Arctic Therapeutics fær 2,5 milljarða — nýju lyfsefnin eru enn óprófuð

Íslenska líftæknifyrirtækið Arctic Therapeutics tilkynnti 21. október 2026 að fjármögnun upp á 21,5 milljónir Bandaríkjadala, jafnvirði um 2,5 milljarða króna, væri lokið. Umferðin var stækkuð vegna umframeftirspurnar og leiddu hana Pekron, Sanos Group, Kaldbakur og Landvættir. Féð á fyrst og fremst að færa lyfsefnin AT-002 og AT-003 nær klínískri þróun.

Hvorugt lyfsefnið hefur enn sýnt verkun í sjúklingum. European Biotechnology bendir á að AT-002 og AT-003 séu enn á leið að rannsóknum á fólki, þótt eldri lyfsefni félagsins hafi náð klínískum áföngum. Fjármögnunin styður þannig næsta þróunarskeið nýju verkefnanna; hún felur ekki í sér niðurstöður um áhrif þeirra hjá sjúklingum.

Hvað fjármögnunin á að greiða fyrir

Nýja fjármagnið beinist einkum að tveimur verkefnum sem eru skemmra komin en þau lyfsefni sem þegar hafa verið rannsökuð á fólki. Markmiðið er að vinna þau áfram í átt að klínískri þróun. Slíkt felur meðal annars í sér að skilgreina hvernig lyfsefni verður gefið, hvaða skammtar koma til greina og hvaða öryggisgögn þarf áður en rannsókn á fólki getur hafist.

Félagið hefur ekki tilgreint hversu mikið af umferðinni fer í hvort verkefni. Sú skipting skiptir máli fyrir þróunarhraðann, enda eru verkefnin ólík: AT-002 er ætlað sem staðbundin meðferð við bólgu í auga, en AT-003 er smásameind til inntöku sem tengist starfsemi frumna. Þau þurfa því hvort um sig eigin rannsóknaráætlun og gögn áður en hægt verður að meta áhrif hjá sjúklingum.

Þátttaka íslensku fjárfestanna tengir fjármögnunina við starfsemi félagsins hér á landi, en Sanos Group starfar á sviði klínískra rannsókna. Tilkynning um lokið fjármögnunarferli segir þó ekki hvenær fyrsta klíníska rannsóknin á nýju lyfsefnunum hefst. Næsti mælanlegi áfangi er að verkefnin verði tilbúin fyrir slíkar rannsóknir, með skilgreindum sjúkdómi, rannsóknarhópi og mælikvörðum.

AT-002: markmiðið er að tempra bólgu í auga

AT-002 er ætlað við sjálfsofnæmistengdri æðahjúpsbólgu, þar sem bólga getur skaðað sjón. Á verkefnissíðu Arctic Therapeutics um AT-002 er efninu lýst sem staðbundnu peptíði sem líkir eftir hluta SOCS1-próteinsins og á að hafa áhrif á JAK–STAT-boðleiðina; þar kemur einnig fram að klínísk starfsemi félagsins sé á Akureyri. Þetta er lýsing á fyrirhugaðri verkun lyfsefnisins, ekki birt niðurstaða úr meðferð sjúklinga.

SOCS1 tekur þátt í að hemja bólguboð í frumum. Hugmyndin er að nýta þann feril til að draga úr óhóflegri ónæmissvörun í auga. Þótt líffræðileg rök liggi að baki verkefninu þarf rannsókn á fólki að sýna hvort efnið komist á réttan stað í nægilegu magni, hvort það þolist og hvort bólgan minnki við meðferðina.

Fyrsta fyrirhugaða viðfangsefnið er æðahjúpsbólga, þótt félagið nefni einnig mögulega notkun við öðrum bólgu- og sjálfsofnæmissjúkdómum. Sá möguleiki víkkar út rannsóknarhugmyndina, en breytir ekki núverandi þróunarstöðu hennar. Árangur við einum sjúkdómi yrði heldur ekki sjálfkrafa niðurstaða fyrir hina, því sjúklingahópar, lyfjagjöf og viðeigandi mælikvarðar geta verið ólíkir.

AT-003: erfðatengsl vísa á markið

AT-003 byggist á annarri hugmynd. Verkefnissíða félagsins um AT-003 lýsir því sem smásameind til inntöku sem á að hafa áhrif á sjálfsát frumna og niðurbrot hvatbera í tengslum við genið CLEC16A; félagið tengir erfðabreytileika á þessu svæði við 16 sjálfsofnæmissjúkdóma. Þar á meðal eru sykursýki af tegund 1, iktsýki og rauðir úlfar.

Erfðatengslin hjálpa til við að velja líffræðilegt ferli til rannsóknar. Þau sýna þó ekki að breyting á ferlinu með lyfi bæti heilsu fólks sem er með þessa sjúkdóma. Til þess þarf fyrst að sýna að efnið hafi þau áhrif sem stefnt er að við raunhæfa skammta og síðan að mæla hvort þau áhrif skili klínískum ávinningi.

Ólíkt AT-002 hefur félagið ekki nefnt einn fyrsta sjúkdóm fyrir klíníska prófun AT-003. Val á honum mun ráða miklu um hvernig rannsóknin verður sett upp: hverjir geta tekið þátt, hvaða breytingar verða mældar og hversu lengi þarf að fylgjast með þeim. Sú ákvörðun er hluti af leiðinni frá víðri líffræðilegri hugmynd að afmörkuðu lyfjaverkefni.

Eldri lyfsefni eru komin lengra

Arctic Therapeutics hefur þegar fært önnur verkefni í rannsóknir á fólki. Í tilkynningu félagsins segir forstjórinn Ívar Hákonarson að nýja féð gefi kost á að halda áfram „advancing AT-002 and AT-003 towards the clinic“; þar kemur einnig fram að fyrri A-fjármögnun hafi numið um 31 milljón dala, að AT-001 hafi lokið 12 mánaða kjarnatímabili rannsóknar við arfgengum heilaæðasjúkdómi og að rannsókn á AT-004 við unglingabólum í fasa IIa sé lokið.

AT-001 er einnig í rannsókn hjá fólki með væga vitræna skerðingu eða vægan Alzheimerssjúkdóm. Fyrir AT-004 hefur félagið lýst hagstæðu öryggi og vísbendingum um verkun, en ekki birt tölulegt mat á áhrifunum í fjármögnunartilkynningunni. Að rannsóknartímabili ljúki eða þátttakendur hafi verið ráðnir segir til um framvindu rannsóknar; stærð meðferðaráhrifa verður aðeins metin út frá niðurstöðum hennar.

Reynslan af eldri verkefnunum sýnir að félagið hefur komið lyfsefnunum í klínískar rannsóknir og byggt upp starfsemi til þess. Hún flyst ekki yfir sem sönnun fyrir AT-002 eða AT-003, sem byggja á öðrum efnum og líffræðilegum ferlum. Fyrir þau liggur næst að afmarka fyrstu rannsóknir á fólki; það verða niðurstöður úr eigin öryggis- og verkunarrannsóknum sem skera úr um hvort fjármögnuðu verkefnin geti orðið að meðferðum.

Lestu einnig:

• Yazen fær 50 milljónir evra — 50.000 sjúklingar duga ekki sem sönnun
• Claude fann CRISPR-líkt kerfi — enginn veit enn hvað það gerir
• Modal fær 750 milljónir dala — milljarðs tekjuhraði er eigin mæling