McKinsey: Çalışan verimi artıyor, bilanço etkisi yerinde sayıyor

McKinsey’nin 25 Ağustos 2026’da yayımlanan küresel anketi, yapay zekânın bireysel verim ile şirket sonuçları üzerindeki etkisinin aynı hızda ilerlemediğini gösterdi. Katılımcıların yüzde 80’i yapay zekânın kendi üretkenliğini artırdığını belirtirken, kuruluşunun EBIT’ine olumlu katkı sağladığını söyleyenlerin oranı yüzde 37’de kaldı ve 2025’e göre esasen değişmedi.

25 Ağustos tarihli araştırmanın iş gücü bulguları da beklenti ile gerçekleşme arasında belirgin bir mesafe olduğunu ortaya koyuyor: 2025 anketinde katılımcıların yüzde 32’si izleyen yıl yapay zekâ bağlantılı bir çalışan sayısı düşüşü beklemişti; 2026’da geçen yıl gerçekten genel bir azalma yaşandığını bildirenlerin oranı yüzde 14 oldu. Buna rağmen gelecek 12 ay için düşüş bekleyenlerin payı yüzde 39’a çıktı. ITPro’nun 26 Ağustos tarihli analizi de kişisel kazanımlara rağmen olumlu EBIT katkısı bildirenlerin payının geçen yılla aynı kaldığını aktarıyor.

Dört oran, dört ayrı soruyu yanıtlıyor

Araştırmadaki göstergeler tek bir yapay zekâ başarı puanının parçaları değil. Kişisel üretkenlik, şirket düzeyindeki finansal katkı, geçmiş yılda gerçekleşen çalışan sayısı değişimi ve gelecek yıl beklentisi farklı sorulara verilen anket yanıtlarını ölçüyor.

• Kişisel üretkenlik: Yüzde 80, katılımcıların yapay zekânın kendi çalışma performanslarını iyileştirdiğine ilişkin değerlendirmesini gösteriyor.
• EBIT katkısı: Yüzde 37, yapay zekâya kuruluş düzeyinde en az bir miktar olumlu EBIT etkisi atfedenlerin payı. Bu oran, katkının şirket gelirleri içindeki büyüklüğünü göstermiyor.
• Gerçekleşen çalışan sayısı değişimi: Yüzde 14, yapay zekâ kullanan kuruluşlarda teknolojinin geçen yıl toplam çalışan sayısındaki azalmaya katkıda bulunduğunu bildirenlerin oranı.
• Gelecek beklentisi: Yüzde 39, gelecek 12 ayda yapay zekâ bağlantılı çalışan sayısı düşüşü bekleyenlerin payı; gerçekleşmiş işten çıkarma verisi değil.

Bu ayrım, bireysel hızlanmanın neden otomatik olarak kâra veya daha küçük bir iş gücüne dönüşmediğini açıklamak için gerekli. Bir çalışanın görevlerini daha hızlı tamamlaması, tasarruf edilen sürenin şirkette nasıl kullanıldığını göstermez. Kapasite daha fazla üretime, yeni görevlere, kalite artışına ya da henüz finansal ölçümlere yansımayan faaliyetlere yönelmiş olabilir.

Kullanım yaygınlaşırken finansal etki sabit kaldı

Zayıf finansal ilerleme, yapay zekâ kullanımının dar bir çevrede kalmasıyla açıklanamıyor. Katılımcıların yüzde 89’u kuruluşunda en az bir işlevde düzenli yapay zekâ kullanıldığını bildiriyor; şirket çapında ölçeklendirme oranı da bir yılda yüzde 38’den yüzde 44’e yükseldi. Cinco Días’ın değerlendirmesi, bu yaygınlaşmaya karşı olumlu EBIT etkisinin yüzde 37’de kalmasını araştırmanın temel ayrışması olarak ele alıyor.

Finansal etkinin dağılımı da eşit değil. Yapay zekâya EBIT’in en az yüzde 5’ini atfeden ve etkisini önemli bulan “yüksek performanslı” katılımcılar örneklemin yüzde 6’sını oluşturuyor; bu pay 2025’e göre artmadı. Dolayısıyla yüzde 37’lik olumlu etki, şirketlerin tamamında büyük ve benzer bir kâr artışı yaşandığı anlamına gelmiyor.

