ABD’de AI vergisi tasarısı: 30 milyar dolarlık fon çalışanlara gidebilir

ABD Senatörü Mark Kelly, 24 Eylül 2026 tarihli açıklamasıyla Make AI Work for Americans Act tasarısını sundu. Teklif, dijital reklam, yapay zekâ hizmetlerinin kullanımı ve belirli şirketlerin aşırı kârından alınacak vergileri çalışanlara yönelik programlarda kullanmayı amaçlıyor. Tasarı henüz yasa değil; önerilen vergiler tahsil edilmiyor, fon da faaliyet göstermiyor.

Roll Call’ın haberinde doğrulandığı üzere tasarı, Artificial Intelligence Horizon Fund için geri ödenebilir 30 milyar dolarlık başlangıç kaynağı öngörüyor. Bu tutar şirketlerden toplanmış vergi geliri veya çalışanlara dağıtılacak nakit ödeme değil. Önerilen düzen, fona önce avans sağlanmasına, daha sonra vergi gelirlerinin eğitim, işe geçiş ve sosyal güvence programlarına yönlendirilmesine dayanıyor.

AI Horizon Fund’a hangi vergiler aktarılacak?

Yayımlanan tasarı metni üç gelir kalemi tanımlıyor: ABD’deki kullanıcılara gösterilen dijital reklamlardan elde edilen gelir üzerinden yüzde 5 vergi, kapsamdaki yapay zekâ hizmetlerinin kullanımına bağlı vergi ve belirli şirketlerin aşırı kârı üzerinden yüzde 50 vergi. Bu kalemlerin matrahları ve yükümlüleri farklı. Dolayısıyla teklif, bütün yapay zekâ şirketlerine aynı oranda uygulanacak tek bir vergi anlamına gelmiyor.

Dijital reklam vergisinde kapsam, şirketin büyüklüğü ile ABD kullanıcılarına gösterilen reklamlardan sağladığı gelire birlikte bağlanıyor. Şirketin yıllık küresel gelirinin 50 milyar doları veya ABD kaynaklı gelirinin 1 milyar doları aşması gerekiyor; ayrıca söz konusu reklam gelirinin 50 milyon doların üzerinde olması şartı var. Vergi, reklam satın alan her işletmeye değil, bu koşulları karşılayan reklam hizmeti gelirine yöneliyor.

Yapay zekâ kullanım vergisi, kullanıcı girdisini işleyerek çıktı üreten kapsamdaki hizmetler için hesaplanıyor. Önerilen oran, bir milyon işlem birimi başına 1,10 dolar; metin bir birimi 10 kilobayt dijital bilgi olarak tanımlıyor ve her kullanıcı için yılın ilk bir milyon birimini istisna tutuyor. Asıl vergi yükümlüsü kullanıcı olsa da hizmet sağlayıcısının vergiyi tahsil ederek Hazine’ye aktarması öngörülüyor. Sağlayıcı, kullanıcı adına ödeme yapmayı da seçebilecek.

Aşırı kâr vergisinin yüzde 50’lik oranı ise kapsamdaki şirketin bütün kârına uygulanmıyor. Vergi, yıllık vergiye tabi gelirin brüt hasılatın yüzde 40’ını aşan kısmına ilişkin. Tasarı, ilgili yapay zekâ faaliyetlerinde bulunan ve yıllık geliri 100 milyon doları geçen şirketleri kapsama alıyor; belirli hesaplama hizmeti sağlayıcıları için de ayrı bir gelir ölçütü koyuyor. Bu nedenle vergiye tabi tutarın belirlenmesi, şirketin yalnızca “AI şirketi” olarak anılmasına değil, metindeki faaliyet ve gelir koşullarına bağlı.

30 milyar dolarlık avans nasıl işleyecek?

Fonun başlangıç avansı ile gelecekte tahsil edilmesi umulan vergiler ayrı kaynaklar. Tasarı yasalaşırsa ABD Hazinesi’nden fona ayrılacak avans, harcanana kadar kullanılabilir kalacak; izleyen mali yıllarda vergi gelirlerinden Hazine’nin genel hesabına geri ödeme yapılacak. Yıllık geri ödeme, o yıl fona aktarılan vergi gelirinin yüzde 10’u ile kalan avans borcundan düşük olan tutarla sınırlı. Böylece başlıktaki 30 milyar dolar, fonun her yıl yeniden elde edeceği gelir veya çalışanlara ayrılmış sabit bir pay olarak okunmamalı.

