Nhạc AI vào top YouTube Việt Nam, nhãn mới chưa xác nhận bản quyền

Trong ghi nhận ngày 22/10 của Tuổi Trẻ, danh sách 20 video thịnh hành tại Việt Nam có Mưa chiều, Rong rêu và Tuyệt phẩm phố đêm, được mô tả là các sản phẩm nhạc AI, bên cạnh MV của RHYDER, Hoàng Thùy Linh, MCK, Gill và B Ray. Những bản nhạc ấy đã giành được vị trí trên cùng trang hiển thị với sản phẩm của nghệ sĩ Việt, nhưng thứ hạng và lượt xem chỉ phản ánh sự chú ý của khán giả.

Trong thông báo ngày 14/10 của YouTube, YouTube Music bắt đầu triển khai nhãn cho bài hát được tạo chủ yếu bằng AI tạo sinh và dự kiến mở rộng nhãn sang ứng dụng YouTube chính. Dấu hiệu này cho người nghe thêm thông tin về cách bài hát được tạo ra. Nó không xác nhận người đăng đã có quyền sử dụng phần sáng tác, bản ghi âm hoặc giọng hát liên quan.

Nhạc AI xuất hiện cạnh những MV nào?

Tuyệt phẩm phố đêm đứng đầu bảng âm nhạc Việt Nam ngày 25/10, trong khi Rong rêu và Mưa chiều cũng có mặt.

Danh sách được ghi nhận tại Việt Nam đặt các bản phối dùng AI cạnh Thầy Dùi của Hoàng Thùy Linh, Trong đôi mắt thiếu nữ của RHYDER, Không cần lo cho tao của MCK và Lé Drama của Gill, B Ray. Sự xuất hiện cạnh nhau cho thấy các dạng sản phẩm khác nhau đang tranh sự chú ý ở cùng điểm người xem chọn mở video. Nó không cho biết một bản phối đã lấy chất liệu từ đâu hoặc được sản xuất với sự cho phép của ai.

Trong bản cập nhật tối 25/10 của YT50, Tuyệt phẩm phố đêm đứng đầu bảng âm nhạc Việt Nam; Rong rêu và Mưa chiều cũng có mặt, còn bảng ghi nhận 23 kênh với tổng khoảng 34,6 triệu lượt xem. Bảng âm nhạc này được cập nhật liên tục, trong khi danh sách video mà Tuổi Trẻ ghi nhận là một lát cắt tại thời điểm khác. Vì vậy, vị trí của một tên bài qua hai lần ghi nhận không tạo thành phép đo về tốc độ tăng lượt xem của cùng một video.

Sự khác biệt còn nằm ở đơn vị được xếp hạng: mỗi vị trí thuộc về một video do một kênh đăng, không phải về toàn bộ các phiên bản của một ca khúc. Bản gốc, bản phối mới, bản hát lại và video tổng hợp có thể mang những tiêu đề gần giống nhau nhưng có nguồn âm thanh và người đăng khác nhau. Đọc tên bài như tên một tác phẩm duy nhất sẽ dễ khiến lượt xem của từng bản đăng bị hiểu nhầm là thành tích chung.

Nhãn mới của YouTube Music cho biết điều gì?

Nhãn AI xuất hiện trên trang phát YouTube Music để cho biết bài hát được tạo chủ yếu bằng AI tạo sinh.

Nhãn trên trang phát YouTube Music hướng tới bài hát mà AI tạo sinh giữ vai trò chủ yếu, chẳng hạn công cụ tạo cả phần nhạc lẫn giọng hát. Khi chạm vào nhãn, người nghe có thể mở thêm phần giải thích. Việc dùng AI ở một khâu hỗ trợ nhỏ không tự động tương đương với trường hợp công cụ tạo phần cốt lõi của bài hát.

Để nhận diện các bản nhạc thuộc phạm vi này, YouTube kết hợp thông tin từ đối tác âm nhạc với công cụ phát hiện của nền tảng. Nhãn vì thế là thông tin về quá trình tạo nội dung, không phải kết quả suy đoán từ những chữ như “AI” hay “remix” trong tiêu đề video. Một tiêu đề có nhắc đến AI cũng chưa cho biết chính xác công cụ đã tạo giai điệu, giọng hát, bản phối hay chỉ hỗ trợ một phần công việc.

Nhãn đang được triển khai trên trang phát YouTube Music; kế hoạch đưa nó sang ứng dụng YouTube chính là bước tiếp theo. Điều đó có ý nghĩa với các video trong bảng thịnh hành tại Việt Nam, vì người xem gặp chúng trên YouTube chứ không nhất thiết trên trang phát của YouTube Music. Không thể suy từ việc một video được mô tả là nhạc AI trong bảng xếp hạng rằng video ấy đã hiển thị nhãn mới.

Vì sao có nhãn vẫn phải xét quyền sử dụng nhạc?

Thông tin về cách tạo ra âm thanh và quyền khai thác âm thanh trả lời những câu hỏi khác nhau. Một bài có thể dùng giọng hát tổng hợp nhưng được phép sử dụng phần sáng tác; một bản phối khác có thể mang nhãn AI mà vẫn cần sự cho phép đối với bản ghi âm được đưa vào sản phẩm. Nhãn trên trang phát không trình bày giấy phép, chủ sở hữu quyền hay phạm vi được phép sử dụng từng thành phần.

Với ca khúc có sẵn, cần phân biệt quyền đối với phần sáng tác với quyền đối với một bản thu cụ thể. Nếu người làm bản phối sử dụng lại âm thanh từ bản thu của người khác, câu hỏi về quyền sử dụng bản thu không biến mất khi họ thêm giọng hát do AI tạo ra. Nếu sản phẩm mô phỏng giọng của một ca sĩ có thể nhận ra, còn có thể phát sinh vấn đề riêng về sự đồng ý và quyền liên quan, tùy cách âm thanh được tạo và sử dụng.

Chiều ngược lại cũng quan trọng: sự hiện diện của nhãn AI tự nó không phải kết luận có vi phạm. Nền tảng dùng nhãn để mô tả vai trò của công cụ tạo sinh, còn việc xác định quyền phụ thuộc vào nguồn chất liệu và thỏa thuận của những bên có quyền. Tương tự, có nhãn không phải một lời bảo đảm rằng người đăng sẽ được kiếm tiền từ video.

Điều gì thay đổi với nghệ sĩ Việt?

Tác động đã thấy rõ ở khâu phân phối sự chú ý: MV của nghệ sĩ và các bản phối dùng AI có thể cùng xuất hiện trong danh sách mà khán giả dùng để chọn nhạc. Một vị trí nổi bật giúp video được nhìn thấy, bất kể quy trình sản xuất của nó ra sao. Vì thế, bảng thịnh hành cho thấy mức độ cạnh tranh về lượt xem, còn nhãn mới bổ sung một thông tin mà riêng bảng xếp hạng không thể hiện.

Đối với người nghe, tên bài, lượt xem và nhãn AI sẽ tiếp tục là những tín hiệu có phạm vi khác nhau. Diễn biến kế tiếp là việc mở rộng nhãn sang ứng dụng YouTube chính: khi đó, thông tin về vai trò của AI có thể xuất hiện ngay trong môi trường nơi các bản phối và MV Việt đang cùng tranh thứ hạng. YouTube chưa nêu thời điểm hoàn tất việc mở rộng này.

Đọc thêm: