Το νέο Ινστιτούτο του «Δημόκριτου» ξεκινά με ανοιχτή σύγκρουση

Στην ανακοίνωση του Υπουργείου Ανάπτυξης της 20ής Οκτωβρίου 2026, ο υπουργός Τάκης Θεοδωρικάκος παρουσίασε στα εγκαίνια νέου κτιρίου του ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος» την ίδρυση του όγδοου Ινστιτούτου του Κέντρου, του Ινστιτούτου για την Ακεραιότητα, την Ασφάλεια και την Ηθική της Έρευνας (IRISE), λέγοντας ότι «η έρευνα που υπηρετούμε έχει επίκεντρο τον άνθρωπο». Η αποστολή που παρουσιάστηκε είναι να αναπτύξει γνώση, εργαλεία και πολιτικές για την αξιόπιστη τεχνητή νοημοσύνη, την κυβερνοασφάλεια και την υπεύθυνη έρευνα.

Η δημόσια θέση του Συλλόγου Ερευνητών Δημοκρίτου, που δημοσιεύθηκε στις 17 Σεπτεμβρίου 2026, καταγράφει ότι το διοικητικό συμβούλιο ενέκρινε κατά πλειοψηφία την πρόταση στις 2 Ιουλίου, μία ημέρα μετά την ενημέρωση των ερευνητικών οργάνων και παρά αίτημα αναβολής ενός μηνός. Η αντίθεση είχε επομένως διατυπωθεί πριν από την κυβερνητική αναγγελία. Αφορά τόσο τον τρόπο λήψης της απόφασης όσο και το αν έχει τεκμηριωθεί η ανάγκη για αυτοτελές Ινστιτούτο με δικό του προσωπικό και πόρους.

Τι αναλαμβάνει το IRISE και τι εγκαινιάστηκε

Ο νέος φορέας παρουσιάστηκε με διεπιστημονική αποστολή: να συνδέσει την τεχνολογική ανάπτυξη με κανόνες ασφάλειας και υπευθυνότητας στην έρευνα. Η αναφορά σε «εργαλεία και πολιτικές» τοποθετεί το αντικείμενό του πέρα από την ανάπτυξη συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης. Αφορά και τους όρους χρήσης τους, αλλά η κατανομή εργασιών ανάμεσα στο IRISE και τις υπάρχουσες μονάδες δεν εξειδικεύτηκε στη δημόσια παρουσίαση.

Το IRISE παρουσιάστηκε στην τελετή για το νέο κτίριο του ήδη υπάρχοντος Ινστιτούτου Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών. Η κάλυψη του Οικονομικού Ταχυδρόμου προσδιορίζει τον προϋπολογισμό του κτιρίου σε 8,5 εκατ. ευρώ και αναφέρει ότι εκεί στεγάζεται η ομάδα του PHAROS, του ελληνικού Εργοστασίου Τεχνητής Νοημοσύνης. Το ποσό αφορά την υποδομή που εγκαινιάστηκε, όχι ανακοινωμένη χρηματοδότηση του IRISE. Η παρουσίαση των δύο πρωτοβουλιών στην ίδια εκδήλωση δεν αποσαφηνίζει την έδρα του νέου Ινστιτούτου.

Η διαφωνία για τη θεσμική μορφή

Το κεντρικό ερώτημα είναι αν η ακεραιότητα, η ασφάλεια και η ηθική της έρευνας χρειάζονται χωριστό ερευνητικό Ινστιτούτο. Σύμφωνα με τις διατυπωμένες ενστάσεις, δραστηριότητες όπως η πολιτική, η διακυβέρνηση και η κανονιστική συμμόρφωση προσιδιάζουν περισσότερο σε οριζόντια δομή που θα συνεργάζεται με τα υπάρχοντα Ινστιτούτα. Μια τέτοια επιλογή θα κρατούσε το αντικείμενο στο Κέντρο, με διαφορετική διοικητική μορφή και τρόπο εκπροσώπησης.

Υπάρχει και διαφωνία για την ερευνητική βάση του εγχειρήματος. Οι ενστάσεις αφορούν το αν η πρόταση προκύπτει από ώριμη δραστηριότητα του «Δημόκριτου», αν έχει αποδειχθεί το συγκριτικό πλεονέκτημά του και αν υπάρχει επαρκής αριθμός επιστημόνων για να στηρίξουν ένα νέο Ινστιτούτο. Η διαφωνία εστιάζει στη συγκεκριμένη οργανωτική επιλογή, ενώ η κυβερνητική παρουσίαση δίνει έμφαση στη δυνατότητα ενός διεπιστημονικού φορέα να συνδυάσει τεχνολογική έρευνα και δημόσιο συμφέρον. Αυτά είναι διαφορετικά ερωτήματα: το εύρος της αποστολής περιγράφει τι επιδιώκεται, ενώ η στελέχωση και η θέση του φορέα μέσα στο Κέντρο αφορούν το πώς θα επιτευχθεί.

