ESA და Vast ISS-ის შემდეგ Haven-ზე წვდომას ამზადებენ

ESA-მ და Vast-მა 5 ოქტომბერს, ანტალიაში გამართული IAC 2026-ის დროს, ხელი მოაწერეს მემორანდუმს ISS-ის შემდეგ Haven-ის სადგურებზე ევროპული წვდომის შესასწავლად. AstroSpace-ის ცნობით, მხარეები განიხილავენ ასტრონავტების ფრენებს, კვლევითი ინფრასტრუქტურის გამოყენებასა და ევროპულ წვლილს სადგურებში; ამ შესაძლებლობებზე სავალდებულო შეთანხმებები ჯერ არ გაფორმებულა.

ESA-ს 5 ოქტომბრის განცხადების თანახმად, მემორანდუმი თავდაპირველად სამი წლით მოქმედებს და იწყება ერთობლივი მიზანშეწონილობის კვლევით; Vast-ის ხელმძღვანელი მაქს ჰაოტი 2027 წლისთვის ISS-ისა და Haven-1-ისკენ დაგეგმილ ოთხ ეკიპაჟიან მისიას ახსენებს და ახალ დოკუმენტზე ამბობს: “This MoU looks beyond those missions to the post-ISS era.” კვლევამ უნდა განსაზღვროს თანამშრომლობის გეგმა და სავარაუდო განრიგი, რომელთა საფუძველზეც მხარეები შემდგომ სავალდებულო შეთანხმებებზე იმსჯელებენ.

რას მოიცავს Haven-ზე შესაძლო წვდომა

მემორანდუმის ყველაზე პირდაპირი მიმართულება ევროპელი ასტრონავტების შესაძლო ფრენებია Vast-ის მიერ განვითარებულ Haven-ის სადგურებზე. ESA-მ და Vast-მა ასევე უნდა შეაფასონ, რა ტექნიკა შეიძლება მიაწოდოს ევროპულმა მხარემ სადგურებს და რა სხვა წვლილი იქნება სასარგებლო მათ ინფრასტრუქტურაში. ასეთი ჩამონათვალი მომავალ თანამშრომლობას ჩარჩოს უქმნის, მაგრამ თითოეული მიმართულების ტექნიკური პირობები ჯერ განსასაზღვრია.

მეორე მიმართულება კვლევის გაგრძელებაა მაშინაც, როცა სადგურზე ESA-ს ასტრონავტი არ იმყოფება. ამისთვის განიხილება ერთობლივად განსაზღვრული სამეცნიერო კამპანიები, ექსპერიმენტებისთვის გამოყოფილი სივრცე და სადგურის ეკიპაჟის დრო. თუ კვლევას ევროპელი ასტრონავტის ყოველ ფრენაზე დამოკიდებულება აღარ ექნება, ექსპერიმენტების დაგეგმვა შესაძლებელი იქნება ცალკეული მისიის ხანგრძლივობის მიღმაც; ამის განხორციელება კი სწორედ მომავალი შეთანხმებების პირობებზე იქნება დამოკიდებული.

კვლევითი კამპანიისთვის საჭიროა ტვირთის ორბიტაზე ატანაც და, ზოგი ექსპერიმენტის შემთხვევაში, მასალების დედამიწაზე დაბრუნებაც. ამიტომ მემორანდუმი შესაძლო თანამშრომლობის ნაწილად განიხილავს ორივე მიმართულებით ტვირთის გადაზიდვის შესაძლებლობას. სადგურზე სამეცნიერო სივრცის, ეკიპაჟის დროისა და ტრანსპორტის ერთად შეფასება მნიშვნელოვანია: მხოლოდ ექსპერიმენტისთვის ადგილის გამოყოფა ვერ განსაზღვრავს, როდის ჩატარდება სამუშაო და როგორ დაბრუნდება მისი შედეგები.

ევროპული ხომალდები ჯერ მოსამზადებელი სამუშაოს ნაწილია

ESA-სა და Vast-ს სურთ ინფორმაციის გაცვლა მომავალი ევროპული სატვირთო და ეკიპაჟიანი ხომალდების Haven-თან შესაძლო მუშაობაზე. ამ ეტაპზე საუბარია ტექნიკური შესაძლებლობების შესწავლასა და სამომავლო თანამშრომლობის სფეროების გამოვლენაზე. მემორანდუმი კონკრეტულ ხომალდს Haven-ისკენ ფრენას არ უნიშნავს და მის სადგურთან მიღების პირობებსაც არ ადგენს.

ტრანსპორტის საკითხი ევროპული წვდომის მნიშვნელობას აფართოებს. ასტრონავტის ან ექსპერიმენტის სადგურზე განთავსებას უნდა შეესაბამებოდეს ორბიტაზე ჩასვლის, მომარაგებისა და დაბრუნების შესაძლებლობა. თუ ევროპული სატრანსპორტო სისტემები მომავალში ამ ჯაჭვში ჩაერთვება, მხარეებს მოუწევთ სადგურის მომსახურებისა და ხომალდების შესაძლებლობების ერთმანეთთან შეჯერება. ამჟამინდელი ინფორმაციის გაცვლა სწორედ იმის გასარკვევადაა გათვალისწინებული, აქვს თუ არა ასეთ თანამშრომლობას საფუძველი.