Yüksek performanslı gruptakilerin yaklaşık dörtte üçü yapay zekâ nedeniyle iş akışlarını temelden yeniden tasarladığını bildirirken diğer katılımcılarda bu oran yaklaşık dörtte bir. Bu ilişki, araç eklemek ile kuruluşun çalışma biçimini değiştirmek arasındaki farkı gösteriyor; ancak anket, iş akışını yeniden tasarlamanın tek başına daha yüksek EBIT yarattığını kanıtlayan kontrollü bir deney değil.

Maliyet baskısı da tabloyu sınırlıyor. Katılımcıların beşte biri, token harcamaları dâhil yapay zekâ işletme maliyetlerinin kullanımı kısıtladığını belirtiyor. Buna karşın yüzde 60, kuruluşunun gelecek yıl yapay zekâ yatırımlarını artırmasını bekliyor. Şirketler ölçeklendirmeyi sürdürürken verim kazanımının maliyetler çıktıktan sonra finansal sonuca dönüşüp dönüşmediği daha belirleyici hale geliyor.

Beklenen istihdam düşüşü, gerçekleşmiş kayıp değil

İş gücü tarafındaki en önemli sonuç, geçen yılki tahminin gerçekleşen değişimi belirgin biçimde aşması. Önceki ankette düşüş bekleyenlerin payı yüzde 32 iken, bu yıl geçmiş 12 ayda yapay zekâ bağlantılı genel çalışan sayısı azalması bildirenlerin oranı yüzde 14’te kaldı. Bu karşılaştırma, aynı kuruluşların bordro kayıtlarının izlenmesine değil, özellikleri benzer iki anket örneklemine dayanıyor.

Araştırmacılar ayrıca hem 2025 hem 2026 anketine katılan 552 kişiyi ayrı inceleyerek bu gruptaki örüntünün genel sonuçlarla uyumlu olduğunu belirledi. Yine de çalışma bağımsız bir istihdam sayımı veya doğrulanmış işten çıkarma veri tabanı değil; katılımcıların kuruluşları hakkındaki bildirimlerini yansıtan küresel bir anket.

Geçen yıl katılımcıların üçte ikisi yapay zekâ bağlantılı çalışan sayısı değişiminin çok az olduğunu veya hiç olmadığını bildirdi. Gelecek yıl için de yüzde 43 çok az değişim ya da değişim olmamasını bekliyor; bu oran, azalma öngören yüzde 39’dan biraz yüksek. Bu nedenle gelecek döneme ilişkin sonuç “şirketlerin yüzde 39’u çalışan çıkaracak” şeklinde okunamaz.

Küresel sonuçlar Türkiye tahmini oluşturmuyor

Çevrim içi anket 4 Mayıs–8 Haziran 2026 arasında, 97 ülkeden 1.719 katılımcıyla yürütüldü. Yanıtlar ülkelerin küresel GSYH’ye katkısına göre ağırlıklandırıldı; örneklem farklı sektörleri, şirket büyüklüklerini, görevleri ve kıdem düzeylerini kapsadı.

Bununla birlikte açıklanan ana oranlar Türkiye’ye özgü değil. Bulgular, Türkiye’deki şirketlerin kârlılığına veya toplam istihdamına ilişkin doğrudan bir tahmin sunmuyor; küresel kuruluşlarda yapay zekâ kullanımına dair katılımcı değerlendirmelerini karşılaştırıyor.

Şimdilik doğrulanan tablo, kişisel üretkenlik kazanımının yaygınlaştığı, olumlu EBIT etkisi bildirenlerin payının yerinde saydığı ve önceki yıl öngörülen çalışan sayısı düşüşünün beklenenden düşük gerçekleştiği yönünde. Bir sonraki araştırmanın yanıtlayacağı soru, yeni yüzde 39’luk azalma beklentisinin ne kadarının gerçekleşeceği ve daha geniş ölçekli kullanımın şirket düzeyindeki finansal etkiyi değiştirip değiştirmeyeceği.

Ayrıca okuyun:

• Hays’te 8 bin çalışan yapay zekâ ajanlarına geçiyor
• Yapay zekânın görünmeyen faturası: 3 trilyon dolarlık taahhüt bilanço dışında