RAISE-ը գիտնականներին բացում է մոդելներ, տվյալներ ու հաշվարկային հզորություն

Հոկտեմբերի 15-ին Դուբլինում Եվրահանձնաժողովը գործարկեց RAISE-ի գիտական ԱԲ նախաձեռնությունը՝ Google-ի 3 մլն դոլարի ամպային կրեդիտների, մոդելների, տվյալների և հաշվարկային հզորության խոստումներով։ Առաջին մասնակիցների թվում են նաև NVIDIA-ն, Mistral AI-ն, Frontiers-ը, Elsevier-ը, Novo Nordisk Foundation-ը և Sanofi-ն։ Նրանց ներդրումները կամավոր են, իսկ յուրաքանչյուր կազմակերպություն իր ռեսուրսներն առաջարկում է առանձին պայմաններով։

Նույն օրը RAISE-ի շրջանակում բացվեց նաև RAISE Hub-ը՝ արդեն գործող Forum և Observatory ծառայություններով։ Դրանք օգնում են գտնել գործընկերներ, ենթակառուցվածքներ և ֆինանսավորման հնարավորություններ, սակայն Hub-ի գործարկումը չի նշանակում, որ մասնակիցների խոստացած բոլոր ռեսուրսներն արդեն բաշխվում են։ Հայաստանից եվրոպական գործընկերների հետ աշխատող խմբերի համար կարևոր տարբերությունը սա է՝ տեղեկատվական հարթակը հասանելի է, իսկ կոնկրետ գործիքի կամ հաշվարկային հզորության մուտքը կախված է առաջարկողի կանոններից։

Ինչ են ներառում առաջին մասնակիցների խոստումները

Google-ի ներդրման առանցքը Google Cloud-ի 3 մլն դոլարի կրեդիտներն ու Google DeepMind-ի առաջատար գիտական մոդելներին ուղղակի մուտքն են։ Կրեդիտը ամպային ծառայություններից օգտվելու միջոց է, ոչ թե հետազոտական խմբին փոխանցվող կանխիկ դրամաշնորհ։ Մոդելների հասանելիության խոստումն էլ դեռ չի սահմանում, թե ինչպես է առանձին գիտնականը ստանալու մուտքը կամ ինչ չափով է կարողանալու օգտագործել հաշվարկային ռեսուրսը։

Mistral AI-ի փաթեթում կան բաց կշիռներով մոդելներ, Mistral Vibe-ի տեղեր և API կրեդիտներ։ Այն ներառում է նաև ասպիրանտների պրակտիկաներ, մասնակի զբաղվածությամբ հետազոտական դերեր և համալսարանների հետ համագործակցություն։ Այս բաղադրիչները տարբեր խնդիրներ են լուծում. մոդելի կշիռները կարող են ծառայել սեփական հետազոտական միջավայրում աշխատանքին, իսկ API կրեդիտը վերաբերում է ծառայության օգտագործմանը։ Դրանց իրավասության և տրամադրման պայմանները պետք է հրապարակվեն յուրաքանչյուր առաջարկի համար։

NVIDIA-ի պարտավորությունը համադրում է բաց հասանելիությամբ գիտական ԱԲ ծրագրակազմն ու մոդելները, գործնական ուսուցումը, տեխնիկական աջակցությունը և հաշվարկային ու հետազոտական աջակցության հասնելու ուղիները։ Առաջարկը վերաբերում է եվրոպական հետազոտողներին և գիտական գործիքներ ստեղծող նորաստեղծ ընկերություններին։ Հաշվարկային աջակցության ուղի խոստանալը դեռ առանձին նախագծի համար հատկացված հզորություն չէ. դրա արժեքը պարզ կդառնա, երբ հայտնի լինեն ընտրության ու օգտագործման պայմանները։

