NASA და DOE კოსმოსურ ბირთვულ სისტემებს აერთიანებენ — ჩარჩო ნოემბერში შევა

8 ოქტომბერს ვაშინგტონში NASA-ს ადმინისტრატორმა ჯარედ აიზეკმანმა და აშშ-ის ენერგეტიკის მინისტრმა კრის რაიტმა ხელი მოაწერეს კოსმოსურ ბირთვულ სისტემებზე თანამშრომლობის მემორანდუმს, რომელიც 1 ნოემბერს ამოქმედდება; ხელმოწერისას აიზეკმანმა თქვა: „Nuclear power will allow us to go farther, operate longer“.

შეთანხმება NASA-სა და ენერგეტიკის დეპარტამენტის, DOE-ს, მუშაობას კვლევიდან და საწვავის წარმოებიდან გამოცდამდე, გაშვებისთვის ინტეგრაციამდე და ექსპლუატაციამდე აერთიანებს. მისი ყველაზე კონკრეტული მიმართულებებია მარსისკენ დაგეგმილი Space Reactor-1 Freedom, ანუ SR-1, და მთვარის ზედაპირისთვის განკუთვნილი Lunar Reactor-1, ანუ LR-1. პირველი პროექტის გაშვება 2028 წლის მიზანია, მეორე სისტემის გასაშვებად მომზადება კი 2030 წლისთვისაა დასახული.

რა ცვლის ახალი მემორანდუმი

დოკუმენტის მთავარი ცვლილება უკვე მიმდინარე ბირთვული სამუშაოების საერთო უწყებათაშორის ჩარჩოში მოქცევაა. NASA-სა და DOE-ს მანამდეც ჰქონდათ თანამშრომლობა რეაქტორებსა და რადიოიზოტოპურ ენერგოსისტემებზე. ახალი შეთანხმება ამ მიმართულებებისთვის ერთიანად აღწერს სამუშაოს მთელ გზას — საწყისი კვლევიდან კოსმოსში სისტემის გამოყენებამდე — და უსაფრთხოებას მის ცენტრალურ პირობად ასახელებს.

ასეთი კოორდინაცია განსაკუთრებით საჭიროა მაშინ, როცა მისიის წარმატება მხოლოდ რეაქტორის შექმნაზე არ არის დამოკიდებული. საწვავი უნდა მომზადდეს, სისტემა მიწაზე გამოიცადოს, აპარატთან შეთავსდეს და გაშვების მოთხოვნებს უპასუხოს. თითოეული ეტაპი სხვადასხვა ტექნიკურ გადაწყვეტილებას მოითხოვს; მემორანდუმი უწყებებს სწორედ ამ დაკავშირებული სამუშაოების ერთად წარმართვის ჩარჩოს აძლევს.

ოქტომბრის ხელმოწერას ახალი კოსმოსური აპარატის დასრულება ან საცდელი ფრენის წარმატება არ გამოუცხადებია. მისი უშუალო შედეგი ორგანიზაციულია: DOE-ს ბირთვულ მასალებსა და ტექნოლოგიაზე მუშაობა NASA-ს მისიების დაგეგმვასა და შესრულებას უკავშირდება. ამიტომ ჩარჩოს ამოქმედების თარიღი და კონკრეტული აპარატების ტექნიკური მზადყოფნა სხვადასხვა ეტაპია.

SR-1 Freedom-ის მიზანი: რეაქტორი მარსისკენ ფრენაში

NASA-ს კოსმოსური რეაქტორების პროგრამის მიხედვით, SR-1 Freedom-ის მარსისკენ გაშვება 2028 წლისთვისაა დაგეგმილი; აპარატმა ბირთვული ელექტრული ძრავა უნდა აჩვენოს და სამი SkyFall ვერტმფრენი მარსთან მიიტანოს. ეს მისია რეაქტორის გამოყენებას ღრმა კოსმოსში გამოცდის და მთვარის ზედაპირული სისტემისთვის საჭირო გამოცდილებასაც შექმნის.

SR-1-ში რეაქტორის საქმე ელექტროენერგიის გამომუშავებაა. ამ ენერგიით მომუშავე ელექტრული ძრავები აპარატის გადაადგილებას უზრუნველყოფენ. ეს განსხვავება მნიშვნელოვანია: „ბირთვული ძრავა“ აქ რეაქტორისა და ელექტრული ძრავების ერთობლივ მუშაობას ნიშნავს და არა იმას, რომ რეაქტორი თვითონ წარმოქმნის მამოძრავებელ ძალას.

მარსისკენ ამ გზით ფრენამ უნდა აჩვენოს, როგორ მუშაობს კოსმოსში რეაქტორი ენერგიის გარდაქმნისა და ძრავის სისტემასთან ერთად. რეაქტორის ჯერ ფრენაში გამოცდა მთვარეზე მის დაშვებასთან დაკავშირებული დამატებითი სირთულეების გარეშე იძლევა გამოცდილებას. მისიის სამეცნიერო ტვირთი, SkyFall-ის ვერტმფრენები, ცალკე ამოცანას ემსახურება: მათ მარსის გარემოს შესახებ მონაცემები უნდა შეაგროვონ.