Στελέχωση, μελέτες και κατανομή πόρων

Η προγενέστερη έγκριση της πρότασης και η δημόσια αναγγελία δεν απαντούν από μόνες τους στο κόστος λειτουργίας. Στις ενστάσεις περιλαμβάνεται η ανάγκη για οικονομοτεχνική μελέτη, μελέτη σκοπιμότητας και βιωσιμότητας, καθώς και σύνδεση με τον στρατηγικό σχεδιασμό του Κέντρου. Η δημοσιευμένη θέση αναφέρει ότι οι μελέτες αυτές δεν είχαν κατατεθεί με την απαιτούμενη τεκμηρίωση. Η διατύπωση αφορά όσα γνώριζαν οι ερευνητές όταν εκδόθηκε η παρέμβασή τους· δεν αποδεικνύει ότι οι μελέτες δεν έχουν συνταχθεί.

Στην ίδια ένσταση προστίθεται η απουσία παρουσιασμένου επιχειρησιακού σχεδίου για προβλεπόμενα έσοδα, λειτουργικό και διοικητικό κόστος, κινδύνους, χρονοδιάγραμμα ανάπτυξης και δείκτες αξιολόγησης. Χωρίς αυτά τα στοιχεία, παραμένει ασαφές ποιο μέρος της αποστολής θα αναλάβει νέο προσωπικό και ποιο θα στηριχθεί στις υφιστάμενες υπηρεσίες. Η διάκριση έχει πρακτική σημασία: το IRISE μπορεί να αναπτυχθεί με πρόσθετους πόρους ή να διεκδικήσει ανθρώπους, χρόνο και υποστήριξη από τις σημερινές ερευνητικές μονάδες. Η δημόσια αναγγελία δεν διευκρίνισε ποιο από αυτά τα σχήματα προβλέπεται.

Ο προβληματισμός για τους πόρους συνδέεται με συγκεκριμένη οργανωτική εμπειρία. Στις ενστάσεις αναφέρονται οι δυσκολίες στελέχωσης του Ινστιτούτου Κβαντικής Υπολογιστικής και η εκκρεμής συγκρότηση του Ινστιτούτου Μικρομηχανικής, Μικροηλεκτρονικής και Μικροσυστημάτων. Επισημαίνεται επίσης ότι ένα μικρό νέο Ινστιτούτο θα αποκτούσε ισότιμη ψήφο στο διοικητικό συμβούλιο με πολυπληθέστερες μονάδες. Αυτά τα παραδείγματα εξηγούν γιατί η διαφωνία αφορά και την κατανομή εκπροσώπησης, πέρα από τη χρηματοδότηση.

Τι ακολουθεί μετά την αναγγελία

Η δημόσια εξαγγελία καθορίζει την επιδιωκόμενη αποστολή του IRISE, ενώ η απόφαση του διοικητικού συμβουλίου είχε προηγηθεί. Για να αποκτήσει η νέα μονάδα λειτουργικό περιεχόμενο, θα χρειαστεί να αποσαφηνιστούν η θεσμική της συγκρότηση, η στελέχωση, ο προϋπολογισμός και η σχέση της με τα υπάρχοντα Ινστιτούτα. Στη δημόσια παρουσίαση δεν προσδιορίστηκε συγκεκριμένη ημερομηνία έναρξης εργασιών ή αυτοτελής χρηματοδότηση για το IRISE. Οι αποφάσεις για προσωπικό και πόρους θα δείξουν πώς θα υλοποιηθεί η αποστολή του και τι θα σημαίνει η ίδρυσή του για τις ήδη λειτουργούσες ερευνητικές μονάδες.

Διαβάστε επίσης:

• Το νέο NIST για βιομηχανικά δίκτυα βάζει Zero Trust χωρίς να αγνοεί τα παλιά PLC
• Ο Ευρωπαϊκός Μήνας AI ξεκινά — η Ελλάδα μπαίνει με δημόσιο τομέα
• PHAROS-CY: €6 εκατ. φέρνουν υπερυπολογιστή χωρίς νέο data center