Novo Nordisk Foundation-ը մտադիր է եվրոպացի հետազոտողներին հասանելի դարձնել ԱԲ-ի համար նախատեսված Gefion գերհամակարգչի հաշվարկային կարողությունը։ Սա նախաձեռնության ամենակոնկրետ անվանված հաշվարկային ենթակառուցվածքներից է, բայց հրապարակված պարտավորությունը չի նշում նախագծերին տրամադրվող քվոտաները կամ դիմելու ընթացակարգը։ Հետևաբար Gefion-ի հիշատակումը առայժմ հաստատում է առաջարկվող ռեսուրսը, ոչ թե յուրաքանչյուր խմբի համար բաց հաշվարկային մուտքը։

Frontiers-ի ներդրումը տվյալների պատրաստման վրա է կենտրոնացած. նախատեսված է ԱԲ-ի օգնությամբ մշակել Horizon Europe-ի 1000 տվյալաշար և վաղ կարիերայի հետազոտողներին տրամադրել 100 FAIR² տվյալների հրապարակման դրամաշնորհ։ Ընկերության նկարագրությամբ՝ այդ անվճար ծառայությունների արժեքը գերազանցում է 1,6 մլն եվրոն։ Փաթեթում կան նաև Frontiers Data-ին վաղ մուտք և FAIR² ծառայություններ գիտության համար հիմնարար մոդելներ մշակող Horizon Europe թիմերի համար։ Այդ առաջարկները կարող են նպաստել տվյալների վերօգտագործմանը, սակայն հրապարակված ծավալը ինքնին չի որոշում, թե որ տվյալաշարերն ու թիմերն են ընտրվելու։

Elsevier-ը խոստացել է LeapSpace-ի, ClinicalKey AI-ի, ClinicalKey Nursing AI-ի և Complete Anatomy-ի լիցենզիաներ, ինչպես նաև գիտական բովանդակության, տվյալների ու հետազոտական համագործակցության աջակցություն։ Sanofi-ի ներդրումն այլ ձև ունի. Future4Care-ի միջոցով այն կապում է առողջապահական նորարարության մասնակիցներին՝ հետազոտողներին, նորաստեղծ ընկերություններին և առողջապահական կազմակերպություններին։ Այդ համագործակցային առաջարկը պետք չէ շփոթել բոլոր հետազոտողներին հատկացվող հաշվարկային քվոտայի հետ։

Որտեղ է արդեն բաց դիմելու ճանապարհը

Առաջին մասնակիցներից հրապարակված հայտադրման հստակ ուղի ունի Elsevier-ը։ Նրա դիմումի ձևը արդեն ընդունում է հայտեր չորս գործիքներից յուրաքանչյուրի 1000 անվճար, 12-ամսյա լիցենզիայի համար՝ յուրաքանչյուր հաստատությանը առավելագույնը տասը լիցենզիա։ Դիմել կարող են ԵՄ 27 երկրներում, Միացյալ Թագավորությունում, Նորվեգիայում կամ Շվեյցարիայում գտնվող հետազոտողներն ու առողջապահության մասնագետները։ Հայտերի դիտարկումը սկսվելու է հոկտեմբերի 30-ից հետո, և հաստատված դիմորդները մուտքի հղումը կստանան էլեկտրոնային փոստով։

Elsevier-ի առաջարկը հրապարակված պայմաններով գործող դիմում է, բայց դիմումի ընդունումը դեռ լիցենզիա ստանալու հավաստիք չէ։ Թեկնածուն ընտրում է իրեն անհրաժեշտ գործիքներից մեկը կամ մի քանիսը և նշում աշխատանքային էլեկտրոնային հասցեն, երկիրը, հաստատությունն ու մասնագիտական դերը։ LeapSpace-ը նախատեսված է հետազոտական աշխատանքի համար, իսկ ClinicalKey գործիքներն ու Complete Anatomy-ն ուղղված են կլինիկական, բուժքույրական և անատոմիայի կրթական կիրառություններին։ Այդ տարբերությունը կարևոր է, քանի որ նույն փաթեթի բոլոր լիցենզիաները նախատեսված չեն նույն մասնագիտության համար։