Vergilerin yılda ne kadar para getireceğine dair kesinleşmiş bir tahmin de bulunmuyor. Tahsilat, kapsama girecek şirketlerin gelirlerine, hizmet kullanımına ve aşırı kâr hesabına bağlı olacak. Fonun gerçek harcama kapasitesi bu değişken gelirlerle ve avansın geri ödeme yükümlülüğüyle şekillenecek; önerilen programların her birine şimdiden belirli bir dolar tutarı atanmıyor.

Çalışanlar için hangi programlar öneriliyor?

Fonun amaçları arasında mesleki eğitim, iş değişikliği ve iş kaybına karşı destek var. Teklif, mevcut iş gücü geliştirme programlarına kaynak aktarılmasını, toplum kolejleriyle eğitim ortaklıklarının güçlendirilmesini ve bireysel eğitim hesaplarına erişimin genişletilmesini öngörüyor. Eğitim yalnızca yapay zekâ uzmanlığına yönelik değil: hedef, teknolojik değişim karşısında başka alanlara geçmek isteyen çalışanların da seçeneklerini artırmak.

National Service for America’s Future adlı yeni program, ücretli toplum hizmetini mesleki yeterlilik, sertifika veya kayıtlı çıraklık yoluyla işe geçişe bağlayacak şekilde tasarlanmış. Teklif ayrıca iş kurmak isteyenlere eğitim ve teknik destek verilmesini, küçük işletmeler için sermayeye erişimin kolaylaştırılmasını içeriyor. Bunlar fondan yararlanabilecek farklı yollar; her çalışana otomatik olarak sunulacak tek bir ödeme paketi değil.

İşsizlik güvencesinde tasarı, asgari ödeme süresini 26 haftaya çıkarmayı ve haftalık ödemeyi belirli bir ücret hesabının yüzde 75’ine göre yükseltmeyi hedefliyor. Hesapta eyaletin azami haftalık ödeme sınırı da rol oynuyor. Bu hükümlerin uygulanması eyaletlerin uyum adımlarına veya önerilen danışma kurulunun önemli bir iş gücü bozulması tespitinin ardından işleyecek takvime bağlı; bugün yürürlükte olan genel bir federal ödeme vaadi sayılmaz.

Fonun harcamalarını kim belirleyecek, tasarı hangi aşamada?

Önerilen fon ABD Hazinesi bünyesinde kurulacak, yönetiminde Çalışma Bakanlığı görev alacak. Yapay zekâ, emek, yükseköğretim ve iş gücü geliştirme alanlarından temsilcilerin bulunacağı danışma kurulu, her yıl kaynakların kullanımına ilişkin öneri hazırlayacak. Kurulun işsizlik, işe alım, ücretler ve değişen iş gücü talebi gibi göstergeleri izlemesi de öngörülüyor. Harcama dağılımı baştan sabitlenmiş değil; başkanın bütçe önerisi ve Kongre’nin ödenek kararları süreçte yer alacak.

Şu anda doğrulanan gelişme, Kelly’nin tasarıyı sunmuş ve metnini yayımlamış olması. Vergilerin yürürlüğe girmesi, fonun kurulması ve programların uygulanması için teklifin Kongre’de kabul edilmesi ve yasalaşması gerekiyor. Yasama sürecinde vergi eşikleri, program koşulları veya harcama yetkileri değişebilir. Bundan sonraki belirleyici gelişme, tasarının Kongre’de ilerleyip ilerlemeyeceği ve önerilen gelir kaynakları ile çalışan desteklerinin hangi biçimde korunacağı olacak.

Ayrıca okuyun:

• Stop Rogue AI Act ajan envanteri istiyor; kurallar şimdilik tasarı
• a16z’den yapay zekâ altyapısına 1,1 milyar dolarlık yeni fon
• a16z yazılımdan fiziğe dönüyor: 1,1 milyar dolarlık Machine Age Fund