ახალი დოკუმენტი ცვლის ESA-სა და Vast-ის ადრინდელ მემორანდუმს და თანამშრომლობის საგანს ასტრონავტული ფრენების, მეცნიერების, ტექნოლოგიისა და კომერციული გამოყენების მიმართულებით აფართოებს. ამ ცვლილებით მხარეები ISS-ის შემდგომი პერიოდისთვის მეტ შესაძლებლობას განიხილავენ, თუმცა კვლევიდან კონკრეტულ მომსახურებაზე გადასასვლელად ცალკე გადაწყვეტილებები დასჭირდებათ.

რით განსხვავდება უკვე დაგეგმილი ფრენები

ESA-სა და Vast-ს მოკლევადიან მისიებზე მუშაობა უკვე დაწყებული აქვთ. მათ შორის მოხსენიებულია ISS-ისკენ კერძო ფრენა და Haven-1-ის პირველი ეკიპაჟიანი ვიზიტი. ეს გეგმები ცალკე მდგომი თანამშრომლობაა: ახალი მემორანდუმი მათ მიღმა, ISS-ის მუშაობის დასრულების შემდეგ, ევროპელი ასტრონავტებისა და მკვლევრებისთვის შესაძლო წვდომას ეხება.

განსხვავება კვლევის დაგეგმვის დროსაც ჩანს. ახლო ფრენის შემთხვევაში ყურადღება კონკრეტული ეკიპაჟისა და დანიშნულების მომზადებაზე გადადის. ISS-ის შემდგომი მუშაობისთვის კი ჯერ უნდა გაირკვეს, რა კვლევა შესრულდება Haven-ზე, რა ადგილი და ეკიპაჟის დრო დასჭირდება მას, როგორ მივა ტვირთი ორბიტაზე და რა შეთანხმებით მიიღებს ESA ამ მომსახურებას. მიზანშეწონილობის კვლევამ სწორედ ამ საკითხების განხილვა უნდა აქციოს თანამშრომლობის გეგმად.

Haven-1-ის პირველი ეკიპაჟიანი ვიზიტი და მომავალ Haven-ის სადგურებზე ხანგრძლივი ევროპული საქმიანობა განვითარების სხვადასხვა ეტაპს ეკუთვნის. ამიტომ უკვე დაგეგმილი ფრენის არსებობა ვერ განსაზღვრავს ახალი მემორანდუმით შესასწავლი სამეცნიერო კამპანიების მოცულობას ან მომავალში მისაღებ ეკიპაჟის დროს. ეს პირობები მხოლოდ კვლევისა და შემდგომი შეთანხმებების შედეგად გახდება კონკრეტული.

რატომ არის ეს შეთანხმება მნიშვნელოვანი სადგურების კონკურენციაში

ISS-ის შემცვლელი კომერციული სადგურების შექმნაზე რამდენიმე კომპანია მუშაობს. აშშ-ის სამთავრობო აუდიტის სამსახურის 2026 წლის ივნისის ანგარიშის მიხედვით, NASA ISS-ის ორბიტიდან გაყვანას 2030 წლისთვის გეგმავს, სადგურების პროექტებზე ექვს კომპანიასთან მუშაობდა, ხოლო Vast Space იმ კომპანიებს შორისაა, რომლებმაც სადგურის განვითარებისთვის დაუფინანსებელი Space Act შეთანხმება მიიღეს. ეს შეთანხმება Vast-ს NASA-ს მომავალი მომსახურების მიმწოდებლად არ ნიშნავს.

კომერციული სადგურისთვის ESA-ს მსგავსი მომხმარებლის შესაძლო ინტერესი მნიშვნელოვანია, რადგან NASA-ს მიზანია, მომავალში სადგურის მომსახურებას სხვა მომხმარებლებთან ერთად ყიდულობდეს. ევროპული მხარისთვის კი არჩევანი მხოლოდ იმაზე არ იქნება დამოკიდებული, რომელი სადგური ამოქმედდება პირველად. სამეცნიერო საქმიანობის გასაგრძელებლად საჭიროა სადგურზე სათანადო პირობები, ტვირთის გადაადგილება და ეკიპაჟის დრო იმ პერიოდში, როცა კონკრეტული ექსპერიმენტი უნდა შესრულდეს.

აუდიტი ყურადღებას ამახვილებს რისკზეც, რომ ISS-ის მუშაობის დასრულებასა და ახალი სადგურების მზადყოფნას შორის წყვეტა გაჩნდეს. ასეთ პირობებში Haven-ზე შესაძლო წვდომის შესწავლა ESA-ს აძლევს შესაძლებლობას, წინასწარ განსაზღვროს, რა მომსახურება დასჭირდება. Vast-ისთვის მომდევნო ხელშესახები შედეგი ერთობლივი კვლევით მომზადებული გეგმა და სავარაუდო განრიგი იქნება: სწორედ ამის შემდეგ შეიძლება გაირკვეს, რომელი იდეა გადაიქცევა სავალდებულო შეთანხმების საგნად.

ასევე წაიკითხეთ:

• Gemini 4 Argon ძლიერ შედეგებს აჩვენებს — წვდომა ჯერ დახურულია