Ընկերությունը նաև նախատեսում է տարեկան մոտ 1 մլն եվրոյի ոչ դրամական աջակցություն և ֆինանսավորում՝ հետազոտական համագործակցությունների ու ուսուցման համար։ Դրա ծրագրերում նշված են եվրոպական հաստատությունների հետ տարեկան առնվազն երեք նոր համագործակցություն և ԱԲ ոլորտում շուրջ տասը ասպիրանտի, հետդոկտորական հետազոտողի ու մագիստրոսի ուսուցում։ LeapSpace-ով համաեվրոպական գիտական մարտահրավերը նախատեսված է 2027 թվականի հունվարին. այն դեռ ընթացիկ հայտադրման ձևի արդյունք չէ։

Ինչ է արդեն տալիս RAISE Hub-ը

Hub-ի գործող ծառայությունները հետազոտողին նախ օգնում են գտնել մարդկանց և հնարավորությունները։ Forum-ը նախատեսված է հետազոտողների, ենթակառուցվածքների ներկայացուցիչների, ֆինանսավորողների և նախագծերի միջև գիտելիքի փոխանակման ու համագործակցության համար։ Մասնակիցները կարող են այնտեղ ներկայացնել գիտական արդյունքներ, փորձառություն և միջոցառումներ, ինչպես նաև մասնակցել խորհրդակցություններին։ Այդ գործառույթը հատկապես օգտակար է այն թիմերին, որոնց պետք է համապատասխան եվրոպական գործընկեր մինչև առանձին ռեսուրսի դիմելը։

Observatory-ն այլ դեր ունի. այն հավաքում է տեղեկություն կազմակերպությունների, նախագծերի, հետազոտական ենթակառուցվածքների, ֆինանսավորման գործունեության և գիտական արդյունքների մասին։ RAISE-ը դեռ փորձնական փուլում է, և Hub-ի ծառայություններն առայժմ համայնքը կապելու ու հնարավորությունները տեսանելի դարձնելու միջոց են։ Google-ի կրեդիտների, Gefion-ի հզորության կամ Mistral AI-ի API կրեդիտների տրամադրման որոշումները դրանց միջոցով ինքնաբերաբար չեն կայացվում։

Ինչ է նշանակում սա Հայաստանի հետազոտողների համար

RAISE-ի ընդհանուր նպատակը եվրոպական գիտական համայնքին աջակցելն է, սակայն դա բոլոր մասնակիցների համար միասնական երկրային իրավասություն չի ստեղծում։ Elsevier-ի հրապարակված ցանկում Հայաստանը չկա, ուստի Հայաստանում գտնվող դիմորդը միայն եվրոպական համատեղ նախագծին մասնակցելու հիմքով չի համապատասխանում այդ առաջարկի պայմաններին։ Նույն նախագծի իրավասու երկրում գտնվող գործընկերը կարող է դիտարկել սեփական դիմումը՝ ելնելով իր գտնվելու վայրից, հաստատությունից և մասնագիտական դերից։ Այս սահմանափակումը վերաբերում է Elsevier-ի կոնկրետ լիցենզիաներին, ոչ թե RAISE-ի բոլոր ապագա առաջարկներին։

Մյուս ներդրումների համար վճռորոշ են լինելու դեռ հրապարակվելիք մանրամասները՝ որ հաստատությունները կարող են դիմել, ինչ նախագծեր են ընտրվելու, և որքան ռեսուրս է հատկացվելու։ Այդ ընթացքում Forum-ն ու Observatory-ն արդեն հնարավորություն են տալիս գտնել համապատասխան գործընկերներ և հետևել համայնքի նոր հնարավորություններին։ Հաջորդ տեսանելի հանգրվանը Elsevier-ի հայտերի դիտարկման մեկնարկն է հոկտեմբերի 30-ից հետո. այն ցույց կտա առաջին հրապարակված առաջարկի անցումը հայտից դեպի տրամադրված մուտք։

Կարդացեք նաև:

• ԱՄՆ-ը $6 մլրդ է ուղղում ԱԲ-ով գիտությանը․ բաց տվյալները դառնում են հիմք
• Heroku Postgres Advanced-ը բաժանում է հաշվարկն ու պահեստը՝ առանց restart-ի
• Canva թե Adobe Express․ նույն առաջադրանքները բացում են հակառակ ուժեղ կողմեր