Bookings ve ARR: Çok yıllık bedel büyümeyi şişirebilir

SaaS Metrics Standards Board’un ARR standardı, bookings için tek bir standart tanım bulunmadığını; bu tutarın çok yıllık anlaşmaları ve tek seferlik hizmetleri kapsayabildiğini belirtiyor. ARR ise faal aboneliğin mevcut aylık tekrarlayan gelirinin yıllık hızıdır. Çok yıllık sözleşmenin bütün bedelini ARR olarak göstermek, raporlanan abonelik büyümesini olduğundan yüksek gösterebilir.

Aynı SaaS sözleşmesi için dört ayrı değer hesaplanır: imzalanan işin değeri olan bookings, belirli bir tarihteki ARR, kesilen faturalar ve hizmet verildikçe muhasebeleştirilen gelir. Sözleşmenin imzalanması, faturanın kesilmesi ve gelirin doğması farklı zamanlarda gerçekleşebilir. Bu nedenle bir sütundaki artış diğerlerine aynı tutarda ve aynı ayda taşınmaz.

Dört sütun hangi soruya cevap verir?

Bookings, seçilen rapor döneminde alınan sözleşme taahhüdünü ölçer. Önce şirketin bu sütunda toplam sözleşme değerini mi, yalnızca tekrarlayan kısmı mı kullandığı belirlenmelidir. Kurulum bedeli bookings’e dahil ediliyorsa ayrı bir kalem olarak görünmelidir; aksi hâlde toplamın ne kadarının gelecekte abonelik geliri yaratacağı anlaşılamaz.

ARR, rapor tarihindeki faal aboneliklerin aylık tekrarlayan tutarının yıllıklaştırılmasıdır. Henüz hizmete başlamamış bir sözleşmenin gelecekteki katkısı bugünkü ARR’ye eklenmez. Kademeli fiyatlanan bir sözleşmede de bütün sürenin ortalama yıllık bedeli yerine o tarihte geçerli aylık tekrarlayan tutar esas alınır. ARR bir dönem boyunca kazanılmış gelir toplamı değil, belirli bir andaki hızdır.

Faturalama müşteriye kesilen faturaları, gelir ise sözleşmedeki hizmetin yerine getirildiği dönemi izler. Stripe’ın bookings ve ARR açıklaması, peşin ödenen çok aylık veya çok yıllık hizmet bedelinin hizmet sunuldukça gelire dönüştüğünü anlatıyor. Peşin fatura bu yüzden tek başına ne o ayın gelirini ne de ARR’yi verir. Tahsilat da fatura tarihinden ayrı kaydedilmelidir.

Aynı rapor ayında üç sözleşmenin hesabı

Şu sözleşmeler koşullu hesap örnekleridir. Hepsinin 1 Mart’ta imzalandığını, abonelik hizmetinin aynı gün başladığını ve rapor tarihinin 31 Mart olduğunu varsayalım. Tutarlar dolar cinsinden, vergi hariçtir; abonelik hizmeti aylara eşit dağılır. Kurulumun ayrı bir hizmet olduğu ve Mart’ta tamamlandığı da yalnızca bu örneğin varsayımıdır.

A — Yıllık abonelik: Sözleşme bedeli 120.000 dolar ve aylık abonelik tutarı 10.000 dolar olsun. Mart bookings değeri 120.000 dolar, Mart sonundaki ARR katkısı 120.000 dolardır. Yıllık bedelin tamamı başlangıçta faturalanırsa Mart faturalaması 120.000 dolar olur; Mart’ta verilen abonelik hizmetinin geliri ise 10.000 dolardır.
B — Çok yıllık abonelik: Corporate Finance Institute’ın iki yıllık örneği, tamamı tekrarlayan 300.000 dolarlık sözleşmede bookings değerini 300.000 dolar, ARR’yi 150.000 dolar olarak hesaplıyor. Bu örnekte aylık tekrarlayan tutar 12.500 dolardır. İlk yılın bedelinin Mart’ta faturalandığını ayrıca varsayarsak Mart faturası 150.000 dolar, Mart abonelik geliri 12.500 dolar olur. Gelecek yılın bedeli imzalanan toplam değerde yer alır, fakat bugünkü ARR’ye ikinci kez eklenmez.
C — Abonelik ve kurulum: Yıllık abonelik 96.000 dolar, tek seferlik kurulum 24.000 dolar olsun. Her iki kalem de tanımlanan bookings kapsamına giriyorsa Mart bookings değeri 120.000 dolardır; ARR’ye yalnızca 96.000 dolarlık abonelik katkı verir. Kurulum ile aboneliğin ilk üç ayı Mart’ta faturalanırsa fatura toplamı 48.000 dolar olur. Ayrı kurulum hizmetinin Mart’ta tamamlandığı varsayımıyla o ayın geliri 24.000 dolar kurulum ve 8.000 dolar abonelik olmak üzere 32.000 dolardır.

