AI đổi 88% công việc, nhưng một nửa nhân viên thiếu hướng dẫn

Ngày 7/10/2026, SAP công bố nghiên cứu về tương lai công việc với dữ liệu từ 2.718 nhân viên, 500 lãnh đạo cấp cao và 60 lãnh đạo nhân sự trên toàn cầu; hãng đồng thời dẫn một khảo sát liên quan, trong đó 88% người tham gia nói công việc đã thay đổi ít nhất một phần vì AI và khoảng một nửa những thay đổi ấy diễn ra thiếu hướng dẫn có ý nghĩa từ quản lý hoặc tổ chức. Tỷ lệ về công việc thay đổi thuộc khảo sát liên quan, không phải kết quả riêng của mẫu nghiên cứu toàn cầu vừa nêu.

Công bố mới đặt ra lựa chọn cụ thể cho doanh nghiệp: dùng thời gian AI tiết kiệm để giao thêm cùng loại nhiệm vụ, hay điều chỉnh vai trò, quyền quyết định và tiêu chí đánh giá để tạo ra giá trị khác. Khi nhân viên tự bỏ bớt tác vụ cũ và nhận thêm phần việc mới mà mục tiêu chung chưa rõ, người quản lý khó nhìn thấy phạm vi trách nhiệm thực tế của từng người. Khoảng trống cần giải quyết nằm ở cách thiết kế công việc.

Hiệu suất tăng trước khi công việc được thiết kế lại

Tiết kiệm thời gian và tăng sản lượng là những kết quả dễ quan sát khi AI được đưa vào quy trình. Một nhóm có thể hoàn thành nhiều bản nháp, yêu cầu hoặc báo cáo hơn mà cách phân công, thẩm quyền xử lý ngoại lệ và tiêu chuẩn chất lượng vẫn như cũ. Sản lượng tăng khi ấy chưa cho biết thời gian được giải phóng có giúp nhóm xử lý việc phức tạp hơn, cải thiện kết quả cho người dùng hay học được năng lực mới hay không.

Trong cuộc phỏng vấn với NZ Tech Podcast, Autumn Krauss, nhà khoa học trưởng của Future of Work Research Lab thuộc SAP SuccessFactors, nói: “You can't redesign work at the individual level. It's a system.” Bà nêu chuyển dịch từ hoàn thành đầu việc sang tạo tác động như một thay đổi đòi hỏi điều chỉnh cách tổ chức. Trách nhiệm của quản lý vì thế bắt đầu từ việc xác định kết quả mong muốn trước khi cộng thêm việc vào quỹ thời gian vừa được giải phóng.

Sáu chuyển dịch soi rõ cấu trúc của một nhóm

Khung được công bố nối việc dùng AI với cách tổ chức vai trò, luồng quyết định và đánh giá kết quả. Với một nhóm tại Việt Nam, các chuyển dịch ấy có thể trở thành những câu hỏi về việc đang diễn ra hằng ngày: nhóm chỉ tăng tốc quy trình cũ hay đã phân lại công việc có chủ đích?

Từ chuyên môn hẹp sang phạm vi rộng hơn: người có chuyên môn cốt lõi được tham gia xử lý vấn đề liền kề, hay chỉ làm thêm nhiều nhiệm vụ cùng loại? Vai trò mở rộng cần đi cùng giới hạn trách nhiệm và cơ hội phát triển năng lực.
Từ vị trí cố định sang vai trò linh hoạt: khi mục tiêu thay đổi, nhóm có thể điều chỉnh người phụ trách theo kết quả cần đạt, hay bản mô tả công việc vẫn quyết định mọi việc dù nhiệm vụ thực tế đã khác?
Từ nhiều tầng điều phối sang trách nhiệm trọn việc: người tạo ra kết quả có thể theo một việc từ đầu đến cuối, hay mọi bước đều phải chuyển tiếp qua các tầng phê duyệt của quy trình cũ?
Từ đếm đầu ra sang đo tác động: đánh giá dựa vào số bản nháp, báo cáo hoặc yêu cầu đã xử lý, hay dựa vào giá trị mà chúng tạo ra cho khách hàng và tổ chức?
Từ quyết định tập trung sang quyết định gần nơi làm việc: người nắm bối cảnh có quyền xử lý trong giới hạn rõ ràng, hay phải chờ cấp trên quyết định cả những việc họ hiểu rõ nhất?
Từ chỉ đạo từng việc sang tự chủ: nhân viên có biết mục tiêu, chuẩn chất lượng và hướng phát triển để tự điều chỉnh cách làm, hay chỉ được yêu cầu hoàn thành nhanh hơn?

Các câu hỏi ấy đưa vai trò của quản lý vượt ra ngoài việc theo dõi tốc độ. Nếu AI rút ngắn một công đoạn, người quản lý cần xác định phần việc nào còn cần con người, trách nhiệm nào được thêm vào, quyền quyết định đi kèm đến đâu và thành tích sẽ được ghi nhận thế nào. Một nhóm có thể giao quyền xử lý tình huống thường gặp nhưng giữ bước phê duyệt cho quyết định nhiều rủi ro; ranh giới đó cần rõ trước khi nhiệm vụ thay đổi.

Thời gian tiết kiệm đi vào trách nhiệm mới ra sao?

Trong khảo sát Gallup công bố ngày 6/10/2026 với 7.845 người lao động Mỹ đã dùng AI trong công việc, 63% nói họ làm việc nhanh hơn, còn 31% cho biết việc dùng AI khiến chủ lao động yêu cầu họ nhận thêm trách nhiệm. Đây là tự đánh giá của người lao động tại Mỹ, không phải phép đo khối lượng công việc của doanh nghiệp Việt Nam. Hai kết quả đặt cạnh nhau cho thấy thời gian tiết kiệm được có thể dẫn đến những thay đổi khác nhau trong vai trò.

Nhận thêm trách nhiệm có thể là cơ hội nếu người lao động được quyết định nhiều hơn, tiếp cận vấn đề có giá trị hơn và được đánh giá theo kết quả mới. Cùng thay đổi ấy cũng có thể kéo dài danh sách việc phải làm nếu chỉ tiêu sản lượng vẫn tính theo cách cũ. Khác biệt nằm ở việc tổ chức phân lại mục tiêu và quyền hạn sau khi tác vụ thay đổi.

Trong cuộc trao đổi về vai trò, nhân viên có thể hỏi quản lý: “Thời gian AI giúp tiết kiệm sẽ dành cho kết quả nào, và tôi được quyền quyết định những gì để đạt kết quả đó?” Câu trả lời cụ thể cần chỉ ra cả phần việc được bỏ, phần việc được nhận thêm và thước đo thành tích tương ứng. Nếu những điều này chưa rõ, nhân viên sẽ phải tự suy đoán ranh giới vai trò trong lúc công việc tiếp tục dịch chuyển.

Đọc thêm: