Diploma şartını kaldırmak yetmiyor: Beceriyi iş örneğiyle doğrulayın

Beceri bazlı işe alımı kurmak için önce rolün üreteceği somut çıktıyı tanımlayın. Bu çıktı için işe başlarken gerekli becerileri seçin; adaylara aynı koşullarda kısa bir iş örneği verin ve yanıtlarını önceden yazılmış bir anahtarla puanlayın. Görüşme, referans kontrolü ve ücret teklifinde de aynı becerilere ilişkin kanıtları kullanın.

İlandan diploma koşulunu silmek, seçimin nasıl yapıldığını tek başına değiştirmez. Burning Glass Institute’un beceri bazlı işe alım araştırması, diploma şartını kaldırdığını açıklayan birçok şirkette kalıcı işe alım değişiminin sınırlı kaldığını belirtiyor. Türkiye’de bir işe alım ekibi için asıl karar, diplomanın yerine hangi gözlenebilir iş kanıtının geçeceği ve bu kanıtın son teklife kadar nasıl kullanılacağıdır.

İlanı rolün çıktısından kurun

İşe alım yöneticisiyle önce adayın geçmişini değil, görevi konuşun: Bu kişi hangi işi tamamlayacak, ortaya nasıl bir sonuç çıkacak ve işe başladığında hangi becerileri kullanmak zorunda kalacak? LinkedIn’in uygulama rehberi, yöneticiyle temel becerileri ve işte öğrenilebilecek bilgileri ayırmayı; ilanı, değerlendirmeyi, referans kontrolünü ve teklifi beceriler çevresinde düzenlemeyi öneriyor.

Koşullu bir mağaza iade danışmanı rolünde «müşteriyle iyi iletişim» ölçülecek kadar açık değildir. Daha belirgin çıktı, yanlış ürün teslim alan müşterinin talebini anlamak, uygulanabilir seçenekleri açıklamak ve görüşmeyi net bir sonraki adımla bitirmektir. İlanda bu görevi anlatın; gerekli becerileri açıklayıcı soru sorma, seçenekleri anlaşılır biçimde sunma ve işlem sırasını kurma olarak yazın.

Diploma, belirli bir okuldan mezuniyet ve çalışma yılı gibi koşulları görevle ilişkilerine göre ayrı ayrı gözden geçirin. Gerçekten gerekli bir koşulun neden gerekli olduğunu kaydedin; yalnızca alışkanlıkla eklenen koşulu çıkarın. Böylece başvuruları inceleyen kişi, adayın özgeçmişindeki etiketler yerine ilan edilen işi yapabileceğine dair kanıt arar.

İş örneğini ve puanlama anahtarını birlikte hazırlayın

İş örneği, rolün kritik bir parçasını adayın yapmasını sağlamalıdır. ABD Personel Yönetimi Ofisinin iş örneği açıklaması, bu değerlendirmeyi gerçek görevleri yansıtan bir faaliyet olarak tanımlıyor; işe girdikten sonra öğretilecek becerileri bu yolla giriş koşulu gibi sınamanın uygun olmayabileceğini de belirtiyor. Ölçmek istediğiniz davranışın adaydan ilk günden beklenip beklenmediğine bu nedenle görev hazırlanırken karar verin.

İade danışmanı örneğinde bütün bir vardiyayı canlandırmaya gerek yoktur. Her adaya aynı müşteri durumunu, aynı başlangıç bilgisini ve aynı süreyi verin. Adayın sorunu nasıl açığa çıkardığını, hangi seçeneği nasıl anlattığını ve görüşmeyi nasıl tamamladığını gözleyin. Görevin kapsamını baştan belirtin; değerlendirmeye yarayan kısa bir canlandırma, işletme için ücretsiz üretim işine dönüşmesin.

Puanlama anahtarını adayların yanıtlarını görmeden yazın. Koşullu bir anahtarda «kanıt göstermedi», «yardımla gösterdi» ve «bağımsız gösterdi» düzeyleri kullanılabilir; her düzeyin karşısına gözlenebilir davranışı koyun. «İyi iletişim kurdu» yoruma açıktır. «Müşterinin sorununu kendi sözleriyle doğruladı ve uygulanabilir seçenekleri açıkladı» ifadesi ise hangi davranışın puanlandığını belirginleştirir.

Rol için vazgeçilmez bir beceri varsa kabul eşiğini de önceden belirleyin. Örneğin sorunu anlamadan çözüm öneren adayın hangi düzeyde puan alacağını, görüşme sonrasındaki izlenime bırakmayın. Aynı anahtar, farklı değerlendiricilerin puan ayrılığını somut davranışlar üzerinden konuşmasına imkân verir.

Eleme ve görüşmede ölçütü değiştirmeyin

Başvuru elemesinin görevi, iş örneğinde becerisini gösterebilecek adayları belirlemektir. Doğrudan aynı unvanda çalışmamış bir adayın ilgili projelerini, görevlerini veya aktarılabilir becerilerini de inceleyin. Eksik görünen unsur işe girişte zorunlu bir beceri mi, yoksa işte öğrenilebilecek bir bilgi mi? Bu ayrımı eleme başlamadan yöneticiyle kararlaştırın.

Yapılandırılmış görüşmede adaylara aynı temel soruları sorun ve yanıtları aynı ölçütle değerlendirin. İş örneği müşteri ihtiyacını açıklığa kavuşturmayı ölçüyorsa geçmişten somut bir olay isteyin: Aday hangi soruları sordu, seçenekleri nasıl belirledi, görüşme nasıl sonuçlandı? Böylece görüşme, canlandırmayı yeniden yaptırmak yerine becerinin başka bir durumda kullanımına ilişkin ek kanıt sağlar.

Değerlendiriciler önce kendi puanlarını ve gördükleri davranışları ayrı ayrı kaydetsin, sonra ayrışan puanları görüşsün. «Ekip kültürüne uygun» gibi geniş bir yargı, tanımlanmış bir becerinin yerine geçmemeli. Karar kaydında hangi iş örneği veya görüşme yanıtının hangi ölçütü karşıladığı görülebilmelidir.

Referans sorusunu ve ücret teklifini aynı kanıta bağlayın

Referans görüşmesinde genel bir onay istemek yerine, adayın izniyle gözlenmiş işe ilişkin dar sorular sorun. İade danışmanı için «Belirsiz bir müşteri talebini açıklığa kavuşturduğu bir durumu anlatabilir misiniz?» sorusu, iş örneğindeki beceriyle ilişkilidir. Referans kişinin görmediği bir beceri hakkındaki tahminini puana çevirmeyin; anlattığı somut olayı diğer değerlendirme kayıtlarıyla birlikte ele alın.

Ücret aralığını adaylar değerlendirilmeden önce rolün kapsamı ve kurumun aynı roldeki ücret yapısıyla ilişkilendirin. Aralık içindeki teklif gerekçesinde adayın gösterdiği beceri düzeyini ve üstleneceği sorumluluğu belirtin. Diploma, önceki işverenin adı veya pazarlık gücü için kararın sonunda yeni bir «kalite» puanı oluşturursanız ilan ve değerlendirmede kullandığınız ölçütler teklif aşamasında kaybolur.

Benzer kanıt sunan adaylara farklı teklifler düşünülüyorsa farkın hangi rol sorumluluğundan veya hangi gözlenmiş beceri düzeyinden kaynaklandığını yazılı olarak açıklayın. Bu kayıt, teklifi yalnızca sezgiyle gerekçelendirmeyi zorlaştırır; ücret kararını adaylara uygulanan ölçütlerle birlikte gözden geçirmeyi sağlar.

Doldurulabilir kontrol tablosu

Her kritik rol çıktısı için aşağıdaki alanları bir satır halinde doldurun. Bir beceri ilanda yer alıp iş örneğinde ölçülmüyorsa değerlendirmeyi; teklifte belirleyici olup ilanda hiç görünmüyorsa rol tanımını yeniden ele alın.

• Rol çıktısı: [Tamamlanacak somut iş ve beklenen sonuç]
• Zorunlu beceri: [Bu sonucu üretmek için işe başlarken gerekli davranış veya bilgi]
• İş örneği: [Beceriyi gösterecek kısa görev, ortak başlangıç koşulları ve süre]
• Puanlama anahtarı: [Her düzeyde görülecek davranış ve varsa önceden belirlenen kabul eşiği]
• Referans sorusu: [Aynı becerinin geçmişteki kullanımına dair somut örnek isteyen soru]
• Ücret ölçütü: [Gösterilen beceri düzeyinin rol sorumluluğu ve belirlenmiş aralıkla ilişkisi]

Koşullu iade danışmanı satırında çıktı, müşterinin sorununu doğru anlayıp çözüm yolunu netleştirmektir. Zorunlu beceri açıklayıcı soru sormak ve seçenek sunmaktır; iş örneği aynı iade durumunun kısa canlandırmasıdır. Puan, sorunu doğrulama ve seçenekleri açıklama davranışlarına dayanır. Referans sorusu bu davranışların geçmişte görüldüğü bir olayı ister; teklif gerekçesi ise canlandırmada gösterilen bağımsız çalışma düzeyini rolün sorumluluğu ve belirlenmiş ücret aralığı içinde ele alır.

Ayrıca okuyun:

• Beceri bazlı mı kronolojik CV mi? Kariyer boşluğu seçimi değiştiriyor
• İş örneği mi yetenek testi mi? En iyi sonuç ikisini birleştiriyor
• Google Etkinliğim’i silmek yetmiyor: Tarayıcı geçmişi ayrı kalıyor