Bu varsayımlar altında üç sözleşmenin Mart bookings toplamı 540.000 dolar, 31 Mart’taki ARR katkısı 366.000 dolardır. Mart faturaları 318.000 dolar, aynı ayda muhasebeleştirilen gelir 54.500 dolardır. Toplamları birbirinden ayıran şey yalnızca ödeme takvimi değildir: bookings sözleşme kapsamını, ARR mevcut tekrarlayan hızı, fatura kesilen tutarı ve gelir yerine getirilen hizmeti ölçer.

Kurulum ve kullanım aşımı ARR’ye girer mi?

Tek seferlik kurulum bedeli, şirketin bookings tanımına girebilir ve faturalandığında fatura sütununda görünür; tekrarlayan abonelik olmadığı için ARR’ye eklenmez. Gelirin hangi döneme yazılacağı ise kurulumun sözleşmede ayrı bir hizmet sayılıp sayılmadığına ve uygulanan muhasebe politikasına bağlıdır. Yukarıdaki Mart geliri, kurulumun ayrı bir hizmet olarak o ay tamamlandığı koşuluyla hesaplanmıştır.

Kullanım bazlı planda sözleşmeyle taahhüt edilmiş tekrarlayan asgari bedel, abonelik faalken ARR hesabının parçası olabilir. Bu asgarinin üstündeki değişken kullanım aşımı, müşteriye faturalansa bile ARR’ye alınmaz. Sözleşmede tekrarlayan bir asgari taahhüt yoksa beklenen tüketimden ARR üretilemez. Gerçekleşen aşım, fatura ve gelir sütunlarına kendi dönemleri ve sözleşme koşulları uyarınca girer.

Hesap tablosunda satırları nasıl ayırmalı?

Her sözleşmenin abonelik, kurulum ve kullanım aşımı kalemleri için ayrı satır açmak dört sütunun kaynağını görünür kılar. Satırlarda sözleşme kimliği, kalem türü, imza tarihi, hizmet başlangıcı ve bitişi, toplam bedel, aylık tekrarlayan tutar, fatura tarihi ve hizmet dönemi bulunmalıdır. Böylece çok yıllık toplam bedel korunurken bugünkü abonelik hızı ayrıca hesaplanır.

Bookings: Rapor döneminde imzalanan ve şirketin tanımına giren bedeli bir kez kaydedin. Sözleşme değişikliğinde daha önce sayılan tutarı yeniden toplamak yerine yeni taahhüdü ayırın.
ARR: Rapor tarihinde faal tekrarlayan aylık tutarı 12 ile çarpın. Kurulumu ve taahhüt üzerindeki değişken kullanımı bu sütundan çıkarın.
Faturalama: İlgili dönemde kesilen faturaların tutarını yazın. Tahsilat için ayrı tarih ve tutar alanları kullanın.
Gelir: Tutarı hizmetin sağlandığı döneme atayın. Ayrı hizmet yükümlülükleri varsa gelir zamanlamasını bunların koşullarına göre değerlendirin.

Rapor başlığında bookings kapsamı ile ARR’nin ölçüm tarihi açıkça yer aldığında aynı sözleşmenin satışa, faal aboneliğe, faturaya ve dönem gelirine katkısı karşılaştırılabilir. Özellikle çok yıllık anlaşmalarda bu ayrım, imzalanan toplam bedeldeki sıçramanın mevcut tekrarlayan gelir hızındaki artış gibi görünmesini önler.

Ayrıca okuyun: