ไทยเปิดโครงการ AI สู่การจ้างงาน ระยะแรกมีเวลาเพียง 9 เดือน

เมื่อวันที่ 15 ตุลาคม 2569 Microsoft ร่วมกับรัฐบาลไทยและพันธมิตร เปิดตัว Microsoft Elevate AI and Jobs for Thailand โดยวางแผนระยะแรกประมาณ 9 เดือน ตั้งแต่ตุลาคม 2569 ถึงมิถุนายน 2570 เป้าหมายคือเชื่อมการเรียนทักษะ AI เข้ากับความต้องการของนายจ้าง ผ่านหลักฐานรับรองทักษะ การฝึกใช้ทักษะจริง และข้อมูลตลาดแรงงาน ไทยเป็นประเทศแรกในกลุ่ม 19 ประเทศที่เริ่มใช้รูปแบบภาคีระดับชาตินี้ ส่วนตัวเลขคนไทยกว่า 2.7 ล้านคนที่ Microsoft ระบุว่าเคยได้รับการพัฒนาทักษะดิจิทัลและ AI ในช่วงสองปีที่ผ่านมา เป็นผลงานจากโครงการก่อนหน้า ไม่ใช่ผลการจ้างงานของโครงการใหม่นี้

ข่าวพิธีเปิดของรัฐบาลไทย ระบุว่านายประเสริฐ จันทรรวงทอง รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ เป็นประธานเปิดโครงการที่โรงแรมโรสวูด กรุงเทพฯ โดยมี Kevin Frey ผู้บริหาร Microsoft Elevate นายธนวัฒน์ สุธรรมพันธุ์ กรรมการผู้จัดการไมโครซอฟท์ ประเทศไทย และผู้แทนภาคีเข้าร่วม นายประเสริฐกล่าวว่า “AI ไม่ใช่สิ่งที่จะมาแทนที่คน” พร้อมวางบทบาทของการศึกษาไว้ที่การฝึกให้ผู้เรียนคิดเป็น ใช้เครื่องมือเป็น และรู้เท่าทันความเสี่ยง

ใครอยู่ในเส้นทางจากการเรียนสู่การทำงาน

กลุ่มที่ภาคีมุ่งช่วยครอบคลุมนักเรียนอาชีวะ นักศึกษาที่ใกล้จบ บัณฑิตใหม่ ผู้เริ่มทำงาน ผู้หางาน และคนที่ต้องการเปลี่ยนสายอาชีพ ความต้องการของแต่ละกลุ่มต่างกัน: บางคนต้องเชื่อมสิ่งที่เรียนกับงานแรก บางคนมีประสบการณ์ทำงานแล้วแต่ต้องแสดงทักษะ AI เพิ่มเติมเพื่อย้ายบทบาทหรือสมัครตำแหน่งใหม่ การเป็นกลุ่มเป้าหมายจึงบอกทิศทางของโครงการ ยังไม่ได้หมายความว่าทุกกลุ่มมีหลักสูตรหรือช่องทางสมัครเปิดรับพร้อมกัน

ฝ่ายการศึกษามีกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม และสำนักงานคณะกรรมการการอาชีวศึกษาเข้าร่วม ขณะที่กรมพัฒนาฝีมือแรงงานและกรมการจัดหางานอยู่ในฝั่งที่เชื่อมการฝึกกับบริการด้านแรงงาน สำนักงานส่งเสริมเศรษฐกิจดิจิทัลร่วมอยู่ในกลุ่มหน่วยงานพัฒนาทักษะ การมีหน่วยงานเหล่านี้ในภาคีเดียวกันเปิดทางให้หลักสูตร การประเมินความสามารถ และโอกาสสมัครงานถูกออกแบบต่อเนื่องกัน แทนที่จะจบลงเพียงการจัดอบรม

ฝั่งความต้องการแรงงานประกอบด้วยสภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย สภาดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคมแห่งประเทศไทย สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ และแพลตฟอร์มหางาน JobsDB by SEEK ส่วน Generation Thailand และมูลนิธิกองทุนไทยเป็นภาคีจากภาคประชาสังคม รายชื่อนี้แสดงว่าการออกแบบโครงการไม่ได้อยู่กับผู้สอนฝ่ายเดียว แต่ยังต้องรอดูว่าพันธมิตรแต่ละรายจะรับผิดชอบกิจกรรมใด เปิดรับผู้เรียนกลุ่มไหน และส่งต่อผู้ผ่านการประเมินไปยังนายจ้างอย่างไร

สำหรับสถานศึกษา บทบาทที่ระบุชัดที่สุดคือการนำทักษะ AI และหลักฐานรับรองที่สะท้อนความต้องการตลาดงานเข้าสู่การเรียน โดยวิทยาลัยอาชีวศึกษาถูกวางไว้ใกล้จุดเริ่มต้นของเส้นทางดังกล่าว กระทรวงการอุดมศึกษายังกล่าวถึงระบบคลังหน่วยกิตแห่งชาติและเครือข่ายมหาวิทยาลัยกับภาคอุตสาหกรรมในฐานะช่องทางพัฒนาการเรียนรู้ตลอดชีวิต สิ่งสำคัญต่อผู้เรียนคือทักษะที่ได้รับต้องอธิบายให้นายจ้างเข้าใจได้ว่าใช้ทำงานประเภทใด ไม่ใช่มีเพียงชื่อวิชาบนประวัติการศึกษา

จากหลักสูตรไปถึงโอกาสงานต้องผ่านอะไรบ้าง

แผนระยะแรกวางองค์ประกอบที่ต่อเนื่องกัน เริ่มจากตั้งภาคีและจัดทำกรอบการเปลี่ยนผ่านกำลังคน แล้วพัฒนาการเรียนรู้และหลักฐานรับรองทักษะ AI ให้สอดคล้องกับกรอบสมรรถนะดิจิทัล DigComp 2.2 ของสหภาพยุโรป จากนั้นจึงสร้างโอกาสให้ผู้เรียนใช้ทักษะกับโจทย์จริง รวมถึงกิจกรรมแฮกกาธอน ก่อนเชื่อมผู้เรียนกับโอกาสจ้างงาน ลำดับนี้เป็นแผนดำเนินงานของภาคี ยังไม่ใช่ปฏิทินว่าผู้สมัครแต่ละคนจะเริ่มเรียน สอบ หรือพบงานเมื่อใด

หลักฐานรับรองทักษะเป็นจุดเชื่อมสำคัญระหว่างการฝึกกับการคัดเลือกคน หากเกณฑ์ประเมินบอกได้ว่าผู้เรียนแก้ปัญหาหรือใช้ AI ในงานชนิดใด นายจ้างย่อมมีข้อมูลมากกว่าการเห็นเพียงชื่อหลักสูตร ส่วนกิจกรรมที่ให้ลงมือทำช่วยสร้างผลงานหรือประสบการณ์ที่ผู้สมัครอธิบายได้ระหว่างการคัดเลือก นี่คือเหตุผลของการวางการประเมินและการฝึกปฏิบัติไว้กลางเส้นทาง ไม่ใช่ถือว่าการเข้าชั้นเรียนเท่ากับพร้อมทำงานทันที

สภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทยและ JobsDB by SEEK ถูกระบุเป็นแหล่งข้อมูลความต้องการแรงงานที่จะช่วยให้การพัฒนาทักษะตรงกับนายจ้างมากขึ้น ข้อมูลตำแหน่งงานสามารถชี้ว่าความสามารถใดถูกขอซ้ำและควรสะท้อนในเนื้อหาหรือเกณฑ์ประเมิน แต่คำประกาศยังไม่ได้ระบุระบบจับคู่งานอัตโนมัติ จำนวนตำแหน่งที่กันไว้ หรือคำรับประกันว่าผู้ผ่านการอบรมจะได้รับข้อเสนอจ้างงาน ความสำเร็จของช่วงเชื่อมงานจึงต้องดูจากการดำเนินงานและผลที่เกิดขึ้นภายหลัง

สำหรับคนที่มีงานอยู่แล้ว เส้นทางนี้อาจหมายถึงการใช้ทักษะใหม่ในหน้าที่เดิมหรือย้ายไปทำงานที่ต้องใช้ความสามารถต่างออกไป ไม่จำเป็นต้องเป็นการได้งานใหม่ทุกกรณี นั่นทำให้การออกแบบหลักสูตรต้องมองทั้งผู้หางานและผู้ทำงานกลางอาชีพ ขณะเดียวกัน การรายงานผลก็ควรแยกสองกลุ่มนี้ มิฉะนั้นการเปลี่ยนบทบาทในองค์กรอาจหายไปจากตัวเลขการจ้างงานใหม่ ทั้งที่เป็นผลด้านอาชีพอีกแบบหนึ่ง

กรอบเวลาถึงมิถุนายน 2570 หมายถึงอะไร

ช่วงเริ่มต้นของแผนใช้สำหรับสร้างกรอบความร่วมมือ หลักสูตร หลักฐานรับรอง โอกาสฝึกปฏิบัติ และทางเชื่อมกับตลาดงาน กรอบเวลาดังกล่าวไม่ได้กำหนดว่าทุกกิจกรรมต้องเริ่มพร้อมกัน หรือผู้เรียนทุกคนต้องได้งานก่อนสิ้นระยะแรก ข่าวเปิดตัวยังไม่แจกแจงเดือนเปิดรับสมัคร ระยะเวลาเรียน วิธีทดสอบ หรือวันที่นายจ้างจะเริ่มคัดเลือกผู้ผ่านการฝึก

ความต่างระหว่างกำหนดของโครงการกับกำหนดของผู้เรียนมีผลจริงต่อการประเมิน หากคนหนึ่งเพิ่งจบการฝึกใกล้ปลายระยะเริ่มต้น เขาย่อมต้องมีเวลาสมัครงาน ผ่านการคัดเลือก หรือทดลองใช้ทักษะในงานเดิมก่อนจะวัดผลด้านอาชีพได้ การนับจำนวนผู้เข้าร่วม ณ วันสิ้นสุดระยะเริ่มต้นจึงตอบได้เพียงว่าโครงการเข้าถึงคนเท่าไร ส่วนผลการทำงานต้องติดตามต่อจากวันที่แต่ละคนจบการฝึก

สิ่งที่ยังจำเป็นต่อการตัดสินใจของผู้สนใจคือประกาศจากหน่วยงานผู้จัดกิจกรรมจริง ได้แก่คุณสมบัติผู้สมัคร ค่าใช้จ่ายหรือเงื่อนไขการเข้าเรียน รูปแบบการประเมิน ผู้รับรองทักษะ และช่องทางส่งต่อไปยังงาน รายละเอียดเหล่านี้ไม่ได้อยู่ในคำประกาศเปิดภาคีระดับประเทศ การเปิดโครงการจึงเป็นจุดเริ่มของระบบความร่วมมือ ส่วนความพร้อมให้ประชาชนสมัครเข้ากิจกรรมต้องดูประกาศเฉพาะกิจกรรมอีกครั้ง

เหตุใดตัวชี้วัดหลังอบรมจึงสำคัญกว่าแค่จำนวนหลักสูตร

กระทรวงแรงงาน ระบุว่านายกฤดิกร วงศ์สว่างพานิช ที่ปรึกษารัฐมนตรีว่าการกระทรวงแรงงาน เสนอให้ติดตามผู้ผ่านการฝึกหลัง 3, 6 และ 12 เดือน เพื่อประเมินการจ้างงาน การยกระดับทักษะ และผลิตภาพแรงงาน โดยกล่าวว่าความร่วมมือกับ Microsoft ก่อนหน้านี้พัฒนาหลักสูตร AI มากกว่า 280 หลักสูตรแล้ว จำนวนหลักสูตรดังกล่าวบอกขนาดของงานพัฒนาการเรียนรู้ที่ผ่านมา แต่ยังบอกไม่ได้ว่าผู้เรียนได้งาน รายได้เพิ่ม หรือทำงานได้ดีขึ้นเพียงใด การติดตามผลหลังอบรมยังเป็นข้อเสนอ ไม่ใช่ผลที่โครงการใหม่นับได้แล้ว

การติดตามช่วงต้นช่วยเห็นว่าผู้จบการฝึกเริ่มเข้าสู่การสมัครงาน ได้รับการคัดเลือก หรือเริ่มนำทักษะไปใช้หรือไม่ การติดตามในช่วงถัดมาช่วยดูว่าการเปลี่ยนแปลงคงอยู่เพียงใด ส่วนการติดตามที่ยาวขึ้นเปิดโอกาสให้เห็นการย้ายบทบาท ความก้าวหน้าในงาน หรือผลด้านผลิตภาพที่อาจยังไม่ปรากฏทันทีหลังเรียนจบ การอ่านผลแต่ละช่วงต้องยึดวันที่ผู้เรียนจบการฝึกเป็นหลัก เพราะผู้ที่เข้าร่วมต่างเวลากันจะมีเวลาเข้าสู่ตลาดงานไม่เท่ากัน

