13-аас доош насны хүүхдийн сошиал хаягийг хязгаарлах төсөл урагшлав

УИХ-ын Төрийн байгуулалтын байнгын хороо 2026 оны 10 дугаар сарын 6-ны хуралдаанаараа П.Наранбаяр тэргүүтэй есөн гишүүний өргөн мэдүүлсэн, хүүхдийн нийгмийн сүлжээний оролцоог зохицуулах төслийг чуулганаар хэлэлцэхийг дэмжсэн. Байнгын хорооны шийдвэр төслийг хэлэлцүүлэх замыг нээсэн ч насны шинэ хязгаар хүчин төгөлдөр хууль болоогүй.

Цахим хөгжил, инновац, харилцаа холбооны яам 2026 оны 10 дугаар сарын 7-нд нийтэлсэн мэдээлэлдээ 13-аас доош насны хүүхдийн бүртгэлийг хязгаарлаж, 13 нас хүрсэн боловч 16 нас хүрээгүй хүүхдэд хамгаалалттай хэрэглээ санал болгосныг тайлбарласан. Энэ ялгаа нь эцэг эх, платформ, холбооны оператор тус бүрд ямар үүрэг үүсэхийг ойлгоход гол түлхүүр болно.

Насны босго хаяг нээх боломжийг хэрхэн өөрчлөх вэ?

УИХ-д байршуулсан өргөн мэдүүлсэн төслийн эх бага насны хүүхдийн хэрэглээ болон өсвөр насныхны хамгаалалттай хэрэглээг тусад нь зохицуулжээ. Түүний дагуу 13 нас хүрээгүй хүүхдэд нийгмийн сүлжээ ашиглуулахыг хориглож, үйлчилгээ үзүүлэгч тэднийг бүртгэхгүй. Харин 13 нас хүрсэн, 16 нас хүрээгүй хүүхдийг насны бүлгийг нь баталгаажуулсны дараа бүртгэхээр заасан.

• 13 нас хүрээгүй хүүхэд: Платформ бүртгэл үүсгэхгүй бөгөөд эцэг эхийн зөвшөөрлөөр насны босгыг тойрох тусгай нөхцөл төсөлд тусгаагүй. Хэрэглээг хориглох заалт нь зөвхөн шинээр хаяг нээхээс гадна энэ насны хүүхдэд нийгмийн сүлжээ ашиглуулах асуудлыг хамарна.
• 13 нас хүрсэн, 16 нас хүрээгүй хүүхэд: Баталгаажсан бүртгэлтэй байж болох ч хувийн мэдээлэл, байршил, бүртгэлийн нууцлалыг хамгаалах анхдагч тохиргоо үйлчилнэ. Эцэг эх, асран хамгаалагч хэрэглээ болон зарцуулж буй хугацаанд нь хяналт тавих боломжтой байх ёстой.

Хамгаалалттай хэрэглээ гэдэг нь зөвхөн хугацааны тохиргоо биш. Төсөл танихгүй хэрэглэгчээс шууд зурвас авах боломжийг хязгаарлах, хориотой болон хүүхдэд хортой агуулгын харагдац, түгээлт, санал болгох алгоритмыг хязгаарлахыг шаарджээ. Хүүхэд ийм агуулгыг мэдээлэх, гомдол гаргах, хаах технологийн боломжтой байх ёстой. Иймээс хоёр насны бүлэгт ижил хориг тавих бус, нэг бүлгийн хэрэглээг хааж, нөгөө бүлгийн хэрэглээний орчныг өөрчлөхөөр төлөвлөсөн байна.

Платформ, холбооны оператор хоёрын үүрэг юугаараа ялгаатай вэ?

Насны босгыг хэрэгжүүлэх эхний алхам нь хэрэглэгчийн насны бүлгийг баталгаажуулах явдал. Төсөлд платформ мэдээллийн аюулгүй байдлыг хангасан технологи ашиглан бүртгэх, харин холбооны үйлчилгээ эрхлэгчээс дамжуулсан насны бүлгийн мэдээллийг баталгаажуулалтад ашиглахаар бичжээ. Ингэснээр насны ангиллыг тогтоох мэдээлэл, тухайн ангилалд тохирсон хаягийн тохиргоо хоёр өөр үйлчилгээ эрхлэгчийн ажлаар холбогдоно.

Холбооны оператор хүүхдийн дугаарыг хүүхэд болон эцэг эх, асран хамгаалагчийн бүртгэлийн мэдээлэлтэй тулган олгох үүрэгтэй болохоор байна. Нас баталгаажуулахад шаардлагатай мэдээллийг хүнийг тодорхойлох боломжгүй хэлбэрээр солилцох нөхцөлийг бүрдүүлж, ашигласан хувийн мэдээллийн нууцлалыг хамгаалахаар тусгасан. Платформ энэ мэдээлэлд үндэслэн бага насны хүүхдийн бүртгэлийг зогсоож, хамгаалалттай хэрэглээний насанд хүрсэн хүүхдийн тохиргоог хэрэгжүүлэхээр байна.

Платформын үүрэг бүртгэлээр дуусахгүй. Төсөлд нийтэлсэн, түгээсэн, сурталчилсан хориотой агуулгыг ажлын 8 цагт багтаан устгах, эрх бүхий байгууллагын мэдэгдлийн үндсэн дээр хүүхдэд хортой агуулгад 72 цагийн дотор хандах боломжийг хязгаарлах хугацаа тус тус бий. Энэ хоёр хугацаа өөр ангиллын агуулга, өөр ажиллагаанд хамаарна. Мөн хүүхдийн аюулгүй байдлын асуудлаар эрх бүхий байгууллагатай шууд харилцах суваг нээж, Монгол дахь хэрэглэгчид болон гомдол шийдвэрлэлтээ жил бүр зохицуулах хороонд тайлагнахаар тусгажээ.

Төсөлд платформын эрсдэлийг гомдол, мэдээлэлд тулгуурлан үнэлэх механизм ч орсон. Харилцаа холбооны зохицуулах хороо өндөр эрсдэлтэй гэж тогтоосон үйлчилгээнд мэдэгдэл хүргүүлбэл хамгаалалтын шаардлагыг хангахад 90 хоног олгохоор заажээ. Давтан биелүүлээгүй тохиолдолд Монгол Улсаас тухайн үйлчилгээнд хандах боломжийг хаах хүртэл арга хэмжээг үе шаттай хэрэгжүүлэхээр бичсэн нь насны заалтыг платформын бодит ажиллагаатай холбож байгаа хэсэг юм.

Гэр бүл, сургуульд ямар ажил ногдох вэ?

Эцэг эх, асран хамгаалагч хүүхдийн хэрэглээг насанд нь тохируулан хянах үүрэгтэй болохоор төсөлд тусгасан. Үүнд хүүхдийн ашигладаг холбооны дугаарыг үнэн зөв бүртгүүлэх, гэрийн интернэтэд насанд хүрэгчдэд зориулсан агуулгын шүүлтүүр идэвхжүүлэх, эцэг эхийн хяналтын хэрэгсэл ашиглах зэрэг орно. Хүүхдэд аюулгүй хэрэглээний мэдлэг олгож, эрх нь зөрчигдсөн эсвэл зөрчигдөж болзошгүй нөхцөлийг эрх бүхий байгууллагад мэдэгдэхийг мөн заажээ.

Гэр бүлийн хяналт платформын нас баталгаажуулалт, нууцлалын тохиргоог орлохгүй. Төсөл эдгээр ажлыг үйлчилгээ үзүүлэгчид, харин гэрийн орчин дахь хяналт, зөвлөгөөг эцэг эх, асран хамгаалагчид хуваарилсан. Хэрэглэгч бусдын хаягийг хүүхдэд ашиглуулах, хүүхдэд хуурамч бүртгэл үүсгэх боломж олгох асуудлыг ч хязгаарлахаар тусгасан тул насны заалт зөвхөн платформын бүртгэлийн маягтаар шийдэгдэхгүй.

Сургуулиуд суралцагч болон эцэг эхэд нууцлал, эрсдэл, зохистой хэрэглээний мэдлэг олгож, сөрөг нөлөөлөлд өртсөн хүүхдэд дэмжлэг үзүүлэхээр байна. Түүнчлэн сургуулийн орчинд нийгмийн сүлжээ ашиглахыг хязгаарлаж, сургалт, даалгавар, үнэлгээ болон суралцагчийн мэдээлэл солилцоход хуульд заасан зориулалтын шийдлээс бусад нийгмийн сүлжээг хэрэглэхгүй байх зохицуулалт оржээ. Энэ нь насны бүлгээс үл хамааран сургалтын орчинд хамаарах тусдаа шаардлага юм.

Хуулийн дараагийн шат юу вэ?

Байнгын хороо төслийг чуулганаар хэлэлцэхийг дэмжсэн тул дараагийн шийдвэрийг УИХ гаргана. Хэлэлцүүлгийн явцад насны босго, баталгаажуулалтын арга, оролцогчдын үүргийн найруулга өөрчлөгдөж болно. Төслийн хүчин төгөлдөр болох заалтад 2027 он гэж бичсэн ч сар, өдрийг бөглөөгүй байгаа учраас хэрэгжиж эхлэх тов хараахан тогтоогдоогүй.

Чуулган төслийг ямар агуулгаар батлах эсэх нь хүүхдийн хаяг, хамгаалалтын тохиргоонд шинэ шаардлага хэзээнээс үйлчлэхийг шийднэ. Одоогийн байдлаар байнгын хорооны дэмжлэг нь хэлэлцүүлгийн шатны шийдвэр хэвээр байна.

Мөн уншаарай:

• Asana эсвэл Trello: хямд самбар төвөгтэй төсөл дээр үнэтэй болдог
• Shopify эсвэл WooCommerce: Монголын төлбөрийн хязгаар сонголтыг эргүүлнэ
• AI сургалтыг prompt-оор бүү хязгаарла: чадварыг ажлын үр дүнгээр шалга