IMF: AI სამუშაოების 40%-ს შეეხება — პირველ საფეხურზე ახალგაზრდები ზარალდებიან

12 ოქტომბერს ბანგკოკში, საერთაშორისო სავალუტო ფონდისა და მსოფლიო ბანკის წლიურ შეხვედრაზე, IMF-ის მმართველმა დირექტორმა კრისტალინა გეორგიევამ AI-ის გავლენა „slow-moving tsunami“-ს შეადარა და მსოფლიო სამუშაოების დაახლოებით 40%-ზე ზემოქმედება ივარაუდა. ეს შეფასება სამ შესაძლო შედეგს აერთიანებს: დროთა განმავლობაში ზოგი სამუშაო გაძლიერდება, ზოგი გაუფასურდება, ზოგიც გაქრება. რიცხვი დაკარგული ადგილების პროგნოზი არ არის.

იმავე 12 ოქტომბრის განხილვაზე სინგაპურის პრეზიდენტმა ტარმან შანმუგარატნამ კურსდამთავრებულთა პირველ სამუშაოზე შესუსტებულ მოთხოვნას გაუსვა ხაზი. ეს გაფრთხილება ეხება კარიერის იმ საფეხურს, სადაც ახალბედა გამოცდილებას იძენს და შემდეგ უფრო რთულ საქმეზე გადადის. თუ ეს შესასვლელი ვიწროვდება, ახალგაზრდა ზარალდება მაშინაც, როცა მთელი პროფესია არ ქრება.

40%-ში სამი განსხვავებული შედეგია

ეს მაჩვენებელი აერთიანებს სამუშაოებს, რომლებსაც AI სხვადასხვაგვარად შეცვლის. The Business Times-ის შეხვედრის გაშუქების თანახმად, განვითარებულ ეკონომიკებში შესაბამისი წილი დაახლოებით 60%-ია. მაღალი მაჩვენებელი ამ ქვეყნებში უფრო მეტ შესაძლო შეხებას აღნიშნავს და თავისთავად მომავალ უმუშევრობას არ ზომავს.

გაძლიერება ნიშნავს, რომ ტექნოლოგია სამუშაოს ნაწილს ასრულებს, ხოლო თანამშრომელი მის შედეგს მეტი ან უკეთესი საქმისთვის იყენებს. გაუფასურებისას პოზიცია შეიძლება დარჩეს, მაგრამ მისი ამოცანების ნაწილის ავტომატიზება ადამიანის შრომაზე მოთხოვნას ან მის ფასს ამცირებს. გაქრობა ყველაზე მკვეთრი შემთხვევაა: დამსაქმებელს ცალკე როლი აღარ სჭირდება. ამ შედეგების ერთ პროცენტში მოქცევა არ ნიშნავს, რომ მათი წილი ან სისწრაფე ერთნაირია.

შეფასება სამუშაოების AI-ისადმი მოწყვლადობასა და შესაძლო ცვლილებას ეხება, და არა უკვე გათავისუფლებულ ადამიანებს. კონკრეტული შედეგი დამოკიდებულია იმაზე, რომელი ამოცანა გადაეცემა სისტემას, რამდენად სანდოა მისი ნამუშევარი და ვის რჩება საბოლოო პასუხისმგებლობა. ერთი პროფესიის ფარგლებშიც შეიძლება ზოგი თანამშრომელი გაძლიერდეს, ხოლო დამწყები პოზიციების რაოდენობა შემცირდეს.

რატომ ზიანდება პირველი საფეხური

საწყისი სამუშაო ხშირად მოიცავს განმეორებად, მკაფიო წესებით შესასრულებელ დავალებებს. სწორედ ასეთი საქმე აძლევს ახალბედას საშუალებას, ისწავლოს დარგის ენა, მიიღოს უკუკავშირი და თანდათან აიღოს პასუხისმგებლობა. როცა ამ დავალებებს ნაკლები ადამიანი ასრულებს, ორგანიზაციას შეიძლება გამოცდილი თანამშრომელი ისევ სჭირდებოდეს, მაგრამ მის გუნდში დამწყებისთვის ადგილი ნაკლებად გამოყოს. ამგვარად, ავტომატიზაცია უშუალოდ დაწყების შესაძლებლობას ეხება, მაშინაც კი, თუ პროფესია არსებობას განაგრძობს.

შედეგად იცვლება პროფესიის შესწავლის გზაც. ადამიანს შეიძლება მოსთხოვონ AI-ის მიერ მომზადებული პასუხის შემოწმება, შეცდომის ამოცნობა და მომხმარებელთან შეთანხმება, სანამ მას საკუთარი სამუშაო გამოცდილება დაუგროვებია. დამსაქმებლისთვის ასეთი მოთხოვნა გასაგებია, რადგან საბოლოო გადაწყვეტილება ადამიანზე რჩება; ახალბედისთვის კი რთულდება იმ გამოცდილების მიღება, რომელსაც ვაკანსია უკვე ითხოვს.

პირველი სამსახურის გაჭიანურებას კიდევ ერთი შესაძლო შედეგი აქვს: თუ კურსდამთავრებულთა მთელი ნაკადი სამუშაოს ელოდება, შემდეგ წელს მას ახალ კურსდამთავრებულებთან უწევს კონკურენცია. ლოდინის პერიოდში ადამიანს აკლდება სამუშაოზე სწავლის შესაძლებლობა და პროფესიული ჩვევების გამყარება. ამიტომ პირველი საფეხურის შემცირება მხოლოდ პირველი ხელფასის გადავადება არ არის; ის შემდგომ კარიერულ წინსვლაზეც მოქმედებს.

