SpectaCell haalt €6 miljoen op voor snellere celanalyse

Op 8 oktober 2026 maakte imec de officiële start van SpectaCell met €6 miljoen startkapitaal bekend; medeoprichter en CEO Tony Montoye zei daarbij: “De nieuwste geneesmiddelen kunnen levens redden, maar bereiken vandaag nog te weinig patiënten.” De Gentse onderneming is de eerste gezamenlijke spin-off van imec, VIB en UGent. SpectaCell ontwikkelt een platform waarmee farmaceutische en biotechbedrijven de reactie van afzonderlijke cellen op een kandidaatbehandeling willen volgen.

De toelichting van transactieadviseur Cresco, die de oprichting en financiering begeleidde, beschrijft een prototype dat duizenden afzonderlijke cellen en hun interacties binnen uren moet volgen, tegenover bestaande celtesten die dagen kunnen kosten. Het kapitaal is bestemd voor verdere ontwikkeling en validatie met farmaceutische partners, met ontwikkeling in Gent en verdere validatie en toepassing in Leiden. De beloofde tijdwinst is daarmee een ontwikkeldoel, nog geen aangetoonde prestatie in de dagelijkse praktijk.

Waarom SpectaCell afzonderlijke cellen wil volgen

Voor nieuwe immuuntherapieën is de uitkomst van een celtest vooral nuttig als ontwikkelaars kunnen zien welke cellen reageren. Een gemiddelde over een volledig monster kan verhullen dat sommige afweercellen een doelcel aanvallen en andere niet. Een indirect gemeten signaal kan wijzen op activiteit, maar laat minder duidelijk zien wat er tijdens de ontmoeting tussen afzonderlijke cellen gebeurt. Juist dat verschil bepaalt welke vragen een onderzoeker na een eerste test nog moet beantwoorden.

SpectaCell wil die interacties rechtstreeks en door de tijd in beeld brengen. Bij een kandidaatbehandeling tegen kanker gaat het bijvoorbeeld om de vraag of afweercellen doelcellen doden, wanneer die reactie optreedt en of die reactie tussen cellen verschilt. Daardoor zou een ontwikkelteam eerder kunnen onderscheiden tussen een veelbelovend gemiddelde en een behandeling die slechts bij een deel van de cellen het gewenste effect laat zien. Zo'n onderscheid is relevant bij celtherapieën en T-cel-engagers, die afweercellen helpen kankercellen te herkennen en aan te vallen.

Het verschil tussen een gemiddelde en individuele metingen zit ook in de interpretatie van een tegenvallend resultaat. Als een monster als geheel zwak reageert, kan dat betekenen dat vrijwel geen enkele cel aanslaat, of dat een kleine groep sterk reageert naast een grote groep die stil blijft. Die uitkomsten vragen om andere vervolgstappen in geneesmiddelenonderzoek. Een beeld van individuele cellen kan dat onderscheid zichtbaar maken, mits de meting betrouwbaar genoeg is om de reacties over de hele observatieperiode te volgen.

Beeldvorming op een chip zonder fluorescerende labels

De technische toelichting van VIB beschrijft chipgebaseerde beeldvorming en data-analyse die grote aantallen individuele cellen en hun interacties met hoge resolutie door de tijd moeten volgen, zonder fluorescerende labels die het celgedrag kunnen beïnvloeden. SpectaCell ontwikkelt daarvoor een instrument met cartridges. De chip levert beelden; de analyse moet uit die opeenvolgende waarnemingen halen wat er met de afzonderlijke cellen gebeurt.

Labelvrij betekent hier dat de cellen voor de beeldvorming geen fluorescerende merkstoffen nodig hebben. Dat is relevant wanneer de reactie zelf onderwerp van de meting is: een stof die de cellen zichtbaar maakt, kan ook hun gedrag veranderen. Het neemt de noodzaak van zorgvuldige vergelijking tussen behandelde en onbehandelde cellen niet weg. De toegevoegde waarde ontstaat pas als het instrument bij herhaalde metingen dezelfde soorten interacties herkenbaar en vergelijkbaar vastlegt.

De beoogde snelheid hangt samen met de hele meetketen, van het inbrengen van een monster in een cartridge tot de verwerking van de beelden. Een snel beeld alleen vertelt een ontwikkelaar nog niet of een behandeling werkt; daarvoor moeten ook de veranderingen per cel door de tijd worden herkend. SpectaCell wil die stappen in dezelfde werkwijze samenbrengen, zodat een onderzoeker niet voor elke fase op een andere methode hoeft over te schakelen. Hoe dat in de routine van farmaceutische partners uitpakt, moet de verdere validatie uitwijzen.

Vlaamse onderzoeksbasis en geplande validatie in Leiden

De technische en biologische basis van de onderneming komt uit verschillende Vlaamse instellingen. Imec levert chiptechnologie, VIB biologische expertise en UGent en UZ Gent wetenschappelijke en klinische kennis. Het oprichtersteam bestaat uit Tony Montoye, Mathieu Rabaey, Jan Van de Velde en Veronique De Vroey. Die combinatie is gericht op een instrument dat zowel celgedrag kan vastleggen als vragen uit de ontwikkeling van geneesmiddelen kan beantwoorden.

Imec.xpand leidde de financieringsronde; het Flanders Future Tech Fund van PMV, InnovationQuarter Capital, Qbic en VIB deden mee. De technologische ontwikkeling en celanalyse zijn in Gent voorzien, terwijl SpectaCell verdere validatie en toepassing in het biotechmilieu van Leiden plant. Leiden krijgt daarmee een rol bij de stap van onderzoeksopstelling naar gebruik met partners, mede via de Nederlandse investeerder. De onderneming moet daar laten zien of metingen buiten de oorspronkelijke onderzoeksomgeving bruikbaar en herhaalbaar zijn.

Wat het platform in de geneesmiddelenketen moet bewijzen

SpectaCell mikt op gebruik vanaf de selectie van kandidaatmiddelen tot kwaliteitscontrole tijdens de productie. In vroeg onderzoek kan een ontwikkelaar verschillende behandelingen vergelijken op hun effect op individuele cellen. Bij procesontwikkeling gaat de vraag verschuiven naar de omstandigheden waaronder een therapie consequent het gewenste celgedrag oplevert. Tijdens productie zou dezelfde meetmethode kunnen helpen beoordelen of een partij aan de beoogde prestatie voldoet.

Een gedeelde meetmethode heeft alleen waarde als uitkomsten tussen die fasen vergelijkbaar blijven. Dan kunnen ontwikkelaars een reactie die zij bij een kandidaat zagen, later ook beoordelen wanneer het productieproces verandert. Voor gespecialiseerde producenten is dat relevant omdat zij niet alleen een werkzaam concept, maar telkens een product met de gewenste werking moeten afleveren. Dezelfde celreactie krijgt dus een andere functie: eerst bij de keuze van een kandidaat, daarna bij het beheersen van de productie.

De bronnen beschrijven een platform en prototype in ontwikkeling, met uren in plaats van dagen als beoogde doorlooptijd; onafhankelijke prestatiemetingen bij farmaceutische gebruikers zijn nog niet gepubliceerd. De volgende concrete stap is validatie met die partners: hun gegevens moeten duidelijk maken of het instrument de beloofde snelheid én voldoende bruikbare informatie levert voor beslissingen over immuuntherapieën.