ตัวเลขผู้สมัคร ผู้เริ่มเรียน ผู้เรียนจบ ผู้ผ่านการประเมิน และผู้ได้งานมีความหมายคนละอย่าง หากรายงานว่ามีคนได้งาน ควรบอกจำนวนฐานที่ใช้เทียบด้วยว่าเป็นผู้เริ่มเรียนทั้งหมด ผู้จบหลักสูตร หรือเฉพาะผู้ที่ติดตามตัวได้ การแยกผู้หางานออกจากผู้มีงานอยู่แล้วก็สำคัญ เพราะการได้งานใหม่กับการใช้ทักษะเพิ่มในงานเดิมเป็นผลลัพธ์ต่างประเภทกัน ตัวเลขที่ไม่มีฐานเปรียบเทียบและสถานะก่อนอบรมอาจทำให้จำนวนผู้เข้าเรียนถูกเข้าใจผิดว่าเป็นจำนวนตำแหน่งงานที่เกิดขึ้น

ข้อเสนอของฝ่ายแรงงานยังรวมการวิเคราะห์ทักษะที่ตลาดต้องการ การขยายโอกาสเข้าถึง AI สำหรับแรงงานกลุ่มต่าง ๆ และการใช้ AI ในที่ทำงานอย่างรับผิดชอบ ประเด็นเหล่านี้สัมพันธ์กับการวัดผลโดยตรง: หากหลักสูตรปรับตามความต้องการจริง ผู้เรียนควรมีโอกาสใช้ทักษะที่ฝึกมากขึ้น แต่การประเมินต้องแสดงผลนั้นด้วยข้อมูลหลังอบรม ไม่ใช่อนุมานจากการมีหลักสูตรหรือภาคีจำนวนมาก

ข้อมูลใดจะบอกว่าเส้นทางนี้เริ่มใช้ได้จริง

รายละเอียดการดำเนินงานที่จะออกตามมามีความหมายต่างกันสำหรับผู้เรียน นายจ้าง และสถานศึกษา แต่ทั้งหมดเชื่อมอยู่ที่คำถามเดียวกัน: ความสามารถที่สอนและประเมินจะเดินทางไปถึงการคัดเลือกคนทำงานได้อย่างไร การประกาศหลักสูตรเพียงอย่างเดียวตอบคำถามนี้ได้ไม่ครบ เพราะยังต้องรู้ว่าใครเข้าเรียนได้ สิ่งใดใช้พิสูจน์ทักษะ และนายจ้างจะเห็นหลักฐานนั้นผ่านช่องทางใด

• ผู้เรียน: ติดตามคุณสมบัติและช่องทางสมัครของกิจกรรมที่เปิดจริง สิ่งที่ต้องทำเพื่อผ่านการประเมิน รูปแบบหลักฐานรับรอง และโอกาสสมัครงานหรือฝึกปฏิบัติที่ผูกกับกิจกรรมนั้น ข้อมูลเหล่านี้ช่วยแยกการเข้าร่วมอบรมออกจากขั้นตอนที่อาจนำไปสู่งาน
• นายจ้าง: ติดตามว่าภาคีแปลงข้อมูลความต้องการคนเป็นทักษะเป้าหมายอย่างไร ผลประเมินของผู้เรียนบอกความสามารถที่ใช้คัดเลือกได้หรือไม่ และจะมีช่องทางรับผู้ผ่านการฝึกเข้าพิจารณาหรือให้ทดลองทำงานแบบใด
• สถานศึกษา: ติดตามการนำกรอบทักษะไปใช้ในรายวิชา วิธีประเมินผลงานที่สอดคล้องกับงาน และการยอมรับหลักฐานรับรองระหว่างสถานศึกษากับนายจ้าง จุดส่งต่อหลังผู้เรียนจบสำคัญพอ ๆ กับเนื้อหาในห้องเรียน

หมุดหมายถัดไปคือการเปิดรายละเอียดกรอบพัฒนากำลังคนและกิจกรรมของภาคี พร้อมเกณฑ์รับสมัครและวิธีประเมินที่ใช้จริง หลังจากผู้เรียนกลุ่มแรกจบการฝึก ข้อมูลการสมัครงาน การจ้างงาน และการใช้ทักษะในงานจึงจะเริ่มตอบได้ว่าเส้นทางที่ประกาศไว้พาคนจากการเรียนไปสู่งานได้เพียงใด