмінатары касмічных апаратаў і навуковыя прыборы, але гэтыя перавагі пакуль застаюцца мэтай даследавання.

Dragon запланавана пакінуць каля станцыі да сярэдзіны лістапада, пасля чаго ён верне на Зямлю даследчыя матэрыялы і іншы груз. Аналіз узораў пакажа, што далі медыцынскія і матэрыялазнаўчыя доследы. Раней асобны вынік павінны прынесці запланаваныя выхады ў адкрыты космас: толькі пасля ўстаноўкі апошняй пары iROSA яна зможа ўзмацніць энергасістэму МКС.

Чытайце таксама:

• 18 хвілін цягі Cygnus XL змянілі арбіту МКС перад Crew-13
• Малыя ШІ-мадэлі амаль навучыліся размнажацца без дата-цэнтра
• Дзве дзіркі LiteLLM аддавалі ключы API і кантроль адміністратара