რას აჩვენებს დაქირავების მონაცემები

დამწყებთა დაქირავების შემცირების ადრეული ნიშნები უკვე აღწერილია აშშ-ში. IMF-ის შრომის ბაზრის ანალიზი მიუთითებს, რომ გენერაციული AI-ის გამოყენება საწყის პოზიციებზე დაქირავებას განსაკუთრებით იმ ამოცანებში ამცირებს, რომელთა ავტომატიზებაც შესაძლებელია. ეს დაკვირვება ბანგკოკში გამოთქმულ შეშფოთებას კონკრეტულ საფუძველს აძლევს, თუმცა აშშ-ის შედეგი საქართველოს ბაზრის მაჩვენებლად ვერ გამოდგება.

საწყისი პოზიციების საკითხი უნარებზე მოთხოვნის ცვლილებასაც უკავშირდება. თუ ახალი ინსტრუმენტი მარტივ საქმეს იღებს, ორგანიზაცია ადამიანში უფრო მეტად აფასებს ამოცანის განსაზღვრას, შედეგის შემოწმებასა და გამონაკლის შემთხვევებზე გადაწყვეტილებას. ეს უნარები უმეტესად სამუშაო პროცესში ვითარდება.

მათი სწავლა საკლასო გარემოშიც შეიძლება, მაგრამ რეალურ საქმეში საჭიროა სხვების უკუკავშირის მიღება, შეცდომის შედეგის დანახვა და იმის გაგება, როდის უნდა მოითხოვო დახმარება. ამიტომ ტექნოლოგიური სწავლება მთლიანად ვერ ჩაანაცვლებს ადგილს, სადაც ახალბედა რეალურ პასუხისმგებლობას ზედამხედველობით იღებს. სწორედ ამ გამოცდილების მიღება რთულდება, თუ მარტივი საწყისი დავალებები ცალკე პოზიციას აღარ ქმნის.

AI-ის გავრცელებამ შეიძლება ზოგი როლი გააფართოოს და ახალი ამოცანებიც წარმოშვას. ეს ავტომატურად არ ავსებს იმ დანაკარგს, რომელიც პირველ სამსახურზე მოთხოვნის შემცირებით ჩნდება. ახალი სამუშაო შეიძლება სხვა გამოცდილებას, სხვა ადგილს ან სხვა განათლებას მოითხოვდეს, ამიტომ პოზიციების საერთო რაოდენობა და კარიერაში შესვლის შესაძლებლობა ერთი და იგივე საზომი არ არის.

რას ნიშნავს გაფრთხილება საქართველოსთვის

საქართველოში კარიერის დამწყებისთვის ყველაზე მნიშვნელოვანი კითხვა მისი ყოველდღიური ამოცანების მოწყვლადობაა. თუ პოზიცია ძირითადად განმეორებადი ტექსტის, სტანდარტული პასუხის ან პირველადი დახარისხების წარმოებას გულისხმობს, დამსაქმებელს ამ სამუშაოს შესრულება უფრო მცირე გუნდით შეუძლია. თუ საქმე მოითხოვს კონტექსტის გაგებას, სხვა ადამიანთან შეთანხმებასა და შედეგზე პასუხისმგებლობას, ტექნოლოგია შესაძლოა თანამშრომლის დამხმარედ დარჩეს. ეს ნიშნები როლის ცვლილების შესაძლო მიმართულებას აჩვენებს და კონკრეტული ვაკანსიის ბედს ვერ წინასწარმეტყველებს.

მოწყვლადობა განსაკუთრებით იზრდება, როცა დამწყების თითქმის მთელი დატვირთვა სტანდარტული შედეგის სწრაფად მომზადებაზე მოდის, ხოლო საბოლოო შეფასებას სხვაგან ასრულებენ. სამუშაოზე სწავლის სივრცე უფრო მყარია იქ, სადაც დამწყები გამოცდილი თანამშრომლის ზედამხედველობით უკვე მონაწილეობს შეფასებასა და კომუნიკაციაში. ამ განსხვავების დასანახად პროფესიის სახელწოდებაზე მეტად მისი რეალური მოვალეობებია მნიშვნელოვანი.

IMF-ის ხელოვნური ინტელექტის მიმოხილვაში ახალგაზრდები და საშუალო შემოსავლის მქონე მუშაკები განსაკუთრებით დიდი წნეხის წინაშე არიან მოხსენიებული, თუ განათლებაში, გადამზადებასა და უწყვეტ სწავლაში საკმარისი ინვესტიცია არ ჩაიდება. ეს გაფრთხილება ორ განსხვავებულ საჭიროებაზე მიუთითებს: დასაქმებულს ახალი უნარები სჭირდება, დამწყებს კი ადგილი, სადაც ამ უნარებს საქმეში გამოიყენებს.

ადგილობრივი დაქირავების შესახებ ცალკე მონაცემების გარეშე მსოფლიო პროცენტის საქართველოზე გადმოტანა არასწორი იქნება. აქ შესაძლო ცვლილება ყველაზე ადრე შეიძლება გამოჩნდეს ვაკანსიის შინაარსში: ნაკლები მარტივი დავალება და მეტი მოთხოვნა შემოწმებაზე, განსჯასა და პასუხისმგებლობაზე. ახალგაზრდისთვის გადამწყვეტი შედეგი ის იქნება, შექმნიან თუ არა დამსაქმებლები ისეთ საწყის როლებს, სადაც ამ მოთხოვნების სწავლა ჯერ კიდევ შესაძლებელია.

ასევე წაიკითხეთ:

• AI საწყის სამუშაოებს ავიწროებს — HR მოთხოვნა 29.6%-ით დაეცა