LR-1-ისთვის 2030 წელი რას ნიშნავს

მთვარის პროექტს სხვა დანიშნულება აქვს: LR-1 ზედაპირზე ელექტროენერგიის წყაროდ იგეგმება. მისი მიზანია მომავალი Moon Base-ის მუშაობის მხარდაჭერა მთვარის ხანგრძლივი ღამეებისა და დაჩრდილული ადგილების პირობებში, სადაც მზის ენერგია შეზღუდულია. ელექტროენერგია დასჭირდება საცხოვრებელ სივრცეებს, კავშირს, სამეცნიერო ხელსაწყოებს, როვერებსა და სხვა ინფრასტრუქტურას.

2030 წლის სამიზნე მთვარის ზედაპირზე რეაქტორის ამუშავების თარიღი არ არის. ოფიციალური მიზანი ამ დროისთვის გასაშვებად მზად ზედაპირულ რეაქტორს ეხება. მზადყოფნის მიღწევას შემდეგაც სჭირდება გაშვება, მთვარემდე ტრანსპორტირება და ადგილზე ამოქმედება; ამ ნაბიჯებისთვის ოქტომბრის განცხადებაში ცალკე კალენდარი არ არის მოცემული.

SR-1-სა და LR-1-ს შორის კავშირიც ამ თანმიმდევრობაში ჩანს. მარსისკენ მიმავალი აპარატი რეაქტორის კოსმოსში გამოყენების გამოცდილებას შექმნის, ხოლო LR-1-ის ამოცანა ადგილზე ელექტრომომარაგებაა. ერთი პროექტის გამოცდილება მეორის განვითარებას შეიძლება დაეხმაროს, თუმცა ფრენისა და მთვარის ზედაპირზე მუშაობის მოთხოვნები ერთნაირი არ არის.

რადიოიზოტოპური ენერგია და გამათბობლები

მემორანდუმი რეაქტორებთან ერთად რადიოიზოტოპურ სისტემებსაც მოიცავს. რადიოიზოტოპური გენერატორი რადიოაქტიური ნივთიერების დაშლისას გამოყოფილ სითბოს ელექტროენერგიად გარდაქმნის; ასეთი წყარო მზის სინათლისგან დამოუკიდებლად ამუშავებს კოსმოსური აპარატის მოწყობილობებს. რეაქტორი კი ელექტროენერგიას სხვა ბირთვული პროცესით გამოიმუშავებს და SR-1-ისა და LR-1-ის გეგმებში განსხვავებულ ამოცანებს ასრულებს.

ცალკე ფუნქცია აქვს მცირე რადიოიზოტოპურ გამათბობელ ერთეულს: ის ცივ გარემოში აპარატის ნაწილებს საჭირო ტემპერატურის შენარჩუნებაში ეხმარება. ტიტანისკენ დაგეგმილი Dragonfly-ისთვის გათვალისწინებულია რადიოიზოტოპური გენერატორი და 24 ასეთი გამათბობელი ერთეული. მარსის როვერ Rosalind Franklin-ის მხარდასაჭერად NASA და DOE კიდევ 24 მსგავსი ერთეულის მიწოდებას გეგმავენ, რათა მისმა ხელსაწყოებმა სიცივეს გაუძლონ.

ამგვარად, საერთო შეთანხმების ქვეშ სხვადასხვა მოწყობილობა ხვდება: SR-1-ის რეაქტორი ფრენაში ელექტრულ ძრავებს აწვდის ენერგიას, LR-1 მთვარის ინფრასტრუქტურის ელექტრომომარაგებისთვისაა განკუთვნილი, რადიოიზოტოპური გენერატორი აპარატს ელექტროენერგიას აძლევს, ხოლო გამათბობელი ერთეული მის ნაწილებს ათბობს. ამ განსხვავების ცოდნა აჩვენებს, რატომ ვრცელდება მემორანდუმი რამდენიმე მისიაზე, მიუხედავად მათი განსხვავებული დანიშნულებისა.

როდის გამოჩნდება შეთანხმების შედეგი

ახლო, დადგენილი ეტაპი მემორანდუმის 1 ნოემბერს ამოქმედებაა. შემდეგი წლები პროექტების სამიზნეებს აღნიშნავს: The Register-ის რეპორტაჟი SR-1-ის 2028 წლის გაშვებასა და 2030 წლისთვის მთვარის რეაქტორის გასაშვებად მომზადებას ამბიციურ გეგმებად აღწერს და აღნიშნავს, რომ მათი მიმდინარე მზადყოფნის შესახებ საჯაროდ ცოტა მტკიცებულებაა წარმოდგენილი.

ამოქმედების შემდეგ შეთანხმების პრაქტიკული შედეგი გამოჩნდება საწვავის მომზადების, სისტემების გამოცდისა და აპარატებთან ინტეგრაციის სამუშაოებში. სწორედ ამ ეტაპების შესრულება განსაზღვრავს, შეძლებს თუ არა SR-1 მიზნობრივ გაშვებას და რამდენად მიუახლოვდება LR-1 გასაშვებად მზადყოფნას.

ასევე წაიკითხეთ:

• OneByZero-მ $20 მლნ მოიზიდა — AI ექსპერიმენტიდან სამუშაო სისტემაში გადადის
• Patreon აუქმებს თითო ნამუშევარზე გადახდას — ვადა 1 